'Vừa đánh vừa đàm': Tư duy chiến lược mở đường cho hòa bình và thống nhất

Thành quả của phương châm chiến lược “vừa đánh vừa đàm”

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế với chủ đề “50 năm thống nhất đất nước: Vai trò kiến tạo hòa bình của ngoại giao trong lịch sử và hiện tại”, Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên đánh giá Hiệp định Paris là đỉnh cao của nghệ thuật đàm phán trong lịch sử ngoại giao Việt Nam, đồng thời nhận định Hội nghị Paris có 4 "cái nhất" chưa từng có trong lịch sử đàm phán quốc tế.

Thứ nhất, đây là cuộc đàm phán kết thúc chiến tranh dài nhất trong lịch sử thế giới, là cuộc đấu tranh và đấu trí vô cùng phức tạp kéo dài trong suốt suốt 4 năm 8 tháng 14 ngày. Để đi đến việc ký kết Hiệp định Paris, các bên đã trải qua hơn 200 cuộc họp chính thức, 45 cuộc họp riêng, 500 cuộc họp báo và hàng nghìn cuộc phỏng vấn.

"Cuộc đàm phán để đi tới ký kết Hiệp định Paris như một trận địa kéo dài. Ở đó, dù không có tiếng súng nhưng mỗi phiên họp đều là một cuộc đấu trí căng thẳng", ông Nguyễn Dy Niên chia sẻ.

Điểm "nhất" thứ hai của Hiệp định Paris, theo ông Nguyễn Dy Niên, đây là một tiến trình đàm phán và đối thoại đặc biệt căng thẳng và quyết liệt, bởi đó là một cuộc đấu trí mang tính chất "vừa đánh vừa đàm".

Trong khi chiến sự vẫn tiếp diễn ác liệt ngoài chiến trường thì trên mặt trận ngoại giao, các cuộc đàm phán vẫn được thúc đẩy. Nhưng thực tế, trên chiến trường, chúng ta liên tiếp giành được những thắng lợi lớn và có tính chất quyết định. Thắng lợi quân sự liên tục đã tạo ra sức mạnh và thời cơ thuận lợi, giúp các nhà đàm phán Việt Nam gây sức ép, buộc đối phương phải chấp nhận những điều khoản cơ bản mà ta đề ra.

Thực hiện phương pháp chiến lược “vừa đánh vừa đàm”, Việt Nam đã kết hợp khéo léo giữa chính trị, quân sự và ngoại giao để giành lợi ích từng bước, từng bộ phận tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn cho cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, tiến tới mục tiêu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Điểm nhất thứ ba, theo ông Niên, đây là cuộc đàm phán nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nhân dân tiến bộ trên khắp thế giới. Ngay trong thời gian Hội nghị Paris đang diễn ra, tại Pháp và cả ở Mỹ, đã liên tục nổ ra các cuộc mít-tinh, biểu tình yêu cầu chấm dứt chiến tranh, đòi độc lập cho dân tộc Việt Nam.

Hàng trăm nghìn người đã xuống đường biểu tình ủng hộ Việt Nam tại các quốc gia châu Âu, trong lòng nước Pháp và ngay cả trên đất Mỹ. Đây là một nguồn động viên to lớn đối với Việt Nam, đồng thời tạo ra áp lực rất lớn lên chính quyền và đoàn đàm phán của Mỹ tại hội nghị.

Thứ tư, tại Hội nghị Paris, Việt Nam đã giành được những thắng lợi mang tính chất hết sức cơ bản. Lần đầu tiên trong lịch sử, phía Mỹ buộc phải xuống nước, thừa nhận độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Điều được ghi rõ ngay tại Chương I, Điều 1 của Hiệp định Paris.

Ngày 27/1/1973 Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và bốn Nghị định thư liên quan được ký chính thức. Hiệp định có 9 chương, 23 điều, gồm 4 loại điều khoản chính:

I) Các điều khoản chính trị ghi các cam kết của Mỹ: tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản, tôn trọng quyền tự quyết của nhân dân miền nam Việt Nam; Mỹ không tiếp tục dính líu quân sự, không can thiệp công việc nội bộ của miền nam Việt Nam.

II) Các điều khoản về quân sự: ngừng bắn, Mỹ rút hết quân trong 60 ngày; chấm dứt bắn phá miền bắc Việt Nam; nhận tháo gỡ mìn do Mỹ đã rải ở miền bắc Việt Nam.

III) Các điều khoản về nội bộ miền nam: nguyên tắc hòa hợp dân tộc, bảo đảm tự do dân chủ, tổ chức tổng tuyển cử tự do, thành lập Hội đồng quốc gia hòa giải, hòa hợp dân tộc gồm ba thành phần để tổ chức tổng tuyển cử.

IV) Các điều khoản về thống nhất Việt Nam, về Lào và Campuchia, về cơ cấu thi hành Hiệp định Ủy ban liên hợp và Ủy ban quốc tế; về Hội nghị quốc tế xác nhận Hiệp định và điều khoản về việc Mỹ đóng góp hàn gắn vết thương chiến tranh ở Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngoại giao kiến tạo vận hội mới cho đất nước

Theo nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, mọi cuộc xung đột đều phải kết thúc bằng giải pháp chính trị, mà chính trị chính là ngoại giao

Đối với Việt Nam, Chiến thắng 30/4/1975 giải phóng hoàn toàn miền nam là một sự kiện vô cùng trọng đại trong lịch sử dân tộc. Từ đây, đất nước Việt Nam hoàn toàn thống nhất, non sông thu về một mối; dân tộc Việt Nam bước vào một kỷ nguyên lịch sử mới - kỷ nguyên độc lập, thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong chiến thắng lịch sử đó có đóng góp to lớn của ngoại giao Việt Nam.

Ngoại giao đã phối hợp nhuần nhuyễn, chặt chẽ với mặt trận quân sự và chính trị, mở ra cục diện “vừa đánh vừa đàm”, qua đó giành thắng lợi từng bước, tạo tiền đề đưa sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền nam, thống nhất đất nước đi đến toàn thắng.

Ngoại giao cũng góp phần quan trọng trong tái thiết đất nước, triển khai thắng lợi đường lối đối ngoại thời kỳ Đổi mới, mở ra cục diện đối ngoại thuận lợi cho xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong 40 năm Đổi mới, ngoại giao đã có nhiều đóng góp thiết thực vào những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Nếu như trong thời chiến, nhiệm vụ hàng đầu của công tác đối ngoại là đóng góp hết sức mình vào cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, thì trong thời bình, đối ngoại tham gia đi đầu trong kiến tạo hòa bình, bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, mở rộng không gian phát triển của đất nước và gắn kết quan hệ hữu nghị bền chặt, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi giữa Việt Nam với các quốc gia, đối tác quốc tế.

Sau chiến tranh, ngoại giao góp phần từng bước phá vỡ thế bao vây, cấm vận, đưa Việt Nam từ một nền kinh tế lạc hậu vào Top 35 thế giới về GDP và Top 20 các nền kinh tế hàng đầu về thương maị quốc tế, thiết lập quan hệ ngoại giao với 194 nước với 34 nước có quan hệ đối tác toàn diện trở lên.

Ông John McAuliff, cựu chiến binh Mỹ, Giám đốc Điều hành, Quỹ Hòa giải và Phát triển (FRD), cho rằng Việt Nam có thể phát huy vai trò trung gian hòa giải và kiến tạo hòa bình bằng cách tận dụng vị thế độc đáo được các bên xung đột tín nhiệm và tin cậy, chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế và mở rộng vai trò tích cực trong các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình và thúc đẩy các giải pháp nhân đạo ở các khu vực xung đột.

Về quan hệ Việt - Mỹ, ông Tim Rieser, Cố vấn cấp cao về đối ngoại của Thượng Nghị sĩ Peter Welch, khẳng định hợp tác Việt - Mỹ được thiết lập mạnh mẽ; do vậy, không gì có thể thay đổi được sự hợp tác này.

Bà Virginia B. Foote, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ (AmCham) tại Việt Nam lạc quan cho rằng dù quan hệ song phương hai nước đã trải qua nhiều thăng trầm song đã nhanh chóng phát triển với nhiều thành quả đáng khích lệ; quan hệ song phương hai nước Việt Nam và Mỹ còn nhiều dư địa để phát triển.