Chuyên gia Bùi Kiến Thành và hoài niệm về một thời vàng son

Di sản kinh doanh

Đã từng có rất nhiều bài báo viết về ông Bùi Kiến Thành, một chứng nhân của giai đoạn lịch sử đầy biến động kéo dài nhiều thập kỷ của Việt Nam. Xuất thân từ một chuyên gia, nhà quản lý về kinh tế, ông trở thành người phụ tá đặc biệt cho Tổng thống Việt Nam cộng hòa Ngô Đình Diệm, nhưng cuối đời lại trở thành cố vấn cho chính phủ Việt Nam thống nhất trong giai đoạn tái hòa nhập vào nền kinh tế thế giới.

Ông Thành là con trai trưởng của bác sĩ Bùi Kiến Tín, người từng làm Bộ trưởng Bộ Thông tin trong Chính phủ của Ngô Đình Diệm. Bác sỹ Tín cũng đồng thời là một doanh nhân ngành dược. Năm 1944, ông Bùi Kiến Tín vào Sài Gòn lập ra Viện bào chế đông dược miền Nam gọi là "Nhà thuốc Bác sĩ Tín", sản xuất ra sản phẩm dầu khuynh diệp “Bác sĩ Tín” nức tiếng một thời. Theo các tài liệu ghi lại, thời bấy giờ rất thiếu thuốc nên các bệnh thường gặp như cảm lạnh, đau đầu, sổ mũi cũng phải dùng thuốc Tây y nhập khẩu có giá rất cao. Trong bối cảnh đó, bác sĩ Tín đã tìm mọi cách để bào chế ra một loại thuốc có công dụng tương đương nhưng giá rẻ hơn, vì thế dầu khuynh diệp đã ra đời.

Hồi đó, ở miền Nam nhắc tới Nhà thuốc Bác sĩ Tín thì không ai không biết, nói tới dầu khuynh diệp Bác sĩ Tín thì trẻ con cũng biết. Những năm 1954, 1955 miền Nam có 17 triệu dân mà mỗi năm riêng dầu khuynh diệp đã bán ra 25 triệu chai. Tới năm 1962, gia đình bác sỹ Tín còn thành lập công ty bột giặt NET, cũng rất thành công, là công ty bột giặt hàng đầu miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Ông Bùi Kiến Tín và ông Bùi Kiến Thành còn cùng các cổ đông sáng lập nên Công ty Bình điện VABCO ở Biên Hòa. Theo ông Thành, VABCO được duyệt 5 ha trong Khu công nghiệp Biên Hòa để để xây dựng nhà máy. Lần đầu tiên tại Việt Nam có một với nhà máy sản xuất công nghệ cao, sản phẩm chất lượng cao nhưng bán giá nội địa. Thị trường dân sự lúc đó nằm trong tay các đại gia phụ tùng ô tô cũng là các cổ đông, trong khi thị trường quân sự thời điểm đó cũng rất lớn. Nhờ đó, công ty ăn nên làm ra, chi phối phần lớn thị trường ắc quy của miền Nam.

Nhưng sau năm 1975, hàng loạt doanh nghiệp, nhà máy của tư nhân tại miền Nam đã bị quốc hữu hóa. Bác sĩ Bùi Kiến Tín bị kết tội tư sản mại bản, còn bác Thành thì bị kết tội “vắng chủ” do đang ở nước ngoài. Nhà nước đã quốc hữu hóa và đổi tên nhà thuốc thành xí nghiệp dược phẩm trung ương 26, tiền thân của Công ty dược phẩm OPC ngày nay. Xí nghiệp Dược phẩm TW 26, được thành lập cuối năm 1977 trên cơ sở sát nhập từ 8 viện bào chế tư nhân tại Sài Gòn trước đây, gồm Nhà thuốc bác sỹ Tín. Trong khi đó, VAPCO cũng đã trở thành Công ty Pin Ắc quy Miền Nam. Tháng 4/1976, Tổng Cục hoá chất có quyết định thành lập Công ty Pin ắc quy miền Nam, từ việc ghép các nhà máy của hãng Vidopin, hãng bình điện Vabco, bình điện Videco, Vinameco và pin Con Mèo. Ngày 19/4/1976, Tổng cục Hóa chất ra quyết định thành lập Công ty Pin ắc quy miền Nam (Pinaco) trên cơ sở quốc hữu hóa các nhà máy pin và ắc quy tại miền Nam.

Sống giữa những hoài niệm

Dù gặp nhiều khó khăn trong hoạt động, song OPC và Pinaco đều đã tồn tại và phát triển được dựa trên cơ sở sẵn có cũng như nhu cầu của thị trường. OPC hiện đang là một doanh nghiệp dược hàng đầu của miền Nam trong khi Pinaco là một trong những doanh nghiệp hàng đầu về pin và ắc quy, với các nhãn hiệu ắc quy Đồng Nai và pin Con Ó. Cả hai công ty hiện đều đã cổ phần hóa và được niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam, đem lại công ăn việc làm, thu nhập và thậm chí là sự giàu có cho nhiều người, nhưng không phải ai cũng còn nhớ đến công sức khai mở của gia đình ông Bùi Kiến Thành.

Tất cả những chuyện đó xảy ra trong thời gian ông Bùi Kiến Thành ra nước ngoài và khi trở về thì mọi sự đã là… lịch sử. Nhưng ông Thành vẫn miệt mài cống hiến cho đất nước với tư cách là một cầu nối để thúc đẩy bình thường hóa quan hệ Việt – Mỹ, thu hút vốn FDI vào Việt Nam và nhiều hoạt động tư vấn chính sách khác. Với những cống hiến không mệt mỏi, năm 2004, ông Bùi Kiến Thành được Báo điện tử Vietnamnet và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trao tặng giải thưởng “Vinh danh nước Việt” nhằm tôn vinh những người Việt Nam ở nước ngoài có nhiều thành tích trong sự nghiệp và có nhiều đóng góp cho đất nước. Năm 2007, ở tuổi 76, ông cũng đã được nhập quốc tịch Việt Nam.

Trong cuốn sách “Bùi Kiến Thành, Người mở khóa lãng du” của tác giả Lê Xuân Khoa, câu chuyện về các di sản kinh doanh của gia đình ông đã được nhắc đến. Trả lời câu hỏi: “Sau khi bác về nước định cư rồi có được nhận lại những tài sản đó không”, câu trả lời là “Không”. Ông Thành cho biết, hồi bác sỹ Bùi Kiến Tín còn sống, gia đình có làm đơn gửi Tổng bí thư Đỗ Mười và Thủ tướng Võ Văn Kiệt, ngỏ ý xin lại ngôi nhà số 178 Lê Văn Sĩ, là từ đường của gia đình, nơi họ hàng tề tựu cúng tổ tiên. Gia đình hiện vẫn giữ văn bản của cơ sở tiếp dân Thành phố Hồ Chí Minh trả lời có nhận được đơn, khi nào hồi hương sẽ xem xét. Tuy nhiên, chưa kịp hồi hương để an hưởng tuổi già thì bác sỹ Bùi Kiến Tín đã mất ở Pháp. Vì là trưởng nam, nhiều người đề nghị ông Thành đứng ra xin nhưng cuối cùng ông cũng không muốn xin lại. 20 năm nay, ông vẫn ở nhà thuê. “Có tiền thì ở nhà to, ít tiền thì ở nhà nhỏ. Nhà nước không trả đồng nào thì mình đi làm tư vấn cho các công ty, các tập đoàn tài chính, cũng đủ lương để sống. Mình rất thoải mái, không hận thù ai mà cũng không chờ đợi xin xỏ gì”, ông nói.

Chứng nhân của nhiều thập kỷ sóng gió của nước Việt hiện sống giản dị trong một căn hộ chung cư ở Nam Sài Gòn. Ông vẫn giữ rất nhiều giấy tờ, kỷ vật là minh chứng cho một giai đoạn huy hoàng của gia đình ông trên phương diện kinh doanh. Rất đáng chú ý là những giấy tờ liên quan đến các cơ sở nhà đất mà nếu tính theo giá thị trường hiện nay là rất lớn. Nhưng có lẽ, trong những năm tháng cuối đời, ông chỉ mong mang theo bên mình những hoài niệm đẹp đẽ về gia đình cũng như niềm vui đã tận hiến tâm huyết và trí tuệ của mình cho đất nước dù đứng ở đâu và thời điểm nào.