Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV vừa bế mạc, khi đề cập mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: “tăng trưởng thực chất, không đánh đổi chất lượng và tính bền vững lấy tốc độ tăng trưởng đơn thuần.”
Đặt trong bối cảnh đó, nhìn lại gần 40 năm thu hút FDI của Việt Nam (từ tháng 12/1987 đến tháng 3/2026), có thể khẳng định thành công là chủ yếu. Tuy nhiên, một loạt hạn chế và thách thức vẫn tồn tại, thậm chí có thể làm suy giảm mục tiêu “tăng trưởng thực chất” trong giai đoạn tới.
Liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI vẫn rất hạn chế. Thực tế cho thấy các doanh nghiệp FDI chủ yếu lựa chọn hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài. Đến ngày 31/12/2018, hình thức này chiếm tới 84,4% số dự án và 71,9% tổng vốn đăng ký, trên quy mô hơn 245,2 tỷ USD.
Điều đó cho thấy dấu hiệu hình thành “hai nền kinh tế song song” giữa khu vực FDI và khu vực nội địa, dù từ năm 2005 Việt Nam đã áp dụng khung pháp lý chung cho cả đầu tư trong nước và nước ngoài.
Phần lớn dòng vốn đầu tư nước ngoài thời gian qua mới dừng ở các khâu có giá trị gia tăng thấp. Ngoại trừ một số doanh nghiệp quy mô lớn sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đa số vẫn hoạt động theo mô hình khép kín và ít lan tỏa giá trị sang khu vực kinh tế trong nước.
Trong bối cảnh các dự án FDI chủ yếu thuộc sở hữu hoàn toàn của nhà đầu tư nước ngoài, câu hỏi đặt ra là chuyển giao công nghệ sẽ diễn ra với ai, khi doanh nghiệp nội địa không tham gia sâu vào quá trình sản xuất?
Một số dự án FDI cũng đặt ra áp lực về môi trường, từ các vụ việc xả thải ra nguồn nước đến bất cập trong xử lý chất thải rắn. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững trong thu hút đầu tư.
Từ những hạn chế và thách thức nêu trên, có thể thấy rõ một yêu cầu mang tính bước ngoặt. Để FDI thực sự đóng góp vào mục tiêu “tăng trưởng thực chất, không đánh đổi chất lượng và tính bền vững lấy tốc độ”, Việt Nam cần một cách tiếp cận hoàn toàn khác trong giai đoạn phát triển mới.
Bài học rút ra không chỉ nằm ở việc thu hút bao nhiêu vốn, mà ở chỗ sử dụng dòng vốn đó như thế nào để phục vụ mục tiêu dài hạn của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi phải sớm xác lập một chiến lược FDI với những tiêu chí rõ ràng, chuyển trọng tâm từ “số lượng” sang “chất lượng”.
Trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “thu hút FDI” sang “quản trị và sử dụng FDI”. Trong giai đoạn tới, dòng vốn FDI phải được lựa chọn có điều kiện, phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam và đồng thời thích ứng với xu thế vận động của dòng vốn quốc tế. Quan trọng hơn, mục tiêu thu hút FDI phải gắn chặt với chiến lược phát triển dài hạn, đặc biệt là chiến lược công nghiệp quốc gia, thay vì tiếp cận theo hướng cơ hội ngắn hạn.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy thực chất mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp chủ chốt. Trọng tâm không chỉ là “có liên kết”, mà là liên kết đủ sâu để tạo ra giá trị, bao gồm chia sẻ công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng và cùng phát triển thị trường.
Một hướng đi đáng chú ý là hình thành các “tập đoàn Việt Nam mới”. Tức là khuyến khích các doanh nghiệp nội địa cùng ngành liên kết, hợp nhất nguồn lực để tạo ra những thực thể đủ lớn, đủ năng lực tham gia liên doanh với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.
Với mô hình này, doanh nghiệp Việt không chỉ đóng vai trò phụ trợ, mà trở thành đối tác đồng hành, cùng đầu tư và cùng chịu trách nhiệm trong chuỗi giá trị. Để làm được điều đó, cần có các cơ chế chính sách đặc thù, hỗ trợ các tập đoàn nội địa trong việc kết nối, đàm phán và hợp tác với đối tác quốc tế theo định hướng ngành ưu tiên.
Ở tầm dài hạn, mục tiêu không chỉ dừng ở cải thiện hiệu quả FDI, mà phải nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này đòi hỏi một lộ trình rõ ràng: từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất công nghệ từ mức trung bình lên mức cao trong khu vực; xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa có năng lực cạnh tranh thực chất; chỉ lựa chọn các dự án FDI chất lượng cao, gắn với hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, việc xây dựng và vận hành hiệu quả các trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam cũng là một yếu tố then chốt. Đây không chỉ là hạ tầng tài chính, mà còn là công cụ để thu hút và quản lý dòng vốn FDI theo thông lệ quốc tế, phù hợp với cách thức các tập đoàn đa quốc gia đang vận hành thông qua các trung tâm tài chính lớn trong khu vực và trên thế giới.
Trong định hướng mới, Việt Nam không phủ nhận hay thay thế hoàn toàn các cơ chế đã được thiết lập trong Luật Đầu tư và hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư nước ngoài, mà trọng tâm là bổ sung cách tiếp cận mới phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay.
Theo đó, chiến lược FDI trong kỷ nguyên mới cần được tái định vị với những ưu tiên rõ ràng, tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về công nghệ và giá trị gia tăng như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số, năng lượng tái tạo và kinh tế xanh. Quan trọng hơn, chính sách thu hút cũng phải chuyển dịch từ mục tiêu “vốn lớn” sang “vốn chất lượng”, tức là gắn với chuyển giao công nghệ, mức độ nội địa hóa và hiệu quả thực hiện, với các cơ chế ưu đãi dựa trên kết quả cụ thể.
Song song với đó, cần tập trung phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ, theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ đó tạo liên kết thực chất với khu vực FDI thay vì chỉ dừng ở vai trò vệ tinh.
Một trụ cột quan trọng khác là thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ khu vực FDI thông qua các cơ chế khuyến khích phù hợp, đi kèm với việc nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi phải đầu tư thực chất vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt từ hệ thống các trường đại học kỹ thuật trong nước và quốc tế, đồng thời có cơ chế theo dõi, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sau đào tạo, nhằm nhanh chóng chuyển hóa tri thức thành năng lực sản xuất.
Bên cạnh đó, việc phát triển các trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện thị trường vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tiếp cận các nguồn tài chính hiện đại, đồng thời nâng cao năng lực điều phối và quản lý dòng vốn FDI theo chuẩn mực quốc tế.
Dù áp dụng bất kỳ mô hình hay chiến lược nào, yếu tố nền tảng vẫn là tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các quốc gia để trở thành điểm đến của chuỗi cung ứng toàn cầu, năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư sẽ quyết định khả năng Việt Nam không chỉ thu hút, mà còn giữ chân và khai thác hiệu quả dòng vốn FDI trong dài hạn. Và đó mới chính là ý nghĩa thực sự của hai chữ “tăng trưởng thực chất” trong kỷ nguyên mới.
Tags:
(VNF) - Đầu tư vào nông nghiệp hiện chỉ chiếm 11% dư nợ tín dụng, thấp hơn nhiều so với bất động sản. Thiếu vốn đang kìm hãm nông nghiệp trụ đỡ kinh tế – phát triển bền vững, đồng thời cần ứng dụng công nghệ cao và chính sách hỗ trợ mạnh để thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng.
(VNF) - Dự án bến cảng Liên Chiểu đã hoàn thành phần cơ sở hạ tầng dùng chung và bắt đầu khởi động dự án đầu tư xây dựng tổng thể bến cảng container, vốn đầu tư 1,76 tỷ USD.
(VNF) - Gia Lai thu hút 273 dự án với tổng vốn đăng ký và cam kết đầu tư lên tới 850.000 tỷ đồng, trong đó nhiều tập đoàn lớn như VinEnergo, FLC, Sun Group… tham gia với các dự án quy mô lớn ở lĩnh vực năng lượng, đô thị và logistics.
(VNF) - Liên danh Tài Tâm đang có nhiều lợi thế để triển khai hai dự án điện gió quy mô gần 3.700 tỷ đồng tại Gia Lai, khi là nhà đầu tư duy nhất nộp hồ sơ. Diễn biến này tiếp tục cho thấy tham vọng mở rộng mạnh mẽ của doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.
(VNF) - Việt Nam cam kết tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi nhất, mang tính cạnh tranh toàn cầu. Áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội, tạo đột phá về thể chế, đảm bảo tính minh bạch của môi trường đầu tư, duy trì sự ổn định của kinh tế vĩ mô và đặc biệt là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư nước ngoài.
(VNF) - Dự án đầu tư trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị trên địa bàn Hà Nội có chiều khoảng 38,8km.
(VNF) - Liên danh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển INDEL (INDEL) và Công ty cổ phần BB Power Holdings (BB) cho biết đã hoàn tất thu xếp nguồn vốn cho dự án Tổ hợp công nghiệp năng lượng Vân Phong.
(VNF) - Theo lãnh đạo EVN, nhu cầu điện tăng nhanh trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đang tạo áp lực lớn lên hệ thống năng lượng. Nếu không duy trì đầu tư kịp thời, chỉ sau khoảng 5 năm, nguy cơ thiếu điện hoàn toàn có thể xảy ra do đặc thù các dự án nguồn cần thời gian triển khai dài.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ chạy song song bên bờ Tả và Hữu ngạn sông Hồng, nhiều điểm đi trùng với tuyến đường đê cũ. Hiện các sở, ngành liên quan đang thẩm định lấy ý kiến phương án đề xuất của nhà đầu tư.
(VNF) - Dự án cầu Hoài Thượng - một trong những hạng mục quan trọng trên tuyến đường Vành đai 4 vùng Thủ đô đang nhộn nhịp thi công trên cả bờ lẫn dưới lòng sông Đuống.
(VNF) - Tập đoàn bia Heineken đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng tại châu Á khi quyết định dừng dần sản xuất quy mô lớn tại Singapore và chuyển sang Việt Nam, Malaysia.
(VNF) - Công ty cổ phần cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 2 và Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) đã ký kết hợp đồng tín dụng dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) – Trà Lĩnh (Cao Bằng) giai đoạn 2 trị giá 1.400 tỷ đồng.
(VNF) - Dù chính sách tín dụng xanh đã được ban hành và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, dòng vốn vẫn khó chảy vào nông nghiệp do vướng mắc từ tiêu chuẩn, thẩm định và điều kiện tiếp cận, khiến doanh nghiệp và hợp tác xã chưa thể tận dụng được các ưu đãi hiện có.
(VNF) - Liên danh Leader Energy – An Phát là nhà đầu tư duy nhất đăng ký thực hiện dự án nhà máy điện gió Ia Hla, vốn đầu tư 1.600 tỷ đồng.
(VNF) - TP.HCM đang vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng giao thông, đặc biệt tại các cửa ngõ nơi thường xuyên xảy ra tình trạng quá tải, ùn tắc.
(VNF) - Cầu Mễ Sở trên Vành đai 4 đang tăng tốc thi công khối trụ giữa sông Hồng và trụ cạn phía Hưng Yên, song vẫn vướng một số hộ dân chưa bàn giao mặt bằng.
(VNF) - Trong chương trình xúc tiến đầu tư tại Australia, SHINEC chủ động kết nối các quỹ quốc tế, tìm kiếm dòng vốn xanh nhằm phát triển khu công nghiệp sinh thái, hướng tới mục tiêu Net Zero và nâng cao năng lực hấp thụ vốn của Việt Nam.
(VNF) - Công ty cổ phần Bệnh viện đa khoa Medic Kỳ Anh là nhà đầu tư duy nhất đăng ký thực hiện dự án Bệnh viện Đa khoa Nam Kỳ Anh tại phường Hoành Sơn (Hà Tĩnh), tổng mức đầu tư hơn 509 tỷ đồng.
(VNF) - Việt Nam và Nga vừa ký kết hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ song phương trên lĩnh vực năng lượng.
(VNF) - Quá trình mở hồ sơ đăng ký thực hiện Dự án đầu tư xây dựng Bến số 6, cảng Chân Mây (TP. Huế) có 3 nhà đầu tư tham gia “so găng”, gồm hai liên danh và một doanh nghiệp cảng biển lớn khu vực miền Trung.
(VNF) - Tập đoàn khí đốt Novatek của Nga đang đẩy mạnh kế hoạch mở rộng hợp tác, đầu tư tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), mở ra cơ hội mới cho an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
(VNF) - Hà Nội đặt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, với kế hoạch triển khai hơn 1.000 dự án giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất xây dựng nhà hát quy mô lớn tại trung tâm thành phố với tổng vốn đầu tư khoảng 2.000 tỷ đồng.
(VNF) - Chiến sự ở Trung Đông đã phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂ chỉ trong 2 tuần đầu, làm cạn kiệt ngân sách carbon toàn cầu nhanh hơn tổng cộng 84 quốc gia cộng lại.
(VNF) - Quy hoạch phát triển 71 cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 2.650 ha đang mở ra dư địa lớn cho tăng trưởng công nghiệp tại Nghệ An. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, địa phương cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, quy hoạch và cơ chế thu hút đầu tư.
(VNF) - Đầu tư vào nông nghiệp hiện chỉ chiếm 11% dư nợ tín dụng, thấp hơn nhiều so với bất động sản. Thiếu vốn đang kìm hãm nông nghiệp trụ đỡ kinh tế – phát triển bền vững, đồng thời cần ứng dụng công nghệ cao và chính sách hỗ trợ mạnh để thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng.
(VNF) - Đây chính là khu đất từng được Tập đoàn AEON đề xuất phát triển AEON Mall Hoàng Mai, nhưng sau đó phải hủy dự án và ghi nhận khoản lỗ hơn 1,1 tỷ yen, tương đương gần 190 tỷ đồng.
