Tóm tắt
Trong bối cảnh toàn cầu hóa tài chính, việc phát triển trung tâm tài chính quốc tế (International Financial Centres – IFC) đã trở thành chiến lược quan trọng của nhiều quốc gia nhằm thu hút dòng vốn toàn cầu và nâng cao vị thế kinh tế quốc gia. Chính sách thuế được xem là một trong những công cụ quan trọng trong việc tạo lập môi trường cạnh tranh quốc tế cho các trung tâm tài chính.
Bài viết này phân tích vai trò của chính sách thuế đối với năng lực cạnh tranh của IFC thông qua việc so sánh kinh nghiệm của một số trung tâm tài chính thành công như Singapore, Hong Kong và Dubai. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đánh giá thực trạng chính sách thuế và môi trường cạnh tranh tài chính của Việt Nam, đồng thời xác định những cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng IFC. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng là phân tích so sánh, tổng hợp tài liệu và phân tích chính sách. Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù Việt Nam có nhiều tiềm năng trong việc phát triển IFC, nhưng hệ thống chính sách thuế và môi trường thể chế vẫn cần được cải thiện để tăng tính cạnh tranh. Từ đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách thuế và góp phần xây dựng IFC tại Việt Nam.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa tài chính, các quốc gia ngày càng cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút dòng vốn quốc tế, các tổ chức tài chính toàn cầu và các quỹ đầu tư. IFC đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các thị trường tài chính, phân bổ nguồn vốn và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu (Sassen, 2001).
Trong khu vực châu Á, các trung tâm tài chính như Singapore và Hồng Kông đã trở thành những trung tâm tài chính hàng đầu thế giới nhờ vào hệ thống pháp lý minh bạch, thị trường tài chính phát triển và chính sách thuế cạnh tranh (Yeung, 2010). Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách thuế là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của các IFC. Theo International Monetary Fund (2022), các quốc gia có hệ thống thuế cạnh tranh thường có lợi thế trong việc thu hút các tổ chức tài chính quốc tế và các dòng vốn đầu tư xuyên biên giới.
Bên cạnh đó, xu hướng cạnh tranh thuế giữa các quốc gia ngày càng gia tăng trong bối cảnh toàn cầu hóa tài chính. Theo OECD (2022), nhiều quốc gia đã áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh trong việc thu hút đầu tư quốc tế. Ngoài yếu tố thuế, năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính còn được đánh giá thông qua nhiều tiêu chí khác nhau như môi trường pháp lý, cơ sở hạ tầng tài chính, nguồn nhân lực và uy tín quốc tế. Chỉ số Global Financial Centres Index (GFCI) được sử dụng rộng rãi để đánh giá năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính trên thế giới (Z/Yen Group & China Development Institute, 2024).
Các nghiên cứu cũng cho thấy quy mô và mức độ phát triển của thị trường tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các IFC (World Bank, 2023). Những trung tâm tài chính lớn thường có thị trường vốn sâu rộng và khả năng kết nối mạnh mẽ với hệ thống tài chính toàn cầu.
Trong khi Dubai và Thượng Hải đã nổi lên như những trung tâm tài chính mới thông qua các cải cách thể chế và chính sách thu hút đầu tư, Việt Nam đã đặt mục tiêu xây dựng, phát triển IFC tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng thành IFC khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng một môi trường cạnh tranh quốc tế, trong đó chính sách thuế đóng vai trò quan trọng. Chính sách thuế phải vừa đảm bảo khả năng cạnh tranh để thu hút nhà đầu tư quốc tế, vừa duy trì tính minh bạch, ổn định và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Vì vậy, nghiên cứu về chính sách thuế và môi trường cạnh tranh quốc tế đối với IFC Việt Nam có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.
Nghiên cứu tập trung trả lời 3 câu hỏi nghiên cứu sau: (1) Chính sách thuế đóng vai trò như thế nào trong việc phát triển các IFC? (2) Môi trường cạnh tranh quốc tế của IFC Việt Nam hiện nay ra sao so với các trung tâm tài chính trong khu vực? (3) Việt Nam cần thiết kế chính sách thuế như thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC?
2. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận
2.1. Tổng quan nghiên cứu
2.1.1. Nghiên cứu về vai trò của IFC trong hệ thống tài chính toàn cầu
IFC được xem là những địa điểm tập trung các định chế tài chính, thị trường vốn và các dịch vụ tài chính toàn cầu. Các trung tâm này đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn vốn, hỗ trợ đầu tư xuyên biên giới và thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế. Một trong những nghiên cứu nền tảng về trung tâm tài chính là công trình của Kindleberger (1974).
Tác giả cho rằng các trung tâm tài chính hình thành dựa trên lợi thế về thương mại, vị trí địa lý và sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Theo Kindleberger, các trung tâm tài chính đóng vai trò trung gian trong việc kết nối dòng vốn giữa các quốc gia và hỗ trợ các hoạt động đầu tư quốc tế. Sau đó, Sassen (2001) phát triển khái niệm “thành phố toàn cầu” (global city) để giải thích sự phát triển của các trung tâm tài chính hiện đại. Theo Sassen, các trung tâm tài chính toàn cầu như London, New York và Tokyo không chỉ là nơi tập trung các hoạt động tài chính mà còn là trung tâm của các dịch vụ chuyên môn cao như tư vấn tài chính, luật quốc tế và quản lý tài sản. Sự phát triển của các trung tâm tài chính này gắn liền với quá trình toàn cầu hóa kinh tế và sự mở rộng của các mạng lưới tài chính quốc tế. Những nghiên cứu này cho thấy IFC đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu và là yếu tố thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính và thương mại quốc tế.
2.1.2. Nghiên cứu về cạnh tranh thuế và thu hút dòng vốn quốc tế
Bên cạnh yếu tố thị trường tài chính, nhân lực chất lượng cao, hạ tầng công nghệ hiện đại và môi trường thể chế minh bạch thì chính sách thuế được xem là một trong những công cụ quan trọng giúp các quốc gia nâng cao khả năng cạnh tranh trong việc thu hút dòng vốn quốc tế và các định chế tài chính toàn cầu vào IFC.
Theo nghiên cứu của Devereux và Loretz (2013), cạnh tranh thuế giữa các quốc gia ngày càng gia tăng trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế và sự dịch chuyển tự do của dòng vốn. Các quốc gia thường sử dụng thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hoặc các ưu đãi thuế đặc thù để thu hút đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp đa quốc gia. Nghiên cứu này cho thấy thuế doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định địa điểm đầu tư của các doanh nghiệp quốc tế. Bên cạnh đó, báo cáo của Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD (2022) cũng chỉ ra rằng nhiều quốc gia đã áp dụng các chính sách thuế ưu đãi đối với các hoạt động tài chính quốc tế nhằm nâng cao sức cạnh tranh của trung tâm tài chính. Tuy nhiên, OECD cũng nhấn mạnh rằng cạnh tranh thuế quá mức có thể dẫn đến hiện tượng “race to the bottom” tức là cạnh tranh thuế quá mức sẽ làm suy giảm nguồn thu ngân sách và tạo ra rủi ro đối với hệ thống tài chính toàn cầu.
Những nghiên cứu này cho thấy chính sách thuế là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của các IFC, nhưng việc thiết kế chính sách thuế cần đảm bảo sự cân bằng giữa thu hút đầu tư và duy trì tính bền vững của hệ thống tài chính.
2.1.3. Nghiên cứu về các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của IFC
Ngoài chính sách thuế, nhiều nghiên cứu cho rằng năng lực cạnh tranh của IFC phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như môi trường pháp lý, cơ sở hạ tầng tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo nghiên cứu của Yeung (2010), sự phát triển của các IFC phụ thuộc vào ba yếu tố chính: quy mô thị trường tài chính, chất lượng thể chế và mức độ hội nhập kinh tế quốc tế. Các trung tâm tài chính thành công thường có hệ thống pháp lý minh bạch, cơ chế quản lý tài chính hiệu quả và khả năng kết nối với thị trường tài chính toàn cầu.
Bên cạnh đó, báo cáo Global Financial Centres Index (GFCI) do Z/Yen Group và China Development Institute (2024) công bố cho thấy năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính được đánh giá dựa trên năm nhóm yếu tố chính gồm: môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, mức độ phát triển của ngành tài chính và uy tín quốc tế. Báo cáo này cho thấy các trung tâm tài chính hàng đầu thế giới như Singapore, London và Hong Kong đều đạt điểm cao ở hầu hết các nhóm yếu tố này.
Những nghiên cứu trên cho thấy sự phát triển của IFC là kết quả của sự kết hợp giữa chính sách thuế cạnh tranh, môi trường thể chế minh bạch và hệ sinh thái tài chính phát triển.
2.1.4. Khoảng trống nghiên cứu
Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về IFC và cạnh tranh thuế, các nghiên cứu tập trung riêng vào mối quan hệ giữa chính sách thuế và môi trường cạnh tranh của IFC tại Việt Nam vẫn còn tương đối hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu hiện nay chủ yếu phân tích kinh nghiệm của các trung tâm tài chính lớn như Singapore, Hong Kong hoặc Dubai, trong khi các nghiên cứu về khả năng phát triển trung tâm tài chính tại Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn ban đầu và chưa phân tích sâu vai trò của chính sách thuế trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Do đó, nghiên cứu này nhằm bổ sung khoảng trống trên bằng cách phân tích vai trò của chính sách thuế trong việc xây dựng môi trường cạnh tranh cho IFC tại Việt Nam, đồng thời so sánh với kinh nghiệm của một số trung tâm tài chính trong khu vực.
2.2 Cơ sở lý luận
2.2.1. Khái niệm và đặc điểm IFC
IFC (International Financial Centre – IFC) được hiểu là khu vực tập trung các tổ chức tài chính lớn, các thị trường vốn phát triển và các dịch vụ tài chính phục vụ cho các giao dịch xuyên biên giới. Các trung tâm tài chính này đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn vốn toàn cầu, hỗ trợ hoạt động đầu tư quốc tế và thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính. Theo Kindleberger (1974), trung tâm tài chính hình thành khi một khu vực có khả năng cung cấp các dịch vụ tài chính cho cả nền kinh tế trong nước và quốc tế. Các trung tâm này thường phát triển dựa trên lợi thế về thương mại, vị trí địa lý và sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Trong các nghiên cứu hiện đại, Sassen (2001) cho rằng các trung tâm tài chính toàn cầu không chỉ là nơi tập trung các hoạt động tài chính mà còn là trung tâm của các dịch vụ chuyên môn cao như tư vấn tài chính, luật quốc tế và quản lý tài sản. Theo quan điểm này, các trung tâm tài chính toàn cầu hoạt động như những “nút mạng” quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Các nghiên cứu về IFC cho thấy các trung tâm thành công thường có 6 đặc điểm chung, bao gồm: hệ thống pháp lý minh bạch và ổn định; thị trường tài chính phát triển với quy mô lớn; chính sách thuế cạnh tranh; cơ sở hạ tầng tài chính hiện đại; nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao; khả năng kết nối với thị trường tài chính toàn cầu. Những đặc điểm này giúp các trung tâm tài chính thu hút các tổ chức tài chính quốc tế, các quỹ đầu tư và các tập đoàn đa quốc gia.
2.2.2. Lý thuyết cạnh tranh thuế quốc tế
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự dịch chuyển ngày càng tự do của dòng vốn quốc tế, các quốc gia thường sử dụng chính sách thuế như một công cụ để thu hút đầu tư và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Lý thuyết cạnh tranh thuế (tax competition theory) giải thích cách các quốc gia điều chỉnh chính sách thuế nhằm thu hút vốn đầu tư và các doanh nghiệp quốc tế. Theo nghiên cứu của Devereux và Loretz (2013), mức thuế thu nhập doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định địa điểm đầu tư của các doanh nghiệp đa quốc gia. Các quốc gia có mức thuế thấp và hệ thống thuế đơn giản thường có lợi thế trong việc thu hút các doanh nghiệp quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực có tính di động cao như tài chính, công nghệ và dịch vụ. Theo OECD (2022) cho rằng cạnh tranh thuế giữa các quốc gia ngày càng gia tăng khi các nền kinh tế cố gắng thu hút dòng vốn toàn cầu. Nhiều quốc gia đã áp dụng các chính sách thuế ưu đãi đối với các ngành tài chính hoặc các khu tài chính đặc biệt nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, cạnh tranh thuế cũng có thể dẫn đến hiện tượng “race to the bottom”, khi các quốc gia liên tục giảm thuế suất để cạnh tranh với nhau, làm suy giảm nguồn thu ngân sách và gây ra các rủi ro đối với hệ thống tài chính. Do đó, các tổ chức quốc tế như OECD đã thúc đẩy các sáng kiến quản trị thuế toàn cầu như: BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) và thuế tối thiểu toàn cầu nhằm hạn chế cạnh tranh thuế không lành mạnh.
Trong bối cảnh phát triển các IFC, chính sách thuế thường được thiết kế theo hướng: (i) áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp thấp; (ii) miễn hoặc giảm thuế đối với thu nhập từ hoạt động tài chính quốc tế; (iii) ưu đãi thuế cho quỹ đầu tư và công ty quản lý tài sản; (iv) áp dụng cơ chế thuế lãnh thổ đối với thu nhập phát sinh ở nước ngoài. Những chính sách này giúp các trung tâm tài chính nâng cao sức hấp dẫn đối với các tổ chức tài chính quốc tế và các dòng vốn đầu tư toàn cầu.
2.2.3. Lý thuyết về năng lực cạnh tranh của trung tâm tài chính
Ngoài yếu tố thuế, nhiều nghiên cứu cho rằng sự phát triển của IFC phụ thuộc vào nhiều yếu tố kinh tế và thể chế khác nhau.
Theo nghiên cứu của Yeung (2010), sự phát triển của các IFC phụ thuộc vào ba yếu tố chính: Quy mô và mức độ phát triển của thị trường tài chính; Chất lượng thể chế và hệ thống pháp lý; Mức độ hội nhập với thị trường tài chính quốc tế. Trong khi đó, báo cáo Global Financial Centres Index (GFCI) do Z/Yen Group và China Development Institute công bố cho rằng năng lực cạnh tranh của trung tâm tài chính được đánh giá dựa trên năm nhóm yếu tố chính, bao gồm: (1) môi trường kinh doanh và pháp lý; (2) nguồn nhân lực; (3) cơ sở hạ tầng; (4) mức độ phát triển của ngành tài chính; (5) uy tín và khả năng kết nối quốc tế. Theo các nghiên cứu này, chính sách thuế chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của trung tâm tài chính.
Các trung tâm tài chính thành công thường kết hợp chính sách thuế cạnh tranh với môi trường thể chế minh bạch và hệ sinh thái tài chính phát triển. Singapore được xem là một trong những trung tâm tài chính thành công nhất thế giới nhờ sự kết hợp giữa chính sách thuế cạnh tranh, hệ thống pháp lý minh bạch và thị trường tài chính phát triển mạnh. Tương tự, Hồng Kông áp dụng hệ thống thuế đơn giản và nguyên tắc đánh thuế theo nguồn thu nhập, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp quốc tế hoạt động tại đây.
2.2.4. Khung nghiên cứu
Dựa trên các lý thuyết về IFC, cạnh tranh thuế và năng lực cạnh tranh tài chính, nghiên cứu này xây dựng khung phân tích nhằm đánh giá vai trò của chính sách thuế trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC. Khung phân tích của nghiên cứu bao gồm ba nhóm yếu tố chính:
(1) Chính sách thuế: Nhóm yếu tố này bao gồm 5 thành phần: thuế thu nhập doanh nghiệp; thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia tài chính; thuế đối với thu nhập từ hoạt động tài chính; mạng lưới hiệp định tránh đánh thuế hai lần; các ưu đãi thuế cho tổ chức tài chính và quỹ đầu tư. Chính sách thuế cạnh tranh có thể giúp giảm chi phí hoạt động của các tổ chức tài chính và tăng sức hấp dẫn của trung tâm tài chính đối với các nhà đầu tư quốc tế.
(2) Môi trường thể chế và pháp lý: Môi trường thể chế bao gồm 4 yếu tố như: tính minh bạch của hệ thống pháp luật; chất lượng quản lý nhà nước; mức độ bảo vệ nhà đầu tư; hiệu quả của hệ thống giám sát tài chính. Môi trường thể chế ổn định và minh bạch giúp tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế.
(3) Hệ sinh thái tài chính: Hệ sinh thái tài chính bao gồm 5 yếu tố: quy mô thị trường chứng khoán; sự phát triển của hệ thống ngân hàng; các dịch vụ tài chính quốc tế; nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao; mức độ hội nhập tài chính quốc tế. Sự kết hợp giữa chính sách thuế cạnh tranh, môi trường thể chế minh bạch và hệ sinh thái tài chính phát triển sẽ tạo nền tảng cho sự hình thành và phát triển của IFC.
3. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính và so sánh nhằm đánh giá vai trò của chính sách thuế trong việc xây dựng IFC. Nguồn dữ liệu được thu thập từ các tổ chức quốc tế có uy tín như: IMF, OECD, World Bank và các báo cáo về trung tâm tài chính toàn cầu. Ngoài ra, dữ liệu về chính sách thuế của các quốc gia được tham khảo từ các báo cáo về hệ thống thuế quốc tế.
Phương pháp phân tích chủ yếu bao gồm: (1) Phân tích tài liệu thứ cấp về chính sách thuế và IFC; (2) So sánh chính sách thuế trong IFC Việt Nam với các IFC khu vực; (3) Phân tích SWOT nhằm đánh giá chính sách thuế và môi trường cạnh tranh của IFC Việt Nam.
4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
4.1. Kết quả nghiên cứu
4.1.1. Chính sách thuế và khả năng cạnh tranh của IFC Việt Nam
Chính sách thuế là một trong những công cụ quan trọng giúp các quốc gia thu hút các tổ chức tài chính quốc tế và các dòng vốn đầu tư xuyên biên giới. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các trung tâm tài chính thành công thường áp dụng mức thuế cạnh tranh và các ưu đãi thuế đặc thù cho lĩnh vực tài chính. Tại Việt Nam, các cơ chế ưu đãi thuế cho IFC được quy định chủ yếu trong Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 324/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Các chính sách này bao gồm ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia và một số cơ chế thuế đặc thù đối với các hoạt động tài chính quốc tế.
Bảng 1. So sánh chính sách thuế của IFC Việt Nam với một số trung tâm tài chính trong khu vực
| Tiêu chí | IFC Việt Nam | Singapore | Hồng Kông | Dubai |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp | 10% trong 30 năm (ngành ưu tiên) | 17% | 16,5% | 9% |
| Miễn/giảm thuế doanh nghiệp | Miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm | Ưu đãi cho quỹ và startup | Thuế hai bậc | Free zone có thể 0% |
| Thuế thu nhập cá nhân | Ưu đãi cho chuyên gia | tối đa ~22% | ~15% | 0% |
| Thuế lãi vốn | đang hoàn thiện | không đánh thuế | không đánh thuế | không đánh thuế |
| Thuế cổ tức | có thể ưu đãi | không đánh thuế | không đánh thuế | không đánh thuế |
Kết quả so sánh cho thấy chính sách thuế trong IFC Việt Nam có mức ưu đãi đáng kể so với hệ thống thuế thông thường trong nước. Thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong thời gian dài được xem là mức ưu đãi tương đối cạnh tranh trong khu vực. Ngoài ra, các ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia tài chính cũng được thiết kế nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, so với một số IFC như Dubai hoặc Hồng Kông, mức độ ưu đãi thuế của Việt Nam vẫn chưa đạt mức “tax-neutral jurisdiction”, tức là các khu vực gần như không đánh thuế đối với một số loại thu nhập tài chính. Điều này cho thấy chính sách thuế của IFC Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện để nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.
4.1.2. Môi trường thể chế và mức độ cạnh tranh quốc tế của IFC Việt Nam
Ngoài chính sách thuế, môi trường thể chế và pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc tạo lập niềm tin cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế. Các nghiên cứu về IFC cho thấy các trung tâm thành công thường có hệ thống pháp lý minh bạch, cơ chế quản lý tài chính hiệu quả và khả năng dự đoán chính sách cao. Một trong những chỉ số thường được sử dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính là Global Financial Centres Index (GFCI). Chỉ số này đánh giá các trung tâm tài chính dựa trên các nhóm yếu tố như môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng và mức độ phát triển của ngành tài chính. Có thể thấy rõ trong bảng 2 sau đây:
Bảng 2. So sánh mức độ cạnh tranh của một số trung tâm tài chính theo GFCI
| Trung tâm tài chính | Quốc gia | Xếp hạng GFCI | Vai trò |
| Hong Kong | Trung Quốc | Top 5 | Trung tâm tài chính toàn cầu |
| Singapore | Singapore | Top 5 | Trung tâm tài chính châu Á |
| Dubai | UAE | Top 15 | Trung tâm tài chính Trung Đông |
| TP. Hồ Chí Minh | Việt Nam | ~95 | Trung tâm tài chính đang phát triển |
Kết quả này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa Việt Nam và các trung tâm tài chính hàng đầu trong khu vực. Trong khi Singapore và Hồng Kông nằm trong nhóm trung tâm tài chính hàng đầu thế giới, TP. Hồ Chí Minh mới chỉ ở giai đoạn phát triển ban đầu trong hệ thống trung tâm tài chính toàn cầu. Điều này cho thấy việc phát triển IFC tại Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào ưu đãi thuế mà còn cần cải thiện môi trường thể chế, nâng cao tính minh bạch của thị trường tài chính và hoàn thiện khung pháp lý cho các hoạt động tài chính quốc tế.
4.1.3. Quy mô thị trường tài chính và hệ sinh thái tài chính của IFC Việt Nam
Quy mô và mức độ phát triển của thị trường tài chính là một yếu tố quan trọng quyết định sự hình thành của các IFC. Các trung tâm tài chính lớn thường có thị trường vốn sâu rộng, hệ thống ngân hàng phát triển và khả năng kết nối mạnh mẽ với hệ thống tài chính toàn cầu. Bảng 3 cho thấy rõ điều này.
Bảng 3. So sánh quy mô thị trường tài chính của Việt Nam với một số quốc gia trong khu vực
| Quốc gia | Vốn hóa thị trường chứng khoán | Tỷ lệ so với GDP | Vai trò |
| Singapore | ~650–700 tỷ USD | ~200% GDP | IFC |
| Hồng Kông | >4.000 tỷ USD | >1.000% GDP | Trung tâm tài chính toàn cầu |
| Thái Lan | ~600 tỷ USD | ~100% GDP | Trung tâm tài chính khu vực |
| Việt Nam | ~350–390 tỷ USD | ~70–85% GDP | Thị trường mới nổi |
So với các trung tâm tài chính trong khu vực, quy mô thị trường tài chính của Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Điều này cho thấy việc phát triển IFC tại Việt Nam cần đi kèm với các chính sách phát triển thị trường vốn, mở rộng thị trường trái phiếu và thúc đẩy các dịch vụ tài chính quốc tế.
4.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu
4.2.1. Phân tích chính sách thuế và môi trường cạnh tranh của IFC Việt Nam
Dựa trên ba nhóm yếu tố trong khung nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp SWOT và thiết lập ma trận (SO, ST, WO, WT) để đánh giá chiến lược về chính sách thuế và môi trường cạnh tranh của IFC Việt Nam hiện nay trong bảng 4, 5 như sau:
Bảng 4. Phân tích SWOT về môi trường cạnh tranh của IFC Việt Nam
| Yếu tố | Nội dung |
| Điểm mạnh | Nền kinh tế tăng trưởng nhanh, vị trí địa lý thuận lợi, mạng lưới hiệp định tránh đánh thuế hai lần rộng |
| Điểm yếu | Quy mô thị trường tài chính còn nhỏ, hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện |
| Cơ hội | Xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu, phát triển fintech và dịch vụ tài chính số |
| Thách thức | Cạnh tranh mạnh từ Singapore và Hồng Kông, áp lực tuân thủ chuẩn mực thuế quốc tế |
Kết quả phân tích SWOT cho thấy Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển IFC nhờ: Nền kinh tế tăng trưởng nhanh, vị trí địa lý thuận lợi, mạng lưới hiệp định tránh đánh thuế hai lần rộng, nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu, phát triển fintech và dịch vụ tài chính số bùng nổ tại trung tâm châu Á. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường thể chế, phát triển thị trường tài chính và hoàn thiện chính sách thuế theo hướng cạnh tranh và minh bạch, cải cách thể chế theo chuẩn quốc tế. Có thể thấy rõ hơn phân tích chiến lược trong bảng 5:
Bảng 5: Ma trận chiến lược chính sách thuế, môi trường cạnh tranh của IFC Việt Nam
| Nhóm chiến lược | Nội dung chiến lược | So sánh với các trung tâm tài chính khu vực |
| SO (Strengths – Opportunities) | - Tận dụng mạng lưới hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) để thu hút dòng vốn quốc tế. - Thiết kế cơ chế thuế ưu đãi riêng cho IFC (thuế doanh nghiệp 10–15%). - Phát triển ưu đãi thuế cho fintech, quỹ đầu tư và dịch vụ tài chính quốc tế. | Singapore và Hong Kong đã thành công khi kết hợp thuế cạnh tranh với hệ sinh thái tài chính mạnh. |
| ST (Strengths – Threats) | - Duy trì sự ổn định và minh bạch của hệ thống thuế để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. - Xây dựng chính sách thuế phù hợp với chuẩn mực quốc tế và quy định về thuế tối thiểu toàn cầu. - Tăng cường hợp tác thuế quốc tế để tránh rủi ro cạnh tranh thuế không lành mạnh. | Các trung tâm tài chính lớn đang điều chỉnh chính sách thuế theo chuẩn OECD. |
| WO (Weaknesses – Opportunities) | - Cải cách thủ tục thuế, đơn giản hóa hệ thống thuế đối với tổ chức tài chính quốc tế. - Giảm thuế khấu lưu đối với nhà đầu tư nước ngoài. - Xây dựng cơ chế thuế lãnh thổ cho hoạt động tài chính xuyên biên giới. | Hong Kong và Dubai sử dụng mô hình thuế lãnh thổ và thủ tục đơn giản để thu hút doanh nghiệp quốc tế. |
| WT (Weaknesses – Threats) | - Từng bước điều chỉnh thuế doanh nghiệp để tăng tính cạnh tranh trong khu vực. - Hạn chế phụ thuộc vào ưu đãi thuế đơn thuần, kết hợp với cải thiện môi trường kinh doanh. - Xây dựng khung pháp lý rõ ràng để giảm rủi ro cho nhà đầu tư quốc tế. | Nếu chỉ cạnh tranh bằng thuế, Việt Nam khó cạnh tranh với Singapore hoặc Dubai; cần kết hợp chính sách thuế với cải cách thể chế và phát triển thị trường tài chính. |
4.2.2. Thảo luận về vai trò của chính sách thuế trong IFC Việt Nam
Kết quả nghiên cứu cho thấy chính sách thuế là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng thu hút các tổ chức tài chính quốc tế và dòng vốn xuyên biên giới. Phát hiện này phù hợp với lý thuyết cạnh tranh thuế quốc tế, trong đó các quốc gia thường điều chỉnh chính sách thuế để tăng sức hấp dẫn đối với các doanh nghiệp và các định chế tài chính toàn cầu. Theo Devereux và Loretz (2013), mức thuế thu nhập doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định địa điểm đầu tư của các doanh nghiệp đa quốc gia, đặc biệt trong các lĩnh vực có tính di động cao như tài chính và dịch vụ. Kết quả so sánh trong nghiên cứu này cho thấy nhiều IFC áp dụng mức thuế doanh nghiệp thấp và các ưu đãi thuế đặc thù nhằm thu hút các tổ chức tài chính quốc tế. Kinh nghiệm của Singapore áp dụng mức thuế doanh nghiệp tương đối thấp và cung cấp nhiều ưu đãi thuế cho các quỹ đầu tư và công ty quản lý tài sản, Hồng Kông áp dụng hệ thống thuế đơn giản với nguyên tắc đánh thuế theo nguồn thu nhập, trong khi Dubai phát triển các khu tài chính tự do với nhiều ưu đãi thuế mạnh mẽ. Những chính sách này giúp các trung tâm tài chính này giảm chi phí hoạt động cho các tổ chức tài chính và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.
Đối với Việt Nam, các chính sách thuế trong khuôn khổ IFC đã thể hiện định hướng xây dựng một môi trường thuế cạnh tranh nhằm thu hút các định chế tài chính quốc tế. Tuy nhiên, so với một số trung tâm tài chính toàn cầu, mức độ ưu đãi thuế của Việt Nam vẫn ở mức trung bình. Điều này cho thấy chính sách thuế của IFC Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện để tăng sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời phải đảm bảo phù hợp với các chuẩn mực quản trị thuế toàn cầu.
4.2.3. Thảo luận về chính sách thuế trong mối quan hệ với môi trường thể chế và hệ sinh thái tài chính trong IFC Việt Nam
Mặc dù chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút các tổ chức tài chính quốc tế, kết quả nghiên cứu cho thấy thuế không phải là yếu tố duy nhất quyết định sự thành công của trung tâm tài chính. Phát hiện này phù hợp với các nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của IFC. Theo Yeung (2010), sự phát triển của các trung tâm tài chính phụ thuộc vào ba yếu tố chính: quy mô thị trường tài chính, chất lượng thể chế và mức độ hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, báo cáo Global Financial Centres Index (GFCI) cho thấy năng lực cạnh tranh của trung tâm tài chính được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng và uy tín quốc tế.
Kết quả phân tích trong nghiên cứu này cho thấy: mặc dù Việt Nam đã có những cải cách đáng kể về chính sách thuế và mội trường cạnh tranh quốc tế khi xây dựng IFC, nhưng các yếu tố khác của hệ sinh thái tài chính vẫn còn hạn chế so với các trung tâm tài chính trong khu vực. Điểm yếu và thách thức cơ bản đối với IFC Việt Nam gồm: Quy mô thị trường vốn của Việt Nam vẫn còn nhỏ so với các trung tâm tài chính lớn như Singapore hay Hồng Kông, hệ thống pháp lý và khung quản lý tài chính vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này cho thấy việc xây dựng IFC tại Việt Nam cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, trong đó chính sách thuế không chỉ dựa vào thuế suất thấp, miễn, giảm thuế mà cần được kết hợp với cải cách thể chế, hệ thống pháp lý minh bạch, tin cậy, phát triển thị trường tài chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng cơ sở hạ tầng tài chính hiện đại.
5. Hàm ý chính sách cho việc phát triển IFC Việt Nam
5.1. Thiết kế chính sách thuế cạnh tranh nhưng bền vững trong IFC
Kinh nghiệm của các IFC cho thấy chính sách thuế cạnh tranh là yếu tố quan trọng trong việc thu hút các định chế tài chính quốc tế. Việt Nam có thể xem xét áp dụng một số chính sách thuế cạnh tranh như: (i) áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi hơn cho các tổ chức tài chính quốc tế; (ii) miễn hoặc giảm thuế đối với thu nhập từ các hoạt động tài chính xuyên biên giới; (iii) ưu đãi thuế cho các quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản và các doanh nghiệp fintech. Tuy nhiên, việc thiết kế chính sách thuế cần đảm bảo phù hợp với các chuẩn mực quản trị thuế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu theo sáng kiến của OECD.
5.2. Hoàn thiện môi trường pháp lý cho các hoạt động tài chính quốc tế trong IFC
Một trong những yếu tố quan trọng giúp các trung tâm tài chính thành công là hệ thống pháp lý minh bạch và ổn định. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho các hoạt động tài chính quốc tế trong IFC, bao gồm: (i) xây dựng cơ chế pháp lý đặc thù cho IFC; (ii) nâng cao tính minh bạch và khả năng dự đoán của chính sách; (iii) cải thiện hệ thống giải quyết tranh chấp tài chính. Những cải cách này sẽ giúp tăng niềm tin của các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế, thu hút họ đầu tư vào IFC Việt Nam.
5.3. Phát triển thị trường tài chính và hệ sinh thái tài chính
Một IFC không thể phát triển bền vững nếu quy mô thị trường tài chính nhỏ và thiếu một hệ sinh thái tài chính mạnh. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục: (i) mở rộng quy mô thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu; (ii) phát triển các dịch vụ tài chính quốc tế như: quản lý tài sản và ngân hàng đầu tư; (iii) thúc đẩy sự phát triển của các công ty fintech và các dịch vụ tài chính số theo mô hình ưu đãi thuế có mục tiêu cho IFC, tập trung vào ưu đãi có trọng điểm cho các lĩnh vực: fintech, quản lý quỹ, dịch vụ tài chính quốc tế, ngân hàng đầu tư. Việc phát triển thị trường tài chính sẽ tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của IFC.
5.4. Thu hút nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao
Nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của các IFC. Do đó, Việt Nam cần xây dựng các chính sách nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân lực tài chính, bao gồm: (i) ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia tài chính quốc tế; (ii) phát triển các chương trình đào tạo tài chính chất lượng cao; (iii) thu hút các chuyên gia quốc tế tham gia vào thị trường tài chính Việt Nam.
Dựa trên kết quả nghiên cứu, thảo luận và các phân tích lý thuyết, tác giả đã đề xuất một số hàm ý chính sách quan trọng nhằm phát huy vai trò của chính sách thuế, nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC Việt Nam. Đóng góp cơ bản của bài nghiên cứu gồm:
Thứ nhất, nghiên cứu hệ thống về vai trò của chính sách thuế trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC tại Việt Nam.
Thứ hai, nghiên cứu kết hợp các lý thuyết về cạnh tranh thuế quốc tế và năng lực cạnh tranh của trung tâm tài chính để đánh giá cơ bản thực trạng chính sách thuế và môi trường cạnh tranh quốc tế của IFC Việt Nam.
Thứ ba, nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế, nâng cao năng lực cạnh tranh của IFC Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu thời gian tới.
Tài liệu tham khảo
Asian Development Bank. (2023). Asian financial market development report 2023.
China Development Institute, & Z/Yen Group. (2024). The global financial centres index.
Devereux, M. P., & Loretz, S. (2013). What do we know about corporate tax competition? National Tax Journal, 66(3), 745–774.
International Monetary Fund. (2022). Tax policy and financial sector development.
Kindleberger, C. P. (1974). The formation of financial centers: A study in comparative economic history. Princeton University Press.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023b). Global tax policy and international investment.
Quốc hội Việt Nam. (2025). Nghị quyết số 222/2025/QH15 về IFC.
Sassen, S. (2001). The global city: New York, London, Tokyo (2nd ed.). Princeton University Press.
World Bank. (2023). Global financial development report.
World Bank. (2024). World development indicators.
World Economic Forum. (2022). Global financial centres index.
Yeung, H. W. (2010). Globalizing finance: The rise of international financial centres. Progress in Human Geography, 34(4), 462–479.
Yeung, H. W. C. (2010). The dynamics of Asian financial centers. Economic Geography, 86(3), 297–321.
Z/Yen Group. (2024). The Global Financial Centres Index 34. London: Z/Yen Group.
Z/Yen Group. (2025). Global Financial Centres Index.
Tags:
(VNF) - Bộ đôi bluechip VHM và DGC lọt danh sách cổ phiếu tăng mạnh theo hai cách khác nhau: một nhờ kỳ vọng tăng trưởng và câu chuyện cổ tức, một nhờ lực cầu bắt đáy. Trong khi đó, cặp penny TNI và CTP cùng bứt phá nhờ thông tin tích cực từ báo cáo tài chính kiểm toán.
(VNF) - HSC lên 3 phương án chào bán cổ phiếu trình ĐHĐCĐ thông qua, dự kiến huy động hơn 5.600 tỷ đồng để bổ sung cho hoạt động cho vay ký quỹ.
(VNF) - Cổ phiếu NVL không còn xuất hiện trong danh sách bị cắt margin.
(VNF) - Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã có văn bản gửi đến các tổ chức có liên quan về việc phối hợp ngăn chặn hành vi sử dụng song song 2 hệ thống sổ sách, kế toán tài chính nhằm gian lận thuế.
(VNF) - VN-Index có phiên giảm thứ hai liên tiếp khi áp lực bán lan rộng, hơn 500 mã chìm trong sắc đỏ. Đáng chú ý, khối ngoại quay lại bán ròng mạnh tại nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn.
(VNF) - Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam vừa công bố lợi nhuận sau thuế năm 2025 gần 15.000 tỷ, mỗi cổ phiếu lãi hơn 92.451 đồng.
(VNF) - Sáng 3/4/2026, tại Ninh Bình, Công ty Tài chính Tổng hợp Cổ phần Điện lực (EVF) đã tổ chức thành công Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên năm 2026, thông qua nhiều nội dung quan trọng liên quan đến định hướng phát triển và kế hoạch kinh doanh trong năm 2026.
(VNF) - Trong bối cảnh lãnh đạo cấp cao bị bắt, cả DGC và HVA đều gián đoạn các nghĩa vụ công bố thông tin vì nhiều hồ sơ, tài liệu đã bị tạm giữ để phục vụ công tác điều tra.
(VNF) - Công ty vận hành Ba Na Hills ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận bứt phá trong năm 2025.
(VNF) - Novaland đặt kỳ vọng tích cực vào việc bán hàng trong năm 2026, đặt mục tiêu doanh thu tăng gấp 3 lần năm ngoái.
(VNF) - Ngày 2/4/2026, Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam (BAF) công bố bộ tài liệu họp Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) bao gồm các báo cáo và tờ trình về kết quả năm 2025, kế hoạch năm 2026 và phương án phân phối lợi nhuận. Đại hội Cổ đông năm 2026 dự kiến diễn ra ngày vào ngày 23/4/2026 tại TP. HCM.
(VNF) - Theo các chuyên gia, việc "bất đối xứng" thông tin trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang gây khó khăn cho tất cả các bên tham gia.
(VNF) - Với số lượng cổ đông lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn người, nếu tất cả cùng tham dự đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ), doanh nghiệp có thể cần tới vài sân vận động để đủ chỗ.
(VNF) - DIG dự kiến tặng quà cho những cổ đông thực hiện ủy quyền tham dự và biểu quyết trực tuyến cho các thành viên HĐQT nhiệm kỳ IV (2023 - 2027)
(VNF) - Việc kiến tạo Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng không đơn thuần là một dự án quy hoạch đô thị hay nỗ lực thu hút dòng vốn ngoại thông thường. Nhìn từ lăng kính kinh tế học thể chế và kinh nghiệm lịch sử của các trung tâm hàng đầu như Singapore hay Dubai, đây thực chất là một cuộc "cách mạng về thể chế" sâu sắc của Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn diện.
(VNF) - VN-Index trượt khỏi mốc 1.700 điểm, bất chấp khối ngoại mua ròng trở lại và thanh khoản duy trì ở mức cao, khiến ký ức về những “lời nói dối” của tháng Tư trên thị trường chứng khoán một lần nữa được nhắc lại.
(VNF) - Theo đại diện S&P Ratings, nếu Việt Nam tiếp tục dồn áp lực tài trợ đầu tư lên hệ thống ngân hàng, quy mô tài sản của hệ thống có thể tăng lên, nhưng hồ sơ rủi ro sẽ không thể cải thiện. Việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết, thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường vốn.
(VNF) - Tầm nhìn Masan sẽ chuyển nhượng 5% vốn cổ phần MSR của Masan High-Tech Materials, qua đó giúp Masan High-Tech Materials trở thành công ty đại chúng, mở đường lên HoSE.
(VNF) - Sau kiểm toán, lợi nhuận sau thuế của HHP Global giảm 4 tỷ đồng. Bên cạnh đó, kiểm toán cũng điều chỉnh 1 số chỉ số so với Báo cáo tài chính tự lập.
(VNF) - Theo đại diện SHS, các công ty thành viên trên thị trường vẫn đang hoạt động trong một khuôn khổ tương đối chặt, chưa có nhiều không gian để sáng tạo sản phẩm và dịch vụ mới.
(VNF) - Sự phục hồi của VN-Index được thúc đẩy bởi nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là bộ đôi VIC – VHM.
(VNF) - Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Dịch vụ Việt Mỹ A&V, thành viên của Tập đoàn Cloud Gate, chủ đầu tư dự án Tổ hợp khách sạn, resort Việt Mỹ A&V với tên thương mại là L'Aurora Phú Yên, vừa công bố kết quả kinh doanh năm 2025 đầy khả quan.
(VNF) - Theo VNG, trong năm 2025, ứng dụng nhắn tin Zalo mang về doanh thu 1.718 tỷ đồng, đóng góp gần 16% tổng doanh thu của tập đoàn.
(VNF) - Bảng xếp hạng Global Financial Centres Index 39 (GFCI 39) ghi nhận bước tiến đáng chú ý của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. HCM (VIFC-HCMC) trong bản đồ tài chính toàn cầu.
(VNF) - Thông tin này được ông Nguyễn Văn Tuấn, Tổng giám đốc GELEX Group (HoSE: GEX), đưa ra tại đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 (AGM 2026) tổ chức sáng 1/4 tại Hà Nội.
(VNF) - Bộ đôi bluechip VHM và DGC lọt danh sách cổ phiếu tăng mạnh theo hai cách khác nhau: một nhờ kỳ vọng tăng trưởng và câu chuyện cổ tức, một nhờ lực cầu bắt đáy. Trong khi đó, cặp penny TNI và CTP cùng bứt phá nhờ thông tin tích cực từ báo cáo tài chính kiểm toán.
(VNF) - Sau nhiều năm triển khai, dự án đường ven biển qua tỉnh Nghệ An đã đi đến giai đoạn hoàn thiện, chỉ còn một điểm nghẽn kỹ thuật dài khoảng 100m đang trong quá trình xử lý nền đất yếu.
