Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung: Ấn Độ có thể biến 'nguy thành cơ' như thế nào?

Căng thẳng thương mại toàn cầu leo thang

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã bước vào giai đoạn căng thẳng hơn bao giờ hết khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tháng 4 công bố áp đặt mức thuế lên tới 145% đối với hàng hóa Trung Quốc, bao gồm cả khoản thuế 20% liên quan đến fentanyl.

Hy vọng về một thỏa thuận giữa Mỹ và Trung Quốc để giải quyết căng thẳng thương mại đã nhanh chóng tan biến khi Bắc Kinh ngay sau đó đáp trả bằng mức thuế tương hỗ 125% đối với hàng hóa của Mỹ. Trung Quốc tuyên bố sẽ chiến đấu “đến cùng” đồng thời tung ra các hạn chế rộng rãi đối với các doanh nghiệp Mỹ.

Cuộc va chạm kinh tế chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc được dự đoán là sẽ khiến những cơn chấn động lan rộng khắp toàn cầu. Mặc dù một số sản phẩm điện tử như điện thoại thông minh và máy tính tạm thời được miễn thuế quan tương hỗ, sự không rõ ràng trong chính sách đã khiến thị trường toàn cầu biến động.

Tại Mỹ, các doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vào sản xuất tại Trung Quốc đang đối mặt với khó khăn nghiêm trọng. Nhiều công ty buộc phải bán tháo hàng tồn kho, tạm dừng vận chuyển và cắt giảm nhân sự để tồn tại trong bối cảnh chi phí tăng cao.

Trong khi đó, Trung Quốc thể hiện sự kiên định và chuẩn bị kỹ lưỡng cho cuộc chiến thương mại kéo dài. Chính phủ Trung Quốc đã tập trung vào việc tăng cường tiêu dùng nội địa và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu tác động từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

Tình hình hiện tại không chỉ ảnh hưởng đến hai nền kinh tế lớn nhất thế giới mà còn gây ra những chấn động trên toàn cầu. Các quốc gia khác, bao gồm Ấn Độ, đang phải điều chỉnh chiến lược kinh tế để thích ứng với một trật tự thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Ấn Độ không ở trong tâm bão “chiến tranh”, nhưng được đánh giá là đứng đủ gần để đối mặt với sức nóng.

Thách thức đối với ngành công nghiệp Ấn Độ

Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang tạo ra những áp lực đáng kể đối với ngành công nghiệp Ấn Độ, vốn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu và linh kiện từ Trung Quốc.

Mặc dù Ấn Độ là nhà sản xuất thuốc gốc hàng đầu thế giới, ngành dược phẩm nước này vẫn phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc về nguyên liệu thô. Theo dữ liệu từ năm 2023 – 24, Trung Quốc chiếm tới 71,72% tổng lượng nhập khẩu dược phẩm của Ấn Độ. Sự phụ thuộc này đặc biệt rõ rệt đối với các loại thuốc thiết yếu như paracetamol, metformin và nhiều loại kháng sinh, trong đó Ấn Độ nhập khẩu gần như hoàn toàn từ Trung Quốc.

Ngành thép và ô tô của Ấn Độ cũng đối mặt với thách thức từ việc Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu thép do khủng hoảng bất động sản trong nước, dẫn đến tình trạng dư cung toàn cầu. Việc Mỹ áp thuế 25% đối với thép Trung Quốc khiến lượng thép dư thừa có thể tràn vào thị trường Ấn Độ, gây áp lực lên các công ty nội địa như Tata Steel và JSW.

Ngành sản xuất điện tử cũng có nguy cơ bị gián đoạn chuỗi cung ứng, dẫn đến việc tăng giá hàng tiêu dùng trong nước. Ngoài ra, sự gián đoạn trong nguồn cung pin lithium-ion từ Trung Quốc có thể làm chậm quá trình chuyển đổi sang phương tiện di chuyển xanh của Ấn Độ. Ngành dệt may cũng không nằm ngoài ảnh hưởng, khi hàng dệt may giá rẻ từ Trung Quốc có thể tràn ngập thị trường Ấn Độ, đe dọa các trung tâm dệt may như Tripura và Surat.

Không chỉ vậy, các ngành xuất khẩu khác của Ấn Độ cũng đang chịu tác động. Lượng kim cương cắt và đánh bóng xuất khẩu của Ấn Độ đã chứng kiến mức giảm mạnh nhất trong gần 20 năm, với doanh thu giảm 16,8% xuống còn 13,3 tỷ USD trong năm tài chính 2024/25 kết thúc vào tháng 3 vừa qua, do nhu cầu yếu từ các thị trường chính như Mỹ và Trung Quốc.

Mặc dù Mỹ đã tạm thời miễn trừ thuế đối với một số mặt hàng điện tử như điện thoại thông minh và máy tính, giúp thị trường chứng khoán Ấn Độ khởi sắc, nhưng các ngành khác như ô tô và dược phẩm vẫn đối mặt với những bất ổn do các chính sách thuế không thể đoán trước.

Cơ hội chiến lược cho Ấn Độ

Sự leo thang căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang tạo ra những dịch chuyển sâu rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, có thể mang lại lợi ích đáng kể cho một số lĩnh vực của Ấn Độ. Khi các doanh nghiệp Mỹ tìm cách giảm dần sự phụ thuộc vào Trung Quốc, Ấn Độ đang nổi lên như một lựa chọn thay thế khả thi nhờ chi phí lao động cạnh tranh và tiềm năng sản xuất ngày càng mở rộng.

Là nhà cung cấp thuốc gốc hàng đầu thế giới, chiếm khoảng 20% thị phần toàn cầu, Ấn Độ có thể nhanh chóng gia tăng xuất khẩu sang Mỹ trong bối cảnh các công ty dược phẩm nước này rút khỏi thị trường Trung Quốc. Đồng thời, các biện pháp hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn mà Mỹ áp đặt đối với Trung Quốc cũng đang thúc đẩy dòng vốn đầu tư đổ vào Ấn Độ. Năm 2023, hãng sản xuất chip AMD cam kết đầu tư 400 triệu USD vào nước này, trong khi Applied Materials công bố kế hoạch xây dựng trung tâm kỹ thuật tại Bangalore.

Về phía Trung Quốc, việc nước này hạn chế nhập khẩu hàng hóa Mỹ đã tạo cơ hội để Ấn Độ mở rộng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực như đậu tương và bông. Tuy nhiên, những lợi ích tiềm năng này vẫn mang tính chất ngắn hạn và phụ thuộc lớn vào diễn biến chính sách từ hai siêu cường.

Ởcấp độ chiến lược, Ấn Độ đang dần trở thành một đối tác không thể thiếu với cả Washington và Bắc Kinh. Tín hiệu tích cực từ Trung Quốc, như thông điệp hợp tác "vũ điệu Rồng - Voi" mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gửi tới Tổng thống Ấn Độ Droupadi Murmu, cho thấy Bắc Kinh mong muốn một quan hệ đối tác cùng có lợi với Ấn Độ. Trong khi đó, quan hệ đối tác công nghệ Ấn Độ – Mỹ thông qua Sáng kiến về Công nghệ quan trọng và mới nổi (iCET) đang ngày càng được thúc đẩy, mở đường cho các hợp tác song phương trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử, bán dẫn và an ninh công nghệ.

Theo các nhà kinh tế, nếu thế bế tắc thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục kéo dài, Ấn Độ sẽ phải tận dụng "khoảng trống chiến lược" này để tái cấu trúc chuỗi cung ứng trong nước. Việc đẩy nhanh triển khai Chương trình Khuyến khích Liên kết Sản xuất (PLI) sẽ giúp nước này giảm phụ thuộc vào linh kiện điện tử và API (Active Pharmaceutical Ingredient, tạm dịch: hoạt chất dược phẩm) từ Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, vấn đề bán phá giá hàng dệt may, thép và phụ tùng ô tô cần phải được giải quyết bằng thuế chống bán phá giá chặt chẽ hơn và các yêu cầu về nguồn cung ứng tại địa phương đối với việc khuyến khích sản xuất sợi tổng hợp ở Ấn Độ.

Đứng trước ngã ba đường của chuỗi cung ứng toàn cầu, Ấn Độ có hai lựa chọn: hoặc chủ động định hình vị thế mới bằng cải cách và hành động chính sách mạnh mẽ trong 2–3 năm tới, hoặc đối mặt với hệ quả dài hạn của sự phụ thuộc. Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng biến động, thông điệp “biến thách thức thành cơ hội” (Aapda ko avsar mein badalna) của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi không chỉ là một khẩu hiệu, mà đang dần trở thành ngọn hải đăng chỉ đường cho nền kinh tế lớn thứ năm thế giới.