Tung 3,7 tỷ USD, Thủ tướng Thái Lan xuống đường kích thích dân mua sắm

Thái Lan tung 3,7 tỷ USD trợ cấp tiêu dùng

Giữa nhịp sống hối hả và cái nóng oi bức trên những con phố đông đúc ở quận Bang Rak, Bangkok, người dân đang lao vào một nhiệm vụ quen thuộc: tìm kiếm những cửa hàng treo biển tham gia chương trình Thai Help Thai Plus.

Chương trình "Thai Help Thai Plus" của Thủ tướng Annutin hỗ trợ 60% chi phí hàng hóa thiết yếu, nhưng nhiều nhà kinh tế vẫn đặt câu hỏi về hiệu quả thực sự của chính sách này. Đây là chương trình mua sắm được trợ giá, trong đó chính phủ Thái Lan chi trả 60% giá trị các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu.

Đây cũng là một 'canh bạc' trị giá 3,7 tỷ USD của chính phủ Thái Lan, sử dụng nguồn vốn vay để thúc đẩy chi tiêu hộ gia đình khi nền kinh tế chịu áp lực từ giá nhiên liệu leo thang do chiến tranh Iran gây ra.

Tại một cửa hàng bánh kẹo truyền thống, bà chủ Kittchanok Pruksanubal tỏ ra hào hứng với chương trình. Đây chỉ là động thái mới nhất trong chuỗi biện pháp mà Thái Lan triển khai nhằm kích thích chi tiêu khi niềm tin tiêu dùng vẫn ở mức thấp.

"Chúng tôi tham gia để cải thiện dòng tiền và tăng thu nhập", bà Pruksanubal chia sẻ với Nikkei Asia.

Trong những chương trình đồng chi trả trước đây, bao gồm giai đoạn đại dịch COVID 19 và hai tháng cuối năm 2025, bà ước tính doanh thu cửa hàng từng tăng khoảng 50%.

Tuy nhiên, giới kinh tế vẫn hoài nghi.

"Tôi không quá lo về nợ công, nhưng điều quan trọng là tiền được chi vào đâu", ông Burin Adulwattna, kinh tế trưởng Ngân hàng Kasikorn, nhận xét.

Nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề lớn nhất là tiền đang được phân bổ chưa đủ hiệu quả.

"Chính phủ biết rằng đầu tư dài hạn có lợi hơn. Nhưng mỗi khi khủng hoảng xuất hiện, họ lại tìm đến giải pháp ngắn hạn", giáo sư Naphon Phumma thuộc Đại học Thammasat nói.

Theo chương trình Thai Help Thai Plus, chính phủ hỗ trợ 60% chi tiêu của người dân, tối đa 1.000 baht mỗi tháng từ tháng 6 đến tháng 9/2026. Mức chi tiêu mỗi ngày bị giới hạn ở 200 baht.

Hơn 3.000 mặt hàng thiết yếu được áp dụng, từ gạo, dầu gội, phương tiện công cộng đến nhà hàng. Những mặt hàng như rượu, vé số và thuốc lá không được hưởng ưu đãi.

Kích cầu ngắn hạn hay giải pháp tốn kém?

Thai Help Thai Plus là phần nổi bật nhất trong gói hỗ trợ kinh tế rộng hơn nhằm bảo vệ người tiêu dùng và kích thích tăng trưởng.

Thái Lan đang chịu áp lực lớn khi giá năng lượng tăng mạnh do việc đóng cửa eo biển Hormuz giữa lúc xung đột Mỹ Iran kéo dài.

Tháng trước, nội các đã phê duyệt sắc lệnh khẩn cấp vay 400 tỷ baht để tài trợ cho gói kích thích.

Thủ tướng Anutin Charnvirakul gọi đây là "công cụ giúp đất nước tiến lên và ngăn chặn suy thoái kinh tế".

Chương trình ưu tiên các tiểu thương, những người có thể đăng ký qua ứng dụng chính phủ hoặc áp dụng ưu đãi khi bán hàng qua các ứng dụng giao đồ ăn như Grab và Line Man.

Đến nay đã có gần 900.000 cửa hàng đăng ký tham gia và khoảng 200.000 cửa hàng khác đang chờ xét duyệt.

Trong ngắn hạn, tác động có thể tích cực. Bộ Tài chính Thái Lan cho biết chương trình đồng chi trả năm ngoái đã giúp GDP tăng thêm khoảng 0,2 điểm phần trăm.

Ngân hàng Ayudhya, còn được biết đến với tên Krungsri, dự báo chương trình mới có thể đóng góp thêm từ 0,3 đến 0,6 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP.

Tuy vậy, triển vọng kinh tế vẫn khá yếu. Ngân hàng Trung ương Thái Lan dự báo GDP năm 2026 chỉ tăng khoảng 1,5%, thấp hơn đáng kể mức 2,4% của năm trước.

Một nửa khoản vay 400 tỷ baht sẽ dành cho phúc lợi xã hội. Phần còn lại được dùng cho các dự án chuyển đổi năng lượng nhằm giảm rủi ro từ biến động giá nhiên liệu.

Song chương trình hiện cũng đang bị phe đối lập đưa ra Tòa án Hiến pháp với lập luận rằng việc vay nợ khẩn cấp đã vượt quá giới hạn pháp lý.

Đây cũng tiếp nối xu hướng quen thuộc trong chính trị Thái Lan, nơi các chương trình hỗ trợ tiêu dùng thường được sử dụng để đối phó khủng hoảng và gia tăng sự ủng hộ của cử tri.

Nhiều nhà quan sát cho rằng việc Thủ tướng Anutin khôi phục chương trình này ngay sau khi lên nắm quyền có liên quan đến tính toán chính trị trước cuộc bầu cử tháng 2 năm 2026.

Người dân tiết kiệm hơn, còn nợ công tiếp tục phình to

Nhiều chuyên gia cho rằng thiết kế hiện tại không thực sự tạo động lực chi tiêu mạnh.

"Nếu mục tiêu là giảm chi phí sinh hoạt và hỗ trợ tiểu thương thì chương trình có thể hữu ích. Nhưng nếu mục tiêu là thúc đẩy GDP thông qua tiêu dùng thì hiệu quả còn hạn chế", giáo sư Athiphat Muthitacharoen thuộc Đại học Chulalongkorn nhận định.

Nghiên cứu của ông về các chương trình đồng chi trả thời đại dịch cho thấy cứ mỗi 100 baht được hỗ trợ, người dân chỉ chi thêm khoảng 40 baht.

Phần lớn số tiền này vẫn được dùng cho những mặt hàng mà họ vốn đã phải mua. Ngoài ra, lợi ích kinh doanh cũng tập trung vào một nhóm nhỏ.

Theo nghiên cứu, 5% người bán hàng lớn nhất đã nhận khoảng 40% tổng giá trị trợ cấp trong các vòng trước.

Ông Muthitacharoen cho rằng Thái Lan có thể học hỏi mô hình phiếu giảm giá điện tử của Trung Quốc, nơi người dân chỉ được hưởng ưu đãi khi đạt mức chi tiêu tối thiểu. "Cách thiết kế đó tạo động lực mạnh hơn để người tiêu dùng mua sắm nhiều hơn", ông nói.

Ngoài đường phố Bang Rak, không phải chủ cửa hàng nào cũng lạc quan. Ông Pravit Sidhibhlakorn, chủ cửa hàng tạp hóa đã tồn tại 95 năm, cho rằng lợi ích chủ yếu thuộc về người tiêu dùng.

"Đối với doanh nghiệp, chúng tôi không được lợi nhiều. Tôi nghĩ đây chỉ là cách chính phủ đưa chúng tôi vào hệ thống để theo dõi thu nhập và đánh thuế", ông nói.

Người tiêu dùng cũng có góc nhìn tương tự. Varangrath, một nhân viên văn phòng, cho biết cô xem chương trình như công cụ tiết kiệm hơn là lý do để mua sắm nhiều hơn. "Tôi không nghĩ mình chi nhiều hơn chỉ vì có giảm giá", cô nói.

Dù vậy, một số nhà kinh tế lập luận rằng nếu không có các chương trình này, sức mua có thể còn suy yếu nhanh hơn.

"Nếu không có Thai Help Thai, tiêu dùng trong nước có thể giảm mạnh hơn nhiều. Chương trình này giống như một tấm đệm", ông Wichian Kaeosombat thuộc Đại học Phòng Thương mại Thái Lan nhận định.

Tuy nhiên, việc vay thêm để duy trì các chương trình đồng chi trả đang tạo áp lực lớn lên tài chính quốc gia.

Tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan hiện tiến sát giới hạn pháp lý 70%, dù chính phủ khẳng định con số cuối cùng sẽ dừng ở khoảng 69,88%.

Giới chuyên gia cảnh báo rủi ro lớn hơn nằm ở chi phí trả lãi. "Vấn đề không chỉ là nợ trên GDP mà còn là gánh nặng lãi suất ngày càng lớn. Hiện tiền trả lãi đã chiếm khoảng 10% đến 11% doanh thu chính phủ, gần ngưỡng đáng lo đối với một quốc gia có xếp hạng tín nhiệm cao", ông Muthitacharoen nhận xét.

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao, áp lực hỗ trợ người dân có thể còn kéo dài. "Nếu giá dầu còn cao thêm vài tháng nữa, người dân sẽ lại yêu cầu chính phủ tiếp tục phát tiền", nhà kinh tế độc lập Chartchai Parasuk nhận định.

Hiện tại, cuộc săn tìm các cửa hàng giảm giá ở Bang Rak vẫn tiếp tục. Với bà Pruksanubal, chủ cửa hàng bánh kẹo truyền thống, đây vẫn là một thỏa thuận có lợi cho cả hai phía. "Nó thực sự giúp ích cho việc mua thực phẩm của tôi", bà nói.