Toàn cầu rung chuyển khi Iran tàn phá nguồn nguyên liệu quý hiếm cho ngành bán dẫn

Các cuộc tấn công mới nhất của Iran nhằm vào khu công nghiệp Ras Laffan tại Qatar đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong ngành bán dẫn, trụ cột của nền kinh tế số.

Động lực chính khiến thị trường chao đảo không chỉ nằm ở yếu tố địa chính trị, mà còn xuất phát từ vai trò thiết yếu của năng lượng Trung Đông đối với ngành sản xuất điện tử. Nhiều vật liệu quan trọng, từ bảng mạch in cho đến các hóa chất dùng trong quy trình chế tạo chip, đều phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào nguồn cung từ khu vực này. Khi nguồn cung bị đe dọa, toàn bộ hệ sinh thái công nghệ toàn cầu lập tức chịu áp lực.

Hàng loạt “ông lớn” bán dẫn tụt dốc

Áp lực bán lan rộng trên khắp các thị trường lớn của châu Á. Tại Hàn Quốc, hai gã khổng lồ bộ nhớ là SK Hynix và Samsung Electronics lần lượt giảm 2,23% và 1,8%, phản ánh nỗi lo trực tiếp của nhà đầu tư đối với chuỗi cung ứng chip. Trong khi đó, Seoul Semiconductor cũng mất 2,53% giá trị.

Tại Nhật Bản, các công ty cung cấp thiết bị sản xuất chip cũng không tránh khỏi làn sóng bán tháo. Advantest giảm hơn 4%, còn Tokyo Electron mất gần 2%. Ở Đài Loan (Trung Quốc), “gã khổng lồ” sản xuất chip theo hợp đồng TSMC cũng giảm 2,1%.

Không chỉ nhóm bán dẫn truyền thống, làn sóng điều chỉnh còn lan sang các cổ phiếu trí tuệ nhân tạo tại Trung Quốc. Hai startup được mệnh danh là “AI tigers” – MiniMax và Zhipu AI lần lượt lao dốc 10% và 8%. Điều này diễn ra ngay sau giai đoạn tăng nóng, khi thị trường từng hứng khởi trước những nhận định tích cực của Jensen Huang về tiềm năng của các tác nhân AI (AI agents) và công nghệ OpenClaw.

Tại Hồng Kông, các “ông lớn” công nghệ như Alibaba và Tencent cũng không nằm ngoài xu hướng chung, khi cổ phiếu lần lượt giảm 3,34% và 6%.

Theo nhận định của Vey-Sern Ling, cố vấn cổ phiếu cấp cao tại UBP, biến động thị trường hiện tại gần như hoàn toàn bị chi phối bởi yếu tố địa chính trị và giá dầu, thay vì các yếu tố nội tại của doanh nghiệp. Nói cách khác, những nền tảng cơ bản của các công ty công nghệ, vốn vẫn được đánh giá tích cực, đang tạm thời bị “lu mờ” trước các rủi ro vĩ mô.

Giá dầu tăng mạnh không chỉ làm gia tăng áp lực lạm phát, mà còn kéo theo chi phí sản xuất leo thang trên diện rộng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mối nguy thực sự nằm ở những tác động dây chuyền, hay còn gọi là “hiệu ứng bậc hai”, lan rộng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Helium: “Nút thắt cổ chai” mới của ngành chip

Một trong những điểm nghẽn đáng lo ngại nhất hiện nay là nguồn cung helium, loại khí hiếm nhưng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong sản xuất bán dẫn và thiết bị y tế. Các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào cơ sở Ras Laffan của QatarEnergy đã gây thiệt hại cho một trong những trung tâm khí đốt chiến lược nhất thế giới, từ đó làm dấy lên lo ngại về nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và helium.

Qatar hiện chiếm hơn một phần ba sản lượng helium toàn cầu, chủ yếu như một sản phẩm phụ của quá trình xử lý khí tự nhiên. Khi các cơ sở LNG bị gián đoạn, nguồn cung helium cũng bị ảnh hưởng trực tiếp. Điều đáng nói là hiện chưa có giải pháp thay thế khả thi trong ngắn hạn, khiến nguy cơ thiếu hụt trở nên nghiêm trọng hơn.

Trước đó, QatarEnergy – tập đoàn năng lượng quốc doanh và là nhà xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới, đã thông báo tạm dừng hoạt động tại cơ sở có công suất lên tới 77 triệu tấn mỗi năm, đồng thời tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với các lô hàng LNG.

Theo các nhà phân tích của Fitch Ratings, sự gián đoạn này đang siết chặt nguồn cung helium toàn cầu, qua đó tạo thêm áp lực cho ngành sản xuất chip và cả lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh y tế. Khi xung đột với Iran kéo dài và hoạt động tại Qatar chưa thể khôi phục hoàn toàn, rủi ro đối với chuỗi cung ứng châu Á tiếp tục gia tăng.

Không chỉ dừng lại ở helium, toàn bộ chuỗi cung ứng hóa dầu rộng lớn hơn cũng đang bị đặt dưới sự giám sát chặt chẽ. Khu vực Vùng Vịnh từ lâu đã đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp các nguyên liệu thiết yếu cho cơ sở hạ tầng công nghệ quy mô lớn, sản xuất bán dẫn và ngành điện tử.

Theo Cori Masters, chuyên gia phân tích chuỗi cung ứng bán dẫn tại Gartner, nếu tình hình leo thang, các nhà máy chế tạo chip (fabs) có thể đối mặt với những trì hoãn nghiêm trọng. Trong kịch bản xấu nhất, doanh thu bị trì hoãn có thể dao động từ 1,5 tỷ đến 3 tỷ USD, chưa kể các tác động lan tỏa xuống các ngành sản xuất hạ nguồn.

Ngoài ra, ngay cả khi hoạt động sản xuất được khôi phục, việc đưa helium trở lại thị trường cũng không hề đơn giản. Toàn bộ chuỗi logistics, từ vận chuyển, lưu trữ cho đến lịch trình tàu biển, đều cần thời gian để thiết lập lại, khiến tình trạng thiếu hụt có thể kéo dài hơn dự kiến.

Diễn biến hiện tại cho thấy thị trường công nghệ toàn cầu đang bước vào một giai đoạn nhạy cảm, nơi các yếu tố địa chính trị có thể nhanh chóng đảo chiều xu hướng đầu tư. Trong bối cảnh nhu cầu chip vẫn tăng cao nhờ làn sóng AI và điện toán đám mây, bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng cũng có thể gây ra những hệ lụy sâu rộng.

Trong ngắn hạn, câu chuyện không còn xoay quanh tiềm năng tăng trưởng của trí tuệ nhân tạo hay đổi mới công nghệ, mà là khả năng duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu. Và trong cuộc chơi này, một yếu tố tưởng chừng “vô hình” như helium lại có thể trở thành biến số quyết định tương lai của cả ngành công nghiệp trị giá hàng nghìn tỷ USD.