Canh bạc AI nghìn tỷ USD của các 'ông lớn' vùng Vịnh

Chiến lược mới của các nền kinh tế dầu mỏ

Sau khi thu về hàng nghìn tỷ USD từ dầu mỏ, các nước vùng Vịnh ghi dấu ấn với những khoản đầu tư “khủng” vào các dự án tầm cỡ và xa hoa, từ xây dựng các “thành phố trong mơ” giữa sa mạc, mua lại các câu lạc bộ thể thao danh tiếng, cho đến đầu tư vào các loại vũ khí hiện đại.

Tuy nhiên, trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mức thấp kéo dài, nhiều nhà lãnh đạo trong khu vực đang tìm cách chuyển hướng nguồn vốn khổng lồ từ các quỹ đầu tư quốc gia sang xây dựng những ngành công nghiệp mới, đặc biệt là AI.

Nổi bật trong xu hướng này là Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Qatar. Những quốc gia này đang chi hàng tỷ USD vào các dự án trung tâm dữ liệu với các đối tác lớn như Microsoft, OpenAI cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ khác. Đồng thời, họ cũng nỗ lực thu mua số lượng lớn chip của Nvidia và AMD nhằm hiện thực hóa tham vọng AI. Loạt động thái này đã thu hút sự chú ý của Bộ Thương mại Mỹ.

Sau chuyến công du của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar hồi tháng 5, Washington đã phát tín hiệu có thể nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu chip, vốn được thiết lập do lo ngại các chất bán dẫn tiên tiến của Mỹ có thể bị rò rỉ sang Trung Quốc thông qua các đối tác vùng Vịnh. Đáp lại, các quốc gia vùng Vịnh đã nỗ lực chứng minh rằng họ coi Mỹ là đối tác công nghệ chiến lược, thể hiện qua hàng loạt thỏa thuận hợp tác lớn với các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ.

Baghdad Gherras, đối tác đầu tư mạo hiểm tại Antler - một công ty chuyên đầu tư vào các dự án AI giai đoạn đầu có trụ sở tại UAE - nhận định: “Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) có cả tiềm lực tài chính và tầm nhìn lãnh đạo. Họ xem đây là chiến lược trọng yếu và sẵn sàng dấn thân vào cuộc chơi này”.

Lãnh đạo các tập đoàn công nghệ Mỹ cũng tỏ ra hứng thú với môi trường pháp lý linh hoạt và thuận lợi tại vùng Vịnh, nơi các quyết sách lớn có thể được thông qua nhanh chóng, không bị cản trở bởi hệ thống hành chính phức tạp như ở phương Tây.

Dòng tiền khổng lồ đổ vào cuộc đua AI

Abu Dhabi hiện là trung tâm của 3 quỹ đầu tư quốc gia năng động nhất khu vực gồm ADIA, Mubadala và ADQ, với tổng tài sản quản lý lên tới 1,7 nghìn tỷ USD, và phần lớn dòng tiền đang hướng mạnh vào AI.

Công ty AI chủ lực của UAE là G42, do Cố vấn An ninh Quốc gia Sheikh Tahnoon bin Zayed al-Nahyan làm chủ tịch và Peng Xiao (một doanh nhân gốc Trung Quốc) làm CEO. Microsoft cam kết đầu tư 15,2 tỷ USD vào UAE trong giai đoạn 2023–2029, đồng thời rót 1,5 tỷ USD vào G42, nắm cổ phần thiểu số và một ghế hội đồng quản trị. “Ông lớn” công nghệ Mỹ này cũng được cấp phép đặc biệt xuất khẩu chip AI tiên tiến của Nvidia sang UAE, một động thái hiếm trong bối cảnh Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip.

G42 cùng Mubadala là những nhà sáng lập quỹ đầu tư công nghệ MGX, với quy mô quản lý lên tới 100 tỷ USD. Quỹ này đã rót vốn vào nhiều công ty AI hàng đầu thế giới, bao gồm OpenAI, xAI của tỷ phú Elon Musk, Anthropic, và 2 tỷ USD vào sàn tiền điện tử Binance. Bên cạnh đó, MGX còn hợp tác với Global Infrastructure Partners (thuộc BlackRock) chi 40 tỷ USD để mua lại Aligned Data Centers, đồng thời dự kiến góp vốn vào dự án Stargate - hệ thống trung tâm dữ liệu AI lớn nhất bên ngoài Mỹ, mang tên UAE–US AI Campus 5GW.

ỞẢ Rập Xê Út, chiến lược đa dạng hóa kinh tế tập trung vào AI với “ngôi sao” Humain - công ty AI quốc gia ra mắt tháng 5 vừa qua. Humain đặt mục tiêu phát triển toàn diện từ trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán đám mây đến các mô hình AI tiên tiến, hướng tới biến Ả Rập Xê Út thành trung tâm AI của Trung Đông.

Humain thuộc sở hữu của Quỹ Đầu tư Công Ả Rập Xê Út (PIF) với tổng tài sản quản lý gần 1.000 tỷ USD. Quỹ này đã chi 23 tỷ USD cho các quan hệ đối tác chiến lược và 10 tỷ USD cho quỹ đầu tư mạo hiểm. Đồng thời, công ty mua 18.000 chip AI của Nvidia và ký thỏa thuận trị giá 10 tỷ USD với AMD.

Qatar đi theo hướng khác với chiến lược “AI+X”, tích hợp AI vào mọi lĩnh vực từ giáo dục, y tế, quản trị công tới kinh doanh. Quỹ đầu tư quốc gia của Qatar (QIA) với tổng tài sản quản lý khoảng 524 tỷ USD cho biết phần lớn đầu tư vào công nghệ và truyền thông đều liên quan tới AI, từ hạ tầng, trung tâm dữ liệu đến các mô hình ngôn ngữ lớn. QIA đầu tư trực tiếp vào các công ty như Anthropic, Databricks, Cresta, Applied Intuition, và tham gia vòng gọi vốn 6 tỷ USD của xAI. ScaleAI hợp tác với chính phủ Qatar triển khai AI trong giáo dục, dịch vụ dân sự, giao thông và y tế.

Loạt thách thức cần vượt qua

Dẫu vậy, khác với Mỹ hay Trung Quốc, những quốc gia có nguồn nhân lực công nghệ khổng lồ và nền kinh tế phát triển lâu đời, các nước vùng Vịnh sẽ phải nỗ lực đáng kể để xây dựng lực lượng nhân tài bản địa và phát triển hạ tầng AI trong nước.

Theo các chuyên gia ngành, một thách thức lớn khác là khả năng tiếp cận ổn định với các loại chip tiên tiến như GPU (bộ xử lý đồ họa) và NPU (bộ xử lý thần kinh). Việc phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu giữa lúc kiểm soát xuất khẩu siết chặt và nguồn cung toàn cầu gián đoạn trở thành rủi ro đáng kể đối với các quốc gia không có ngành sản xuất bán dẫn nội địa.

Ngoài ra, khu vực này còn phải chứng minh với giới đầu tư quốc tế về sự ổn định chính trị và khung pháp lý. Vào tháng 9, thủ đô Doha (Qatar) đã bị tấn công sau khi Israel bất ngờ không kích nhằm vào các lãnh đạo Hamas.

“Chừng nào cuộc chiến giữa Israel và Hamas còn tiếp diễn, căng thẳng khu vực leo thang sẽ tiếp tục là mối lo ngại lớn đối với các nhà đầu tư tiềm năng”, ông Torbjorn Soltvedt, chuyên gia phân tích cấp cao khu vực MENA tại Verisk Maplecroft, nhận định.

Bên cạnh đó, vùng Vịnh còn phải đối mặt với bài toán xây dựng một hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh, bao gồm các startup đổi mới sáng tạo, các công ty cung cấp giải pháp, cũng như các kênh rút vốn, đồng thời thu hút nhân tài AI hàng đầu thế giới đến làm việc. Chẳng hạn như tại Ả Rập Xê Út, các vị trí liên quan đến AI hiện vẫn đang bị bỏ trống với tỷ lệ thiếu hụt nhân sự lên tới khoảng 50%.

Tuy nhiên, bất chấp các trở ngại, những quốc gia giàu nhất vùng Vịnh vẫn đang tiến bước mạnh mẽ, đưa mục tiêu đa dạng hóa kinh tế và dẫn đầu công nghệ lên hàng đầu trong chương trình nghị sự quốc gia, bất chấp mọi chi phí.

Bà Ulyana Lenvalskaya, chuyên gia phân tích công nghệ và tiêu dùng khu vực MENA tại Ngân hàng Đầu tư UBS, nhận định: “Quy mô vốn mà UAE và Ả Rập Xê Út đang triển khai đủ lớn để biến hai quốc gia này trở thành những trung tâm công nghệ có sức ảnh hưởng vượt ra ngoài khu vực”. Theo bà, rào cản cuối cùng của vùng Vịnh “không phải là tiền, mà là năng lực thực thi”.

“Các quốc gia này cần chứng minh khả năng xây dựng nguồn nhân lực AI chất lượng cao, thu hút và giữ chân các nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới, đồng thời thiết lập khung pháp lý đủ hấp dẫn với các đối tác toàn cầu. Các tập đoàn quốc tế cần được thuyết phục rằng khu vực này không chỉ có năng lực, mà còn có sự trung lập, quản trị tốt và ổn định lâu dài”, bà Lenvalskaya nhấn mạnh thêm.