Thái Lan trước cảnh báo mất dần vị thế so với Việt Nam

Thái Lan có dấu hiệu "hụt hơi"

Trên Bangkok Post, ông Aat Pisanwanich - một nhà kinh tế độc lập cho biết GDP của Thái Lan hiện vào khoảng 500 tỷ USD, trong khi quy mô kinh tế của Việt Nam đã vượt 400 tỷ USD. Đáng chú ý, cả vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lẫn kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam hiện đều cao hơn Thái Lan.

Về chất lượng giáo dục, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh được xếp hạng trong top 500 thế giới, ngang tầm với Đại học Chulalongkorn.

Dù Việt Nam hiện có ít trường đại học chất lượng cao hơn Thái Lan, Hà Nội đặt mục tiêu trong vòng 5 năm tới sẽ đưa các trường đại học của mình vào top 300 thế giới.

Xét theo thu nhập bình quân đầu người, Malaysia được xem là quốc gia đã đạt ngưỡng phát triển, với mức trung bình khoảng 15.000 USD/người/năm.

Trong khi đó, mức chi tiêu bình quân đầu người của Thái Lan duy trì quanh mức 7.000 USD/năm trong thời gian dài.

Việt Nam cũng sở hữu lợi thế về quy mô dân số, với khoảng 100 triệu người, so với 66 triệu người của Thái Lan.

Theo ông Aat, để giải quyết các vấn đề kinh tế hiện nay, Thái Lan cần triển khai song song hai hướng: vừa áp dụng các biện pháp kích thích kinh tế, vừa tiến hành cải cách cơ cấu nhằm xử lý tận gốc các vấn đề như năng lực cạnh tranh trong nông nghiệp và xuất khẩu.

Chiến lược này đồng thời đòi hỏi phải xử lý triệt để tham nhũng và cải tổ bộ máy hành chính, lựa chọn người có năng lực thay vì bổ nhiệm dựa trên quan điểm chính trị.

“Các vấn đề của chúng ta bắt nguồn từ sự bất ổn chính trị, khi nhiều chính phủ không hoàn thành hết nhiệm kỳ; các bộ trưởng thiếu chuyên môn trong lĩnh vực phụ trách; và các chính sách không đáp ứng nhu cầu thực tế của đất nước. Tham nhũng tràn lan cũng là một rào cản lớn”, ông nói.

Ông cho rằng việc kéo dài các chính sách dân túy, trong khi không giải quyết được các vấn đề cơ cấu, đã khiến Thái Lan bị gắn mác là “người bệnh của châu Á”.

Theo ông Aat, điều đáng lo ngại hơn là cả giới chính trị lẫn công chúng Thái Lan dường như chưa nhận thức đầy đủ rằng nền kinh tế nước này đã rơi vào tình trạng “bệnh mãn tính” từ lâu. Ông dự báo không lâu nữa Thái Lan có thể tụt xuống vị trí cuối cùng trong nhóm 5 quốc gia đang phát triển của ASEAN.

Ông nhận định, dù cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 nghiêm trọng hơn so với giai đoạn hiện nay, nhưng khi đó Thái Lan chưa phải đối mặt với những vấn đề cơ cấu sâu sắc như hiện tại.

“Rào cản lớn nhất làm suy yếu năng lực cạnh tranh chính là tình trạng tham nhũng ngày càng trầm trọng trong bộ máy nhà nước. Năm 1997, Thái Lan gần như không có đối thủ cạnh tranh đáng kể trong lĩnh vực sản xuất. Ngày nay, Việt Nam và Indonesia đã trở thành những đối thủ chính, trong khi hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc tràn ngập thị trường nội địa”, ông nói.

Trong bối cảnh năng lực cạnh tranh suy giảm, lực lượng lao động Thái Lan cũng đang thu hẹp do tỷ lệ sinh thấp và tốc độ già hóa nhanh. Với khoảng 13 triệu người cao tuổi, quy mô lao động suy giảm kéo theo sức mua trong nước suy yếu.

Tuy nhiên, theo ông Aat, các đảng phái chính trị và công chúng vẫn chưa nhìn nhận đầy đủ những vấn đề mang tính hệ thống này. Các chính sách dân túy tiếp tục được đề cao và nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Ông cho rằng các đảng cạnh tranh nhau bằng việc trợ cấp và can thiệp giá nông sản, nhưng lại thiếu nỗ lực thực sự trong việc ứng dụng công nghệ và đổi mới để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trái lại, Việt Nam đã cải thiện đáng kể năng lực cạnh tranh trong nông nghiệp và tiến hành cải cách hành chính nhằm tinh gọn bộ máy, giảm chi tiêu công.

Dự án Hành lang Kinh tế phía Đông (EEC), được khởi xướng dưới thời cựu Thủ tướng Prayut Chan-o-cha, được kỳ vọng tạo cú hích tăng trưởng nhưng đến nay vẫn thu hút sự quan tâm khá dè dặt từ giới đầu tư.

Ông Aat cho rằng nguyên nhân là do dự án đường sắt cao tốc kết nối ba sân bay vẫn chưa hoàn thành.

Trong khi đó, công suất khai thác của cảng Laem Chabang vẫn thua kém các cảng lớn tại Malaysia và Singapore.

“Các chính trị gia không nhìn thấy những vấn đề cốt lõi. Bằng chứng là trong các chiến dịch tranh cử, không đảng nào đề cập đến những vấn đề này. Họ chỉ nói về chương trình đồng chi trả, đảm bảo thu nhập hay can thiệp giá nông sản. Những vấn đề sâu xa hơn không mang lại lợi ích chính trị”, ông nói.

“Cử tri được thông tin về giá nông sản, tiền lương, trợ cấp trẻ em hay hóa đơn điện nước. Vì thế rất khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn này, khi cả ‘người mua’ (cử tri) và ‘người bán’ (chính trị gia) đều chấp nhận mô hình đó.”

Bà Chittawan Chanagul - giảng viên kinh tế tại Đại học Kasetsart, cho rằng nguyên nhân gốc rễ khiến kinh tế Thái Lan suy yếu nằm ở hệ thống giáo dục lạc hậu và tình trạng tham nhũng kéo dài.

Theo bảng xếp hạng chất lượng giáo dục của World Population Review, trong ASEAN, Singapore đứng đầu, còn Thái Lan xếp thứ 8, sau Brunei, Việt Nam, Philippines, Indonesia, Malaysia và cả Lào.

Trong khi đó, Tổ chức Minh bạch Quốc tế xếp Singapore là quốc gia ít tham nhũng nhất ASEAN và đứng thứ ba thế giới. Thái Lan đứng thứ 116, giảm so với vị trí 107 của năm trước, thấp hơn Việt Nam, Indonesia và Lào.

“Tham nhũng là vấn đề cấp bách mà chính phủ phải giải quyết. Nếu không xử lý triệt để, đất nước sẽ không thể thoát khỏi tình trạng trì trệ”, bà nói.

Bà cho rằng các quốc gia từng nghèo như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Việt Nam đã vươn lên nhờ những nhà lãnh đạo liêm chính, quyết đoán trong cuộc chiến chống tham nhũng, bắt đầu từ bộ máy công quyền cấp cao.

Bà cũng nhấn mạnh Thủ tướng Anutin Charnvirakul cần nghiêm túc xử lý vấn nạn này.

“Nếu những người từng dính bê bối tham nhũng được bổ nhiệm làm bộ trưởng, nhà đầu tư nước ngoài sẽ mất niềm tin. Không ai muốn rót vốn vào một quốc gia mà chính trị gia và quan chức cấp cao vi phạm pháp luật.”

"Cơn ác mộng" của kinh tế Thái Lan

Phát biểu tại hội thảo thường niên của Hiệp hội Phóng viên Kinh tế, Thủ tướng Anutin Charnvirakul thừa nhận việc kinh tế Thái Lan tụt lại phía sau Việt Nam là một “cơn ác mộng”.

Ông cho biết Thái Lan đã đánh mất vị thế dẫn đầu, điều mà ông chưa từng hình dung khi đất nước từng tăng trưởng nhanh hơn các quốc gia Đông Dương.

“Chúng ta cần hợp tác vì điều này không vượt quá khả năng. Trước đây chúng ta từng dẫn đầu. Với nền tảng công nghiệp và nông nghiệp vững chắc, cùng sự chung sức của toàn xã hội, tôi tin Thái Lan có thể tạo ra động lực tăng trưởng mới”, ông nói.

Thủ tướng Thái Lan cho rằng quốc gia này có nhiều lợi thế, đặc biệt là vị trí địa lý thuận lợi để trở thành cầu nối thương mại trên bộ và trung tâm trung chuyển khu vực.

Ông nhấn mạnh cần phục hồi kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đầu tư nội địa nhằm xây dựng cơ sở thuế bền vững, trong bối cảnh xã hội già hóa nhanh.

Chính phủ Thái Lan cũng đang xem xét nâng tuổi nghỉ hưu của công chức vượt mốc 60 tuổi hiện nay, phù hợp với xu hướng gia tăng tuổi thọ.

Về môi trường, chính phủ nước này đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, sớm hơn 15 năm so với kế hoạch ban đầu, đồng thời đẩy nhanh việc ban hành Luật Không khí Sạch và Luật Biến đổi Khí hậu.

“Chúng ta phải thay đổi tư duy và rà soát lại các chính sách, xem chúng còn phù hợp với bối cảnh toàn cầu hay không”, ông nói.

Bộ trưởng Tài chính Ekniti Nitithanprapas cảnh báo nếu không kích thích kinh tế kịp thời, Thái Lan có thể rơi vào suy thoái nghiêm trọng.

Ông cho biết kinh tế tăng trưởng 3% trong nửa đầu năm, nhưng dự kiến giảm còn 1,7% trong quý III và chỉ 0,3% trong quý IV.

Trước năm 1997, tăng trưởng trung bình đạt 7%, sau đó giảm còn 3%, và từ năm 2012 đến nay chưa đạt 2%, chủ yếu do đầu tư thấp. Tỷ lệ đầu tư từng chiếm 40% GDP trước năm 1997, nay chỉ còn khoảng 23%.

Chính phủ dự kiến triển khai các biện pháp kích thích hàng tuần, như xử lý nợ cá nhân và hỗ trợ thanh khoản cho doanh nghiệp nhỏ.

Theo Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính Thái Lan, năm 2025, tăng trưởng GDP thực tế bình quân đầu người của nước này đạt 2,2% và dự kiến còn thấp hơn trong năm 2026.

Tình trạng tăng trưởng chậm không phải là vấn đề mới. Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á giai đoạn 1997-1999, hiệu quả kinh tế của Thái Lan liên tục suy giảm.

Từng là nền kinh tế dẫn đầu Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ trước khủng hoảng, hiện tốc độ tăng trưởng của Thái Lan thuộc nhóm thấp nhất ASEAN. Trong bốn thập kỷ trước năm 1997, tăng trưởng GDP bình quân đầu người đạt gần 5% mỗi năm. Từ năm 2000, con số này chỉ còn khoảng một nửa và tiếp tục xu hướng đi xuống.

Tỷ trọng đầu tư vốn cố định trong GDP hiện chỉ bằng khoảng một nửa so với giai đoạn trước khủng hoảng. Nguyên nhân trực tiếp là sự sụt giảm đầu tư của khu vực doanh nghiệp, do kỳ vọng lợi nhuận thấp và môi trường kinh doanh kém hấp dẫn, Giáo sư Peter Warr tại Đại học Quốc gia Úc và Giáo sư thỉnh giảng về Kinh tế Phát triển tại Viện Quản lý Phát triển Quốc gia Thái Lan, nhận định.