iPhone sản xuất tại Mỹ: Giấc mơ xa vời hay tương lai tất yếu?

Việc chuyển sản xuất iPhone về Mỹ có thể mang lại nhiều lợi ích chiến lược dài hạn, từ việc làm đến an ninh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và chính sách "America First". Nhưng để tương lai có dòng chữ “Made in USA” trên iPhone là điều không hề dễ dàng.

Tổng thống Trump muốn iPhone “Made in USA”

iPhone hiện đang được sản xuất ở đâu? Nếu bạn đoán là Trung Quốc, thì bạn đúng. Khoảng 80% quá trình lắp ráp iPhone diễn ra tại Trung Quốc, 20% còn lại được chia cho Ấn Độ và Việt Nam.

Các linh kiện iPhone được sản xuất rải rác khắp thế giới – từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc)… Sau đó, chúng được vận chuyển đến ba địa điểm lắp ráp cuối cùng, gần như một “vũ điệu” sản xuất đồng bộ.

Điều này không mới – ngay từ chiếc iPhone đầu tiên năm 2007, Apple đã sử dụng nhà máy Foxconn ở Trịnh Châu (Trung Quốc).

Nguồn gốc của ý tưởng “Made in USA” xuất phát từ khẩu hiệu chính trị của Donald Trump trong chiến dịch tranh cử Tổng thống 2016 và 2024: “Make America Great Again” – đưa sản xuất quay trở lại Mỹ, nhằm kích thích kinh tế trong nước và giảm phụ thuộc vào các nền kinh tế nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc.

Trước Trump, Ronald Reagan (1980) và Bill Clinton (1992) cũng từng dùng những thông điệp tương tự, nhưng chỉ mang tính khẩu hiệu. Trump thì khác – ông biến nó thành chính sách cụ thể.

Trong vài năm qua, Trump áp dụng thuế quan mới lên hàng hóa nhập khẩu từ nhiều quốc gia, châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại toàn diện. Thuế cơ bản của Mỹ đối với hàng Trung Quốc đạt đỉnh 145%, trong khi Trung Quốc cũng đáp trả với mức 125% đối với hàng Mỹ.

Khi các khoản thuế này được công bố, người tiêu dùng lo ngại giá hàng hóa – bao gồm iPhone – sẽ tăng mạnh. Nhiều người đã vội vàng mua iPhone mới trước khi giá tăng.

Apple sau đó khẳng định iPhone 17 sẽ không bị ảnh hưởng ngay lập tức, nhưng tình hình vẫn đầy biến động.

Ngày 6/8, Apple gây chú ý khi công bố chương trình American Manufacturing Program (AMP) với cam kết đầu tư 600 tỷ USD trong 4 năm, nhằm mở rộng hoạt động sản xuất tại Mỹ – đặc biệt ở mảng sản xuất chip, kính màn hình, nam châm đất hiếm và linh kiện AI.

Con số 600 tỷ USD nghe rất “khủng”, nhưng điều đó không đồng nghĩa iPhone 18 sẽ được sản xuất hoàn toàn tại Mỹ.

Giấc mơ iPhone “Made in USA” có thành hiện thực?

Theo các chuyên gia, giá bán lẻ của một chiếc iPhone sản xuất hoàn toàn tại Mỹ có thể lên tới 3.500 USD.

Có ba yếu tố chính khiến giá 1 chiếc iPhone sản xuất tại Mỹ rất cao. Thứ nhất là chi phí lao động. Ở Mỹ, chỉ riêng công đoạn lắp ráp có thể tiêu tốn khoảng 200 USD/chiếc, so với chỉ 40 USD ở Trung Quốc.

Chi phí lao động ở Mỹ cao gấp 10 lần so với Trung Quốc, cộng với thiếu chuỗi cung ứng địa phương, có thể đẩy giá iPhone lên 2.300-3.500 USD (từ mức hiện tại khoảng 1.000-1.500 USD). Forbes ước tính điều này có thể làm giảm doanh số Apple lên đến 153 tỷ USD, vì người tiêu dùng nhạy cảm với giá. Ngay cả với tự động hóa, chi phí ban đầu đầu tư nhà máy và đào tạo lao động sẽ rất lớn.

Yếu tố thứ hai là thiếu nhân lực lành nghề. Năm 2017, Tim Cook từng nói: Trung Quốc có thể tập hợp hàng ngàn kỹ sư và công nhân tay nghề cao chỉ trong một khu nhà máy “to như sân bóng”, còn ở Mỹ, lực lượng này chỉ đủ… lấp đầy một căn phòng. Để đào tạo được đội ngũ tương đương sẽ cần rất nhiều thời gian và tiền bạc.

Cuối cùng là vấn đề chuỗi cung ứng quốc tế. Mỹ không có chuỗi cung ứng đầy đủ cho các linh kiện phức tạp như màn hình, pin và chip vi mạch, hầu hết đến từ châu Á. Linh kiện iPhone đến từ nhiều quốc gia: màn hình từ Hàn Quốc, chip từ Đài Loan (Trung Quốc), camera từ Nhật Bản.

Financial Times chỉ ra rằng việc xây dựng từ đầu sẽ mất nhiều năm, thậm chí thập kỷ, vì thiếu máy móc chuyên dụng và lao động lành nghề. Các bài phân tích nhấn mạnh rằng Apple không thể sản xuất iPhone ở Mỹ "dù với bất kỳ giá nào" do thiếu năng lực sản xuất đại trà.

Ngoài các yếu tố kể trên, rủi ro chính trị và thương mại cũng khiến Apple gặp khó khăn. Thuế quan 25% trên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc có thể buộc Apple chuyển sản xuất, nhưng điều này dẫn đến lạm phát và giảm nhu cầu tiêu dùng. Ars Technica lưu ý rằng Apple không có lựa chọn ngắn hạn để tránh thuế hoàn toàn, và việc chuyển về Mỹ có thể làm gián đoạn toàn cầu, ảnh hưởng đến cổ phiếu (đã giảm 5,65% do lo ngại). Ngoài ra, kinh tế vĩ mô yếu có thể làm giảm chi tiêu cho smartphone.

Để đa dạng hóa sản xuất, Apple đã sử dụng nhà máy Foxconn tại Sao Paulo (Brazil) để lắp ráp iPhone 16e.

Do thuế và chính sách nhập khẩu, iPhone tại Brazil vốn đã đắt. Ngay cả khi sản xuất tại chỗ, giá ước tính của 16e vẫn khoảng 670 USD, rẻ hơn so với iPhone nhập khẩu, nhưng vẫn cao hơn so với bản sản xuất tại Trung Quốc.

Nhà máy Foxconn tại Brazil hoạt động từ năm 2011, chi phí nhân công ở đây cũng thấp hơn nhiều so với Mỹ, vậy mà giá vẫn cao hơn. Điều này cho thấy nếu chuyển toàn bộ sản xuất sang Mỹ – nơi chi phí nhân công cao gấp 10 lần – thì chi phí sẽ “đội” lên rất nhiều.

Nhưng liệu iPhone “Made in USA” có thành hiện thực? Khả năng này rất thấp trong ngắn và trung hạn.

Hiện có một số dự án nhà máy linh kiện tại Mỹ – như nhà máy kính Corning ở Kentucky hay nhà máy chip TSMC ở Arizona – nhưng để tạo ra một chiếc iPhone hoàn toàn sản xuất tại Mỹ cần nhiều năm xây dựng chuỗi cung ứng và hạ tầng, kèm theo chính sách hỗ trợ ổn định từ chính phủ Mỹ.

Nếu không giảm được chi phí lao động và khắc phục hạn chế về nhân lực, việc này vẫn chỉ là một “giấc mơ” – nghe hay nhưng xa vời.

Việc iPhone "Made in USA" sẽ mang tiềm năng lớn về việc làm, an ninh chuỗi cung ứng và lợi ích chính trị cho Mỹ, đặc biệt với cam kết đầu tư của Apple. Tuy nhiên, thách thức vượt trội hơn, với chi phí cao, thiếu cơ sở hạ tầng và rủi ro kinh doanh khiến nó khó khả thi trong ngắn hạn – các chuyên gia coi đây là "giấc mơ không thực tế".

Với người dùng, xuất xứ của chiếc điện thoại không quá quan trọng, miễn là chất lượng tốt. Đó là cách kinh tế thị trường vận hành: doanh nghiệp sẽ tìm cách giảm chi phí, tăng lợi nhuận.

Sẽ không dễ dàng để thuyết phục người dùng trả 3.500 USD cho một chiếc iPhone (thay vì 1.000-1.500 USD như hiện tại) chỉ để đổi lại dòng chữ “Made in USA”.