Bỏ quy định 'pre-funding': Xoá điểm nghẽn lớn nhất để nâng hạng chứng khoán

Chia sẻ tại Hội thảo “Tạo động lực nâng hạng thị trường chứng khoán” chiều ngày 2/7, ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tiết lộ, đã có dự thảo cuối cùng của Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về giao dịch chứng khoán trên hệ thống giao dịch chứng khoán; bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán (Thông tư 120/2020/TT-BTC).

Đây là động thái quan trọng trong việc xử lý “điểm nghẽn” lớn nhất trong tiến trình nâng hạng: bỏ yêu cầu có tiền trong tài khoản trước khi đặt lệnh.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn nhất trong tiến trình nâng hạng

“Bộ Tài chính, UBCKNN đã họp với các tổ chức liên quan như MSCI, FTSE Russell, World Bank, ASIFMA và các thành viên thị trường qua nhiều vòng thảo luận để đưa ra giải pháp. Chúng tôi tin tưởng các giải pháp này sẽ khả thi. Hiện, chúng tôi đã hoàn thành trên 95% khối lượng công việc. Trong tuần này hoặc đầu tuần sau, dự thảo cuối cùng sẽ được công bố để lấy ý kiến trước khi trình Bộ Tài chính ban hành”, ông Hải cho biết.

Được biết, nội dung quan trọng trong lần sửa đổi này là đề xuất cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể giao dịch mà không ký quỹ 100% tiền. Cụ thể, các công ty chứng khoán sẽ đánh giá năng lực khách hàng để xác định mức ký quỹ theo thỏa thuận... Nếu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thiếu tiền thanh toán, công ty chứng khoán nơi nhà đầu tư đặt lệnh chịu trách nhiệm thanh toán phần thiếu hụt thông qua tài khoản tự doanh.

Ông Bùi Hoàng Hải cũng cho biết thêm, UBCKNN, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSD) và các thành viên thị trường đã xây dựng lưu đồ thanh toán mới để áp dụng các quy định mới trong Thông tư. Điều này sẽ đáp ứng hai vấn đề: thứ nhất là không yêu cầu ký quỹ 100% trước khi giao dịch đối với nhà đầu tư nước ngoài, thứ hai là thanh toán DVP.

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, trong khi dự thảo đầu tiên vẫn còn khoảng cách tương đối xa giữa thời gian phải có tiền và thời gian chứng khoán về tài khoản, lưu đồ thanh toán mới cho phép nhà đầu tư nước ngoài chỉ cần có tiền trong tài khoản vào khoảng 9h-9h30 của ngày T+2. Như vậy, khoảng cách giữa thời điểm nhà đầu tư phải có tiền với thời điểm chứng khoán về tài khoản (chiều ngày T+2) giảm xuống chỉ còn vài tiếng đồng hồ. Điều này đáp ứng được tất cả các tiêu chí về chu kỳ thanh toán - DVP theo tiêu chuẩn quốc tế.

“Chúng tôi đã trao đổi dự thảo thông tư và lưu đồ thanh toán với các nhà đầu tư lớn, các đơn vị quốc tế. Đến nay, ngoài sự chấp thuận chung của thành viên thị trường Việt Nam, các nhà đầu tư lớn nước ngoài có ảnh hưởng đến quyết định nâng hạng cũng đánh giá, giải pháp đưa ra có thể thực hiện được”, ông Bùi Hoàng Hải thông tin.

Theo quy trình ở dự thảo cũ, tại ngày T+1, trường hợp nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không đủ tiền, giao dịch mua sẽ chuyển sang tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán. Tiếp đó, tại ngày T+2, VSDC sẽ hoàn tất thanh toán và ghi có trên tài khoản nhà đầu tư nếu nhà đầu tư đã nộp đủ tiền với thời gian thực hiện thanh toán từ 11h00 – 11h30 ngày T+2. Còn nếu nhà đầu tư không nộp đủ tiền trong ngày T+2, VSDC hoàn tất thanh toán, ghi có vào tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán.

Sẵn sàng cho “cuộc chơi lớn”

Phát biểu tại sự kiện, từ góc độ thành viên của thị trường, ông Nguyễn Khắc Hải - Giám đốc Khối phụ trách luật và Kiểm soát tuân thủ, Công ty CP Chứng khoán SSI (HoSE) cho hay, vướng mắc lớn nhất trong quyết định nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi của FTSE Russell là hoạt động thanh toán bù trừ, việc chuyển giao đối ứng thanh toán (chuyển giao cổ phiếu tại thời điểm thanh toán tiền) và việc xử lý khi gặp các giao dịch thất bại (failed trade).

Theo ông Hải, giải pháp cho các yêu cầu này là áp dụng mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Tuy nhiên, để triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm CCP dự kiến sẽ mất thêm một khoảng thời gian do sẽ phải điều chỉnh nhiều quy định có liên quan, bao gồm cả các quy định điều chỉnh hoạt động của ngân hàng lưu ký. Do đó, giải pháp được đưa ra hiện nay là các công ty chứng khoán sẽ thực hiện hỗ trợ thanh toán đối với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài (Non-Prefunding Solution - NPS).

Xét theo khía cạnh từ công ty chứng khoán thành viên, ông Nguyễn Khắc Hải cho biết, giải pháp nói trên đều tạo áp lực về vốn hay việc phải nâng cấp hệ thống khi trách nhiệm và rủi ro từ phía CTCK là rất lớn.

Thứ nhất, các công ty chứng khoán cần nâng cao năng lực tài chính. Theo ông Hải, trong mô hình CCP hay dịch vụ NPS, trách nhiệm thanh toán giao dịch cho nhà đầu tư thuộc về công ty chứng khoán. Do đó, tất yếu các công ty chứng khoán phải chuẩn bị nguồn lực lớn về vốn để hạn chế rủi ro thanh toán.

“Rất đáng mừng là đa số các công ty chứng khoán đều có kế hoạch tăng vốn trong năm 2024 và 2025. Đây chính là bước chuẩn bị cho việc hỗ trợ thanh toán cho nhà đầu tư nước ngoài”, ông Hải chia sẻ.

Thứ hai, hệ thống quản trị rủi ro của các công ty chứng khoán phải được nâng cấp để hạn chế rủi ro thanh toán và rủi ro hoạt động, đặc biệt là khi triển khai giải pháp NPS hay xét về dài hạn hơn khi các sản phẩm day trading hay short sell được vận hành.

Thứ ba, cần phát triển đồng bộ hệ thống vận hành và cung cấp các sản phẩm dịch vụ tới nhà đầu tư nước ngoài. Ông Nguyễn Khắc Hải chỉ rõ, một điểm trở ngại lớn đối với các nhà đầu tư nước ngoài là mức độ tiếp cận thông tin bằng tiếng Anh của các doanh nghiệp niêm yết theo tiêu chuẩn thế giới. Do đó, các công ty chứng khoán cần hỗ trợ việc kết nối giữa các doanh nghiệp niêm yết và nhà đầu tư nước ngoài thông qua các báo cáo nghiên cứu phân tích bằng tiếng Anh và dịch vụ corporate access.

Cuối cùng, các công ty chứng khoán sẽ phải nâng cấp hệ thống để kết nối trực tuyến với nhà đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao năng lực thực thi lệnh.

“Các công ty chứng khoán, các ngân hàng lưu ký cần ngồi tiếp với nhau, để hoàn thiện, nâng cấp hệ thống giao dịch kết nối trực tuyến, tạo cơ sở xác định, phân định cũng như thực hiện được hỗ trợ giao dịch trong hạn mức và ngoài hạn mức”, đại diện SSI đề xuất.