Mỹ ra lệnh cấm gây choáng váng: Phong toả ảnh vệ tinh chiến sự Iran

Công ty hình ảnh vệ tinh Planet Labs cho biết sẽ ngừng cung cấp hình ảnh vệ tinh về Iran và khu vực chiến sự Trung Đông trong thời gian vô thời hạn nhằm tuân thủ yêu cầu từ Chính phủ Mỹ.

Quyết định này ngay lập tức thu hút sự chú ý của giới phân tích quốc phòng, truyền thông và các nhà nghiên cứu, bởi dữ liệu vệ tinh thương mại từ lâu đã trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp theo dõi diễn biến xung đột toàn cầu.

Theo thông báo gửi tới khách hàng hôm thứ Bảy, công ty có trụ sở tại bang California cho biết Chính phủ Mỹ đã đề nghị tất cả các nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại tạm ngừng cung cấp hình ảnh của khu vực đang xảy ra xung đột. Đây là động thái hiếm hoi, cho thấy mức độ nhạy cảm của tình hình chiến sự tại Trung Đông hiện nay cũng như vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu không gian trong các hoạt động quân sự hiện đại.

Dữ liệu vệ tinh: Con dao hai lưỡi

Trước đó, vào tháng trước, Planet Labs đã áp dụng chính sách trì hoãn 14 ngày đối với hình ảnh chụp khu vực Trung Đông. Công ty giải thích rằng biện pháp này nhằm ngăn chặn các đối thủ tiềm tàng sử dụng dữ liệu để tiến hành các cuộc tấn công vào Mỹ hoặc các đồng minh.

Tuy nhiên, quyết định mới còn đi xa hơn. Công ty cho biết họ sẽ giữ lại toàn bộ hình ảnh bắt đầu từ ngày 9/3 và dự kiến chính sách này sẽ duy trì cho đến khi cuộc xung đột kết thúc. Điều đó đồng nghĩa với việc nguồn dữ liệu gần như thời gian thực, vốn là lợi thế lớn của các vệ tinh thương mại, sẽ không còn được cung cấp rộng rãi trong giai đoạn nhạy cảm này.

Cuộc chiến hiện tại bắt đầu khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công Iran vào ngày 28/2. Sau đó, xung đột nhanh chóng lan rộng khi Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, bao gồm các mục tiêu tại Saudi Arabia, Kuwait và Bahrain. Tình hình leo thang khiến các quốc gia và tổ chức quốc tế lo ngại về nguy cơ lan rộng thành một cuộc đối đầu khu vực quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu vệ tinh trở thành tài sản chiến lược. Công nghệ vệ tinh hiện đại không chỉ dùng để quan sát mà còn hỗ trợ xác định mục tiêu, dẫn đường vũ khí, theo dõi tên lửa và duy trì liên lạc quân sự.

Một số chuyên gia không gian cho rằng Iran có thể đang tiếp cận hình ảnh thương mại, bao gồm dữ liệu có thể được mua thông qua các quốc gia hoặc tổ chức không thân thiện với Mỹ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng nguồn dữ liệu mở có thể bị khai thác cho mục đích quân sự.

Bên cạnh mục đích quân sự, hình ảnh vệ tinh thương mại cũng đóng vai trò quan trọng đối với báo chí và giới học thuật. Các nhà báo sử dụng dữ liệu này để kiểm chứng thông tin chiến sự, trong khi các nhà nghiên cứu dựa vào đó để phân tích những khu vực khó tiếp cận hoặc bị hạn chế tiếp xúc trực tiếp.

Planet Labs là một trong những công ty vận hành đội vệ tinh quan sát Trái Đất lớn nhất thế giới. Họ cung cấp hình ảnh được cập nhật thường xuyên cho chính phủ, doanh nghiệp và các cơ quan truyền thông. Tuy nhiên, trước câu hỏi yêu cầu bình luận thêm, công ty không đưa ra phản hồi chi tiết.

Trong khi đó, Lầu Năm Góc cho biết họ không bình luận về các vấn đề liên quan đến tình báo, càng khiến quyết định này trở nên nhạy cảm và mang tính chiến lược.

Trong email gửi khách hàng, Planet Labs cho biết sẽ chuyển sang cơ chế “phân phối hình ảnh có kiểm soát”. Theo đó, công ty sẽ đánh giá từng yêu cầu cụ thể và chỉ cung cấp dữ liệu nếu nhận thấy không gây rủi ro an ninh.

Theo hệ thống mới, hình ảnh có thể được phát hành trong từng trường hợp riêng lẻ đối với các nhu cầu khẩn cấp, nhiệm vụ quan trọng hoặc phục vụ lợi ích công cộng. Công ty nhấn mạnh rằng đây là “những hoàn cảnh đặc biệt” và họ đang cố gắng cân bằng lợi ích của tất cả các bên liên quan.

Các công ty khác phản ứng thận trọng

Một nhà cung cấp thương mại khác là Vantor, trước đây mang tên Maxar Technologies, cho biết họ chưa nhận được yêu cầu tương tự từ Chính phủ Mỹ. Tuy nhiên, công ty này cũng khẳng định từ lâu đã giữ quyền áp dụng các biện pháp kiểm soát truy cập nâng cao trong thời điểm xảy ra xung đột địa chính trị.

Hiện tại, Vantor đã áp dụng những biện pháp này đối với một số khu vực tại Trung Đông. Các kiểm soát có thể bao gồm hạn chế đối tượng được yêu cầu chụp ảnh mới hoặc mua hình ảnh hiện có ở những nơi quân đội Mỹ và đồng minh đang hoạt động tích cực, cũng như các khu vực đang trở thành mục tiêu của đối phương.

Một nhà cung cấp thương mại khác được Reuters liên hệ là BlackSky Technology chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức.

Quyết định hạn chế dữ liệu vệ tinh đang làm dấy lên cuộc tranh luận lớn giữa yêu cầu an ninh quốc gia và quyền tiếp cận thông tin. Trong những năm gần đây, hình ảnh vệ tinh thương mại đã giúp công chúng theo dõi nhiều sự kiện quan trọng, từ hoạt động quân sự, thử nghiệm vũ khí cho tới thiên tai và biến đổi khí hậu.

Việc hạn chế dữ liệu có thể giúp giảm nguy cơ bị đối phương lợi dụng, nhưng đồng thời cũng làm suy giảm khả năng giám sát độc lập của báo chí và giới nghiên cứu. Một số chuyên gia cho rằng điều này có thể tạo ra “khoảng trống thông tin” trong những thời điểm quan trọng nhất của cuộc xung đột.

Trong bối cảnh chiến sự tiếp tục leo thang, quyết định của Planet Labs có thể chỉ là bước khởi đầu cho xu hướng siết chặt kiểm soát dữ liệu không gian. Điều đó phản ánh thực tế rằng trong kỷ nguyên chiến tranh công nghệ cao, hình ảnh từ quỹ đạo Trái Đất không chỉ là công cụ quan sát mà đã trở thành một phần của chiến lược quân sự toàn cầu.