Gần 2 tháng chiến sự: Trung Đông đánh mất vị thế trong chuỗi công nghệ toàn cầu?

Trong tuần qua, những tín hiệu thận trọng đã xuất hiện cho thấy nỗ lực tiến tới chấm dứt xung đột Iran đang dần hình thành, dù tiến trình này còn chậm và thiếu chắc chắn. Một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đã được thống nhất vào ngày thứ Tư (8/4), tạo ra hy vọng mong manh rằng cuộc chiến có thể sớm hạ nhiệt. Tuy nhiên, ngay cả khi xung đột kết thúc, những tác động dài hạn đối với ngành công nghệ toàn cầu, đặc biệt tại Trung Đông, đã bắt đầu lộ diện.

Các nhà phân tích hiện đang chuyển trọng tâm từ diễn biến quân sự sang câu hỏi lớn hơn: tương lai công nghệ của Trung Đông sẽ ra sao sau hơn một tháng rưỡi bất ổn? Từ uy tín đầu tư suy giảm, gián đoạn chuỗi cung ứng đến sự thay đổi trong chiến lược xây dựng trung tâm dữ liệu AI, khu vực này đang đứng trước một giai đoạn tái định hình quan trọng.

Chuỗi cung ứng công nghệ rung lắc, uy tín đầu tư bị thử thách

Một trong những tác động rõ rệt nhất của xung đột là sự gián đoạn nguồn cung heli – vật liệu thiết yếu trong sản xuất chip và nhiều quy trình công nghiệp công nghệ cao. Xuất khẩu heli từ khu vực đã bị cắt giảm đáng kể do giao tranh, tạo ra lo ngại về nút thắt cổ chai trong ngành bán dẫn toàn cầu.

Không chỉ vậy, một số công ty châu Âu đã phải đối mặt với việc chậm trễ giao hàng chip từ châu Á do các tuyến bay bị thay đổi hoặc hạn chế. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc lẫn nhau của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu: bất kỳ xung đột khu vực nào cũng có thể gây ra hiệu ứng domino vượt xa phạm vi địa lý.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, những dự án trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI quy mô lớn tại Trung Đông có thể rơi vào trạng thái bất định. Đây là lĩnh vực mà khu vực này đang đầu tư mạnh nhằm trở thành trung tâm AI toàn cầu nhờ lợi thế năng lượng rẻ và quỹ đất rộng.

Theo ông Michael Field, chiến lược gia cổ phiếu trưởng tại Morningstar, xung đột có khả năng làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư trong ngắn hạn. Ông nhận định rằng tình hình an ninh đã khiến nhiều quốc gia phải ưu tiên bảo vệ nội địa, từ đó làm giảm dòng vốn đầu tư xuyên biên giới.

Cùng quan điểm, ông Simon Lapthorne, nhà phân tích cấp cao tại Rathbones, cho rằng các dự án trung tâm dữ liệu AI có thể bị đẩy lùi trong danh sách ưu tiên của các quốc gia bị ảnh hưởng trực tiếp. Theo ông, chiến tranh luôn làm gia tăng sự bất định, tác động đến quyết định đầu tư không chỉ trong khu vực mà còn trên toàn cầu.

Tuy vậy, ông Lapthorne cũng nhấn mạnh rằng vấn đề hiện nay chủ yếu là thời điểm, chứ không phải nhu cầu biến mất hoàn toàn. Nhu cầu AI vẫn tồn tại mạnh mẽ, nhưng các kế hoạch triển khai có thể bị trì hoãn để chờ môi trường ổn định hơn.

Trung Đông vẫn có lợi thế dài hạn

Ông Ian Fogg, chuyên gia phân tích ngành công nghệ tại CSS Insight, cho rằng các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm dữ liệu trong khu vực có thể khiến Trung Đông khó trở thành trung tâm AI phục vụ khách hàng toàn cầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nhu cầu AI nội địa vẫn sẽ tiếp tục tăng trưởng.

Theo ông, các khoản đầu tư AI sẽ tập trung hơn vào các ứng dụng phục vụ trực tiếp doanh nghiệp và người tiêu dùng trong khu vực Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Điều này có thể khiến chiến lược phát triển AI của Trung Đông trở nên thực dụng hơn, hướng tới giá trị nội địa thay vì cạnh tranh toàn cầu ngay lập tức.

Ông Mehdi Paryavi, CEO của International Data Center Authority, dự đoán rằng một số doanh nghiệp có thể đa dạng hóa đầu tư sang châu Âu, Mỹ Latinh và châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng Trung Đông vẫn quá giàu tài nguyên để bị bỏ qua hoàn toàn. Nguồn năng lượng giá rẻ, đất đai rộng và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ tiếp tục là lợi thế cạnh tranh lớn.

Một yếu tố quan trọng giúp duy trì động lực phát triển công nghệ tại Trung Đông là sức mạnh tài chính của các nhà đầu tư nội địa, đặc biệt là các quỹ tài sản quốc gia. Ông Paul Markham, trưởng bộ phận cổ phiếu toàn cầu tại GAM Investments, cho rằng các quỹ này vẫn sẽ tiếp tục tài trợ cho các dự án hạ tầng công nghệ trong khu vực.

Những khoản đầu tư này có thể đóng vai trò “phao cứu sinh”, giúp duy trì tiến độ xây dựng trung tâm dữ liệu, mạng lưới AI và các dự án công nghệ lớn ngay cả khi dòng vốn quốc tế tạm thời chững lại. Điều này phản ánh chiến lược dài hạn của các quốc gia vùng Vịnh nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và chuyển dịch sang nền kinh tế số.

Tác động lan rộng ra toàn cầu

Ảnh hưởng của xung đột không dừng lại ở Trung Đông. Theo ông Fogg từ CSS Insight, thị trường vẫn chưa cảm nhận đầy đủ tác động của giá năng lượng tăng cao do độ trễ kinh tế. Khi chi phí năng lượng tăng, sức mua của người tiêu dùng đối với sản phẩm công nghệ có thể giảm.

Các nhà vận hành trung tâm dữ liệu, vốn tiêu thụ lượng điện khổng lồ, cũng có thể bị ảnh hưởng nặng nề. Giá năng lượng cao đồng nghĩa chi phí vận hành tăng, có thể làm chậm tốc độ mở rộng hạ tầng AI toàn cầu.

Ngoài ra, tình trạng thiếu hụt heli tiếp tục là mối lo đáng kể. Dù heli không chiếm tỷ trọng chi phí lớn, bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể trở thành nút thắt trong sản xuất chip. Điều này sẽ gây hiệu ứng dây chuyền đến nhiều ngành công nghiệp, từ điện tử tiêu dùng đến ô tô và điện toán đám mây.

Hiện tại, khi Mỹ, Israel và Iran vẫn đang tìm kiếm tiếng nói chung, giới quan sát chỉ có thể dự đoán và hy vọng xung đột sớm kết thúc. Thị trường công nghệ nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động cho đến khi có giải pháp rõ ràng.

Trung Đông vẫn là khu vực giàu tiềm năng với điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghệ, nhưng cuộc khủng hoảng vừa qua đã cho thấy tính dễ tổn thương của các kế hoạch dài hạn trước rủi ro địa chính trị. Trong ngắn hạn, sự thận trọng sẽ chiếm ưu thế. Trong dài hạn, cuộc cạnh tranh để trở thành trung tâm AI toàn cầu vẫn chưa kết thúc.

Câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là liệu Trung Đông có tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghệ hay không, mà là thời điểm khu vực này có thể lấy lại niềm tin của nhà đầu tư và khôi phục đà tăng trưởng. Và câu trả lời, như nhiều chuyên gia nhận định, chỉ có thể được xác định theo thời gian.