‘Bất đối xứng’ thông tin trái phiếu: DN lũng đoạn để thu lợi, nhà đầu tư gánh rủi ro

Loạt DN bị phạt vì lỗi công bố thông tin

Mới đây, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với nhiều công ty vi phạm về công bố thông tin liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).

Cụ thể, một loạt doanh nghiệp thuộc nhóm dự án năng lượng tại Ea Súp (Đắk Lắk) của Xuân Thiện Group gồm: Công ty Cổ phần EA Súp 1, Công ty Cổ phần EA Súp 2, Công ty Cổ phần EA Súp 3 và Công ty Cổ phần EA Súp 5. Mỗi doanh nghiệp bị xử phạt 92,5 triệu đồng, cùng do vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định, xoay quanh ba nhóm nghĩa vụ công bố thông tin chính gồm: báo cáo tình hình sử dụng vốn từ phát hành trái phiếu, báo cáo tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với người sở hữu trái phiếu và báo cáo tài chính định kỳ.

CTCP Tân Hoàn Cầu Bến Tre cũng bị phạt 100 triệu đồng do không công bố báo cáo tài chính bán niên 2025, báo cáo sử dụng vốn trái phiếu được kiểm toán bán niên 2025, đồng thời chậm công bố quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

CTCP Đầu tư và Xây lắp dầu khí Sài Gòn bị phạt 92,5 triệu đồng do chậm công bố từ 15 ngày trở lên nhiều tài liệu bắt buộc từ năm 2023 đến 2025, bao gồm báo cáo tài chính năm đã kiểm toán, báo cáo tài chính bán niên soát xét, báo cáo tài chính quý, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị công ty và tài liệu họp đại hội đồng cổ đông.

Cũng vì lỗi công bố thông tin. CTCP Đầu tư Tài chính Bảo hiểm Dầu khí bị phạt tổng cộng 157,5 triệu đồng. Trong đó, 92,5 triệu đồng do không công bố một số báo cáo tài chính soát xét bán niên, giải trình ý kiến kiểm toán và thông báo ký hợp đồng kiểm toán; 65 triệu đồng do công bố không đầy đủ nội dung báo cáo quản trị công ty, thiếu thông tin về thành viên HĐQT và kế toán trưởng.

Theo các chuyên gia kinh tế, hàng năm cơ quan chức năng đã và đang xử phạt hàng loạt doanh nghiệp vi phạm công bố thông tin trái phiếu trong năm 2025 và đầu năm 2026. Số lượng rất nhiều và tình trạng này diễn ra liên tục.

Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ ban hành ngày 6/2/2026 cho thấy, có nhiều sai phạm ở 26 doanh nghiệp là tổ chức phát hành trong giai đoạn 2019 đến cuối tháng 11-2024, với 271 mã trái phiếu và giá trị phát hành hơn 119.778 tỉ đồng.

Phần lớn tập trung ở lĩnh vực bất động sản (10 doanh nghiệp), năng lượng (3), thương mại dịch vụ (6), chứng khoán (2), sản xuất (2) và lĩnh vực khác (3).

Các vi phạm nhiều nhất nằm ở vấn đề công bố thông tin khi hầu hết các tổ chức phát hành thực hiện không đúng quy định. Từ việc công bố trước phát hành hay chào bán, chấp hành các quy định sau khi chào bán thành công như công bố thông tin kết quả phát hành, tình hình sử dụng vốn, tình hình thanh toán nợ…

Nhà đầu tư chịu cảnh “bất đối xứng” thông tin

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng đánh giá, trong những năm qua thị trường TPDN tại Việt Nam “rối loạn”, nhiều tập đoàn lớn, công ty “lũng đoạn” thị trường, gây mất niềm tin, trong đó có yếu tố “bất đối xứng” thông tin giữa chủ thể phát hành và các trái chủ.

Theo PGS. TS thị trường đang hoạt động theo bản chất chỉ dựa trên cơ sở nhu cầu nguồn tiền của các doanh nghiệp, họ cần hút vốn, trong khi nhu cầu thực không biết thật hay không, mục đích huy động vốn để sử dụng như thế nào.

Các công ty, doanh nghiệp đổi trái phiếu DN (giấy tờ có giá) để lấy tiền thật, doanh nghiệp tự bảo lãnh, công ty chứng khoán bảo lãnh, tuy nhiên nhiều doanh nghiệp phát hành ra trái phiếu nhưng tài sản đảm bảo không có, không đủ khả năng trả lãi và gốc, năng lực tài chính rất yếu, trong khi không có tổ chức nào đủ sức nặng, uy tín đánh giá mức độ tín nhiệm của trái phiếu đó, rất rủi ro.

Bên cạnh đó, còn nhiều yếu tố đầu cơ trong loại hình này nhưng chưa “khử” được và tình trạng trái phiếu doanh nghiệp “bất đối xứng” thông tin. Ví dụ, nhà phát hành cam kết trả lãi cho nhà đầu tư 12 thậm chí 14% thì cơ sở nào cho chi trả này, hoạt động kinh doanh nào có lợi nhuận đủ để có thể trả được, họ làm cái gì ra 12 – 14% để trả cho các nhà đầu tư.

Thực tế, ông Lạng cho biết, loại hình này đánh vào lòng tham của con người, các nhà đầu tư thiếu hiểu biết các sản phẩm tài chính, chỉ nghe lời cam kết để đưa tiền vào mà không hiểu rõ sản phẩm này. Cứ nghĩ công ty là tốt, nhưng nhiều đơn vị họ làm giả hồ sơ, làm đẹp báo cáo tài chính để “lấy tiền” của nhà đầu tư.

Một yếu tố nữa là đạo đức kinh doanh của các chủ doanh nghiệp phát hành, các tổ chức quốc tế vẫn đánh giá thị trường TPDN Việt Nam ở mức tín nhiệm thấp, chưa phải thực sự là “thị trường tài chính”, chủ yếu các yếu tố đầu cơ.

Đồng quan điểm, chuyên gia Kinh tế Trần Nguyên Đán khẳng định, thực trạng “bất đối xứng” thông tin không chỉ nằm ở trái phiếu doanh nghiệp mà còn xảy ra tại nhiều kênh đầu tư tài chính khác như bảo hiểm, ngân hàng...

Việc này, ngoài nguyên nhân chủ động đến từ DN phát hành “ém thông tin”, người mua trái phiếu không biết được doanh nghiệp họ làm ăn gì, kinh doanh, sản xuất gì với số tiền mà mình cho mượn. Ngược lại, một phần cũng do sự quá dễ dãi của các nhà đầu tư, không cần đặt câu hỏi “cho vay qua trái phiếu thì DN dùng tiền đó vào việc gì”.

Ông Đán nói, một thời gian rất dài các sản phẩm này được chào bán qua kênh ngân hàng, người bán chỉ nói về lãi suất cao để thu hút nhà đầu tư, không hề chia sẻ về rủi ro của kênh trái phiếu này.

"Chưa kể, một "ma trận" phát hành trong các doanh nghiệp, tập đoàn lớn: Công ty mẹ phát hành, công ty con mua lại, thành lập thêm công ty con để huy động vốn, tạo thành tầng tầng, lớp lớp huy động vốn. Trong khi các nhà đầu tư thì không hề biết đồng tiền của mình được sử dụng ra sao", chuyên gia kinh tế Trần Nguyên Đán quan ngại.