An Huy: Tỉnh thuần nông của Trung Quốc 'biến hình' thành trung tâm công nghiệp

Khi ngày càng nhiều chiếc xe mang thương hiệu Trung Quốc xuất hiện trên đường phố châu Âu, Trung Đông hay châu Phi, ít ai ngờ rằng một phần đáng kể trong số đó được sản xuất tại An Huy, một tỉnh ở miền Đông Trung Quốc vốn nổi tiếng lâu đời với nông nghiệp.

An Huy có truyền thống canh tác nông nghiệp sâu sắc, nhưng kể từ khi Trung Quốc khởi động công cuộc cải cách và mở cửa vào cuối 1970, tỉnh này đã từng bước xây dựng nền tảng công nghiệp vững chắc. Hiện nay, với dân số hơn 61 triệu người, An Huy ngày càng được nhận diện là một trung tâm sản xuất, trong đó ngành ô tô nổi lên như một trụ cột quan trọng trong bức tranh công nghiệp của nền kinh tế nước này.

Trong 11 tháng đầu năm 2025, An Huy sản xuất khoảng 3,34 triệu xe, trong đó có 1,64 triệu xe năng lượng mới, đồng thời xuất khẩu khoảng 1,06 triệu xe ra nước ngoài, đứng đầu cả nước ở cả ba chỉ tiêu. Nói cách khác, cứ hơn tám chiếc xe năng lượng mới sản xuất tại Trung Quốc thì có một chiếc xuất xứ từ An Huy.

Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, năm 2025, xuất khẩu ô tô của Trung Quốc đạt 7,1 triệu chiếc, tăng 21,1% so với năm trước. Riêng An Huy ghi nhận xuất khẩu khoảng 1,23 triệu xe, tăng 28,7% và chiếm khoảng 17,3% tổng lượng xuất khẩu ô tô của cả nước.

Từ cánh đồng đến nhà máy

Câu chuyện cải cách của An Huy khởi nguồn từ đất đai. Trong nhiều thế kỷ, tỉnh này đóng vai trò quan trọng trong hệ thống nông nghiệp của Trung Quốc, gắn liền với lịch sử và điều kiện tự nhiên. Huyện Phụ Dương, nay thuộc thành phố Sở Châu, vừa là quê hương của Chu Nguyên Chương - vị hoàng đế khai sáng nhà Minh, vừa là nơi có làng Tiểu Cương, được xem là cái nôi của cải cách nông thôn Trung Quốc.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo giữa thời kỳ suy tàn của nhà Nguyên, Chu Nguyên Chương sau khi lên ngôi đã nhanh chóng thực hiện các chính sách phục hồi nông nghiệp, khuyến khích khai hoang, mở rộng thủy lợi, phát triển cây trồng thương mại và giảm thuế để phục hồi sản xuất. Sử liệu cho thấy đến năm 1393, diện tích đất canh tác của Trung Quốc đã tăng lên khoảng 56,7 triệu hecta, gấp hơn hai lần so với cuối thời Nguyên.

Nhiều thế kỷ sau, cải cách lại một lần nữa bắt đầu từ nông dân. Tháng 12/1978, 18 hộ dân ở làng Tiểu Cương đã bí mật ký thỏa thuận giao khoán đất tập thể cho từng hộ gia đình. Mô hình này, sau đó được gọi là “chế độ trách nhiệm khoán hộ”, nhanh chóng lan rộng khắp Trung Quốc, giải phóng năng suất nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Trong hơn bốn thập kỷ tiếp theo, tinh thần cải cách tiếp tục gắn liền với sự phát triển của Tiểu Cương, từ thử nghiệm quyền sử dụng đất, sở hữu tài sản tập thể đến phát triển công nghiệp nông thôn. Theo Bí thư thứ nhất của chi bộ làng Lý Kim Trụ, kinh tế tập thể của Tiểu Cương đã tăng trưởng ổn định, mang lại hơn 20 triệu nhân dân tệ tiền chia lợi nhuận cho người dân trong giai đoạn 2017-2024.

Từ những nỗ lực phục hồi nông nghiệp thời phong kiến đến cải cách khoán hộ thời hiện đại, kinh nghiệm của An Huy phản ánh một đặc trưng xuyên suốt trong phát triển của Trung Quốc: cải cách xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, được thử nghiệm và từng bước nhân rộng.

Logic đó tiếp tục định hình quá trình công nghiệp hóa của tỉnh. Năm 1978, GDP của An Huy chỉ đạt 11,4 tỷ nhân dân tệ; đến nay, con số này đã vượt mốc 5.000 tỷ nhân dân tệ, tái định hình căn bản diện mạo kinh tế của tỉnh mà không làm đứt gãy nền tảng nông nghiệp.

Trong những năm gần đây, An Huy đẩy nhanh chuyển dịch từ mô hình kinh tế thiên về nông nghiệp sang nền sản xuất chế tạo mạnh mẽ hơn, từ vai trò cung cấp năng lượng và nguyên liệu thô sang trung tâm của các ngành công nghiệp mới nổi. Trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021-2025), doanh thu của các doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn tại An Huy tăng từ 3.800 tỷ lên 5.500 tỷ nhân dân tệ, đưa tỉnh này từ vị trí thứ 12 lên thứ 6 toàn quốc.

Hiện An Huy chiếm gần 10% sản lượng màn hình hiển thị toàn cầu, khoảng 10% sản lượng ô tô và xe năng lượng mới của Trung Quốc, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực robot công nghiệp, pin quang điện và đồ gia dụng.

Đáng chú ý, công nghiệp hóa không làm suy yếu nông nghiệp. Năm 2025, diện tích gieo trồng lương thực của An Huy đạt khoảng 7,33 triệu hecta, đứng thứ tư cả nước, với sản lượng 41,93 tỷ kg, xếp thứ sáu và là mức cao nhất từ trước đến nay. Tỷ lệ đóng góp của tiến bộ khoa học - công nghệ trong nông nghiệp đạt 67%, trong khi mức độ cơ giới hóa toàn diện đạt 86% vào năm 2024.

Theo Giáo sư Liu Zhiying - Trường Quản lý, Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, chiến lược của An Huy là đảm bảo ổn định nông nghiệp trong khi dùng sản xuất chế tạo để nâng cao thu nhập tổng thể. Công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt trong quá trình này, từ nghiên cứu nhiệt hạch, máy tính lượng tử siêu dẫn đến các ứng dụng robot và ngành ô tô công nghệ cao.

"Động lực cốt lõi là cải cách và sự thay đổi trong tư duy phát triển," ông Liu nói. "Nông nghiệp cung cấp nền tảng, nhưng không thể tự tạo ra đủ của cải. Do đó, ngành công nghiệp chế tạo mới là bộ phận gánh vác chính."

Biến đổi mới thành ngành công nghiệp

Công nghệ giữ vai trò trung tâm trong quá trình tái định vị của An Huy. Tỉnh này không chỉ dừng lại ở vai trò một cứ điểm sản xuất mà còn nổi lên như một nguồn đổi mới khoa học - công nghệ quan trọng, ghi dấu bằng hàng loạt thành tựu, từ các thí nghiệm nhiệt hạch lập kỷ lục, nguyên mẫu máy tính lượng tử siêu dẫn vượt trội trong những tác vụ chuyên biệt, đến các hệ thống công nghệ tiên tiến phục vụ các chương trình thăm dò Mặt Trăng trong tương lai.

Song song với nghiên cứu là nỗ lực thương mại hóa công nghệ. An Huy đã xây dựng 242 vườn ươm công nghệ cấp tỉnh trở lên, thành lập trung tâm xúc tiến đổi mới ứng dụng kịch bản đô thị đầu tiên của Trung Quốc và đào tạo hàng nghìn nhà quản lý công nghệ, qua đó rút ngắn đáng kể con đường đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Hiệu quả của cách làm này đang dần được hiện thực hóa. Đến cuối năm 2025, các robot gắn bánh xe do Zerith - một doanh nghiệp khởi nghiệp robot có trụ sở tại Hợp Phê - phát triển đã được triển khai tại sân bay và khu bán lẻ, đảm nhiệm các công việc như vệ sinh và phân loại hàng hóa. Theo ông Yang Wei, Giám đốc thương hiệu của Zerith, các khoản tài trợ khởi đầu của chính phủ, chính sách thu hút nhân tài cùng việc tạo điều kiện tiếp cận sớm các kịch bản ứng dụng thực tế đã giúp rút ngắn đáng kể chu trình thương mại hóa sản phẩm.

Những cơ chế tương tự cũng tạo nền tảng cho bước tiến của An Huy vào các ngành công nghiệp đòi hỏi vốn đầu tư lớn, đặc biệt là ngành ô tô. Sự chuyển mình của tỉnh được thể hiện rõ nét nhất trong lĩnh vực này. Hiện An Huy là nơi đặt trụ sở của bảy nhà sản xuất ô tô, trong đó có Chery, NIO, Volkswagen An Huy và BYD Hợp Phê, cùng mạng lưới hơn 3.000 nhà cung cấp linh kiện cốt lõi. Hệ sinh thái này hình thành một chuỗi giá trị gần như khép kín, bao trùm từ lắp ráp, sản xuất linh kiện chủ chốt đến dịch vụ hậu mãi.

Đà phát triển của An Huy diễn ra song hành với sự mở rộng mạnh mẽ của ngành ô tô Trung Quốc. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM), sản lượng và doanh số bán ô tô toàn quốc năm ngoái đều vượt 34 triệu chiếc, thiết lập kỷ lục mới và giữ vững vị thế số một thế giới trong năm thứ 17 liên tiếp, với xe năng lượng mới trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu.

Tốc độ mở rộng tại An Huy đặc biệt ấn tượng. Ngày 16/12/2025, chiếc Maextro S800 thứ 10.000 - mẫu xe điện cao cấp do Tập đoàn JAC và Huawei phối hợp phát triển - đã xuất xưởng tại Hợp Phê, chỉ sau 181 ngày kể từ khi dây chuyền bước vào sản xuất hàng loạt. Cùng ngày, tập đoàn an toàn ô tô toàn cầu Autoliv cũng khai trương nhà máy mới tại đây với công suất 3 triệu vô lăng cao cấp mỗi năm. Chủ tịch Autoliv Trung Quốc, ông Sng Yih, cho biết An Huy hấp dẫn nhờ chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh và hiệu quả trong cung cấp dịch vụ công.

Bên trong "mô hình An Huy"

Cách tiếp cận phát triển này được giới quan sát gọi là “mô hình An Huy”. Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của mô hình là sự phối hợp chặt chẽ giữa một thị trường vận hành hiệu quả và một chính quyền đóng vai trò kiến tạo. Chính quyền địa phương xây dựng chiến lược riêng cho từng ngành, hỗ trợ bằng vốn, công cụ chính sách và các nhóm chuyên trách, đồng thời duy trì môi trường cạnh tranh công bằng nhằm thúc đẩy tăng trưởng chất lượng cao.

Riêng tại Hợp Phê, 16 chuỗi công nghiệp ưu tiên được lãnh đạo thành phố trực tiếp phụ trách, với các doanh nghiệp đầu ngành đóng vai trò hạt nhân của từng cụm. Phó thị trưởng Hợp Phê Yuan Fei cho biết việc hỗ trợ các ngành này đòi hỏi sự huy động nguồn lực trên quy mô toàn thành phố, bởi đây là những lĩnh vực cần thời gian dài để hình thành lợi nhuận và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Vốn nhà nước cũng được sử dụng như một công cụ dẫn dắt dòng vốn tư nhân. Đến giữa năm 2025, các quỹ nhà nước của Hợp Phê đã đầu tư hơn 210 tỷ nhân dân tệ vào các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi, qua đó kích hoạt tổng vốn đầu tư dự án vượt 810 tỷ nhân dân tệ.

Chia sẻ về quá trình phát triển của NIO, bà Jessie Wu, Phó Chủ tịch phụ trách hoạch định công nghiệp, cho biết trong giai đoạn doanh nghiệp gặp khó khăn, chính quyền địa phương đã đầu tư hơn 10 tỷ nhân dân tệ với tầm nhìn dài hạn nhưng không can thiệp sâu vào hoạt động quản trị. Khi doanh nghiệp phục hồi và giá cổ phiếu tăng mạnh, chính quyền chủ động rút lui, thể hiện rõ mục tiêu thúc đẩy sự phát triển chung của toàn ngành thay vì tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Vị trí nội địa của An Huy không còn là rào cản đáng kể. Tỉnh này hiện đã hội nhập sâu vào mạng lưới thương mại toàn cầu. Nếu như năm 1978, kim ngạch xuất nhập khẩu của An Huy chỉ đạt 10,63 triệu USD, thì đến năm 2025, con số này đã tăng lên 1,01 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 17,3% so với năm trước, đưa An Huy trở thành địa phương cấp tỉnh thứ chín của Trung Quốc vượt mốc một nghìn tỷ nhân dân tệ về thương mại.

Xuất khẩu nhóm sản phẩm “bộ ba mới” - xe điện, pin lithium-ion và sản phẩm quang điện - nổi lên như điểm sáng, với tổng giá trị tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, đưa An Huy đứng thứ sáu cả nước trong nhóm ngành tăng trưởng nhanh này. Từ chỗ không có cửa ngõ thông thương trực tiếp trước năm 1980, khi cảng Vũ Hồ được mở cửa, An Huy hiện vận hành bảy cảng hạng nhất quốc gia và bốn cảng hạng hai cấp tỉnh.

Quá trình chuyển đổi từ một nền kinh tế dựa vào nông nghiệp và công nghiệp nặng sang khả năng cạnh tranh toàn cầu trong các lĩnh vực mới nổi cho thấy nền tảng phát triển của An Huy là bền vững và có hệ thống, vượt ra ngoài khuôn khổ một câu chuyện thành công đơn lẻ ở cấp địa phương. Giáo sư Liu nhận định, con đường đó khởi đầu từ đất đai, được thúc đẩy bằng cải cách và cuối cùng được củng cố bằng năng lực công nghiệp, hình thành qua quá trình thử nghiệm và điều chỉnh liên tục.