‘Cú chấn động’ toàn cầu: Iran tấn công nhà máy nhôm, giá smartphone, xe điện tăng vọt

Thị trường kim loại toàn cầu đang trải qua những biến động mạnh sau khi các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hai nhà sản xuất nhôm lớn tại Trung Đông làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng nguồn cung mới.

Giá nhôm đã tiến sát mức cao nhất kể từ năm 2022, phản ánh tâm lý lo ngại của giới đầu tư và doanh nghiệp trước nguy cơ gián đoạn sản xuất kéo dài.

Hợp đồng tương lai nhôm trên Sàn giao dịch kim loại London tăng mạnh 5,5% trong phiên giao dịch đầu tuần, có thời điểm chạm mức 3.492 USD mỗi tấn, mức giá cao nhất kể từ tháng 4 năm 2022. Tuy nhiên, đến chiều cùng ngày, giá có phần hạ nhiệt nhưng vẫn đóng cửa tăng 3,5%, đạt 3.381 USD mỗi tấn.

Tính từ khi xung đột leo thang vào ngày 28/2, giá nhôm đã tăng khoảng 10%. Dù thị trường từng chứng kiến một đợt giảm ngắn vào tuần trước khi lo ngại suy thoái kinh tế toàn cầu khiến hầu hết các loại tài sản đồng loạt suy yếu, xu hướng tăng vẫn quay trở lại ngay sau khi thông tin về các cuộc tấn công mới được công bố.

Hai nhà sản xuất lớn của vùng Vịnh, Emirates Global Aluminium và Aluminium Bahrain, đã trở thành mục tiêu của máy bay không người lái và tên lửa Iran vào ngày thứ Bảy (28/3). Trong thông báo chính thức, Emirates Global Aluminium cho biết nhà máy luyện kim Al Taweelah của họ đã chịu “thiệt hại đáng kể”, đồng thời ghi nhận nhiều người bị thương.

Giám đốc điều hành Abdulnasser Bin Kalban nhấn mạnh rằng an toàn của nhân viên là ưu tiên hàng đầu. Ông cho biết công ty đang đánh giá mức độ thiệt hại đối với các cơ sở sản xuất và bày tỏ sự tiếc nuối sâu sắc trước những tổn thất xảy ra.

“Làn sóng chấn động” lan rộng trong thị trường toàn cầu

Các cuộc tấn công hôm thứ Bảy càng khiến triển vọng của các công ty hàng hóa tại Trung Đông trở nên u ám hơn. Trong suốt một tháng qua, khu vực này đã phải đối mặt với những gián đoạn nghiêm trọng về chuỗi cung ứng, khiến thị trường kim loại toàn cầu trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Khoảng 9% nguồn cung nhôm toàn cầu đến từ khu vực Vùng Vịnh. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp tại đây không thể xuất khẩu kim loại ra ngoài khu vực kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển quan trọng đối với thương mại năng lượng và kim loại. Riêng nhà máy bị hư hại của Emirates Global Aluminium đã sản xuất khoảng 1,6 triệu tấn kim loại đúc trong năm 2025, cho thấy quy mô ảnh hưởng không hề nhỏ.

Các chuyên gia nhận định rằng tác động của sự kiện này vượt xa phạm vi khu vực. Một nhà phân tích nghiên cứu nhôm cho biết các cuộc tấn công đã tạo ra “làn sóng chấn động” đối với thị trường nhôm toàn cầu, đồng thời làm tăng nguy cơ xảy ra khủng hoảng nguồn cung có thể định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp.

Theo đánh giá của giới phân tích, nếu thiệt hại tại các nhà máy mang tính lâu dài, thị trường sẽ nhanh chóng chuyển từ trạng thái “mềm” tạm thời sang phản ánh kỳ vọng nguồn cung thắt chặt và giá cao hơn trong thời gian tới. Điều này đồng nghĩa với việc các ngành phụ thuộc nhiều vào nhôm có thể phải đối mặt với chi phí tăng mạnh.

Một chiến lược gia hàng hóa khác cho biết trước khi các cuộc tấn công xảy ra, kịch bản cơ bản đã giả định công suất hoạt động tại khu vực bị cắt giảm khoảng 20%, tương đương mức sụt giảm sản lượng từ 800.000 đến 900.000 tấn trong năm 2026. Với diễn biến mới, mức gián đoạn này được đánh giá đủ để đẩy thị trường nhôm toàn cầu vào tình trạng thiếu hụt kéo dài suốt cả năm.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng tình hình vẫn “biến động” và cần theo dõi chặt chẽ. Nếu xung đột tiếp tục lan rộng, nguồn cung kim loại khác cũng có thể bị ảnh hưởng, làm gia tăng áp lực lên toàn bộ thị trường hàng hóa công nghiệp.

Nhôm là một trong những vật liệu quan trọng nhất của nền kinh tế hiện đại. Kim loại này được sử dụng rộng rãi trong sản xuất điện tử, phương tiện giao thông, xây dựng, năng lượng tái tạo, bao bì và nhiều ngành công nghiệp khác. Từ vỏ điện thoại, khung xe điện cho đến tấm pin mặt trời, nhôm đóng vai trò không thể thay thế nhờ trọng lượng nhẹ và độ bền cao.

Chính vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với nguồn cung nhôm đều có thể lan sang nhiều lĩnh vực. Ngành ô tô, đặc biệt là xe điện, có thể bị ảnh hưởng đáng kể khi chi phí vật liệu tăng. Ngành xây dựng cũng đối mặt nguy cơ đội giá dự án, trong khi các nhà sản xuất điện tử và bao bì có thể buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Vai trò của Trung Quốc trong cân bằng thị trường

Trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị đe dọa, nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc có thể đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường. Quốc gia này hiện là nhà sản xuất nhôm lớn nhất thế giới và duy trì sản lượng khoảng 45,5 triệu tấn mỗi năm nhằm hạn chế phát thải và tránh dư thừa công suất.

Một số nhà phân tích nhận định rằng nếu giá nhôm tăng quá cao, chính phủ Trung Quốc có thể cho phép khởi động lại các lò luyện đang ngừng hoạt động. Khi đó, nguồn cung bổ sung từ Trung Quốc có thể nhanh chóng làm dịu thị trường và kéo giá xuống.

Tuy nhiên, không phải ai cũng tin vào kịch bản này. Một số chuyên gia cho rằng khả năng tăng sản lượng của Trung Quốc là “có giới hạn”. Dù vẫn còn một phần công suất dự phòng, việc mở rộng sản xuất không thể diễn ra ngay lập tức do các ràng buộc về môi trường, năng lượng và chính sách kiểm soát công suất.

Nếu Trung Quốc không thể bù đắp đầy đủ phần thiếu hụt, thị trường nhôm toàn cầu sẽ tiếp tục dễ tổn thương trước các cú sốc mới. Đặc biệt, nếu xung đột lan sang các chuỗi cung ứng kim loại khác, áp lực lạm phát chi phí đối với nhiều ngành công nghiệp có thể gia tăng.

Những diễn biến gần đây cho thấy thị trường nhôm đang bước vào giai đoạn nhạy cảm. Sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị, gián đoạn logistics và hạn chế công suất sản xuất khiến nguồn cung trở nên mong manh. Trong khi đó, nhu cầu nhôm toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao nhờ quá trình chuyển đổi năng lượng và sự phát triển của ngành xe điện.

Nếu tình hình không sớm ổn định, giá nhôm có thể tiếp tục tăng, kéo theo chi phí sản xuất cao hơn đối với hàng loạt ngành công nghiệp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn có thể tác động tới người tiêu dùng cuối cùng thông qua giá sản phẩm tăng.

Các nhà phân tích nhận định rằng trong ngắn hạn, thị trường sẽ tiếp tục biến động mạnh theo diễn biến địa chính trị. Trong dài hạn, sự kiện này có thể thúc đẩy các công ty tìm kiếm nguồn cung thay thế và đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào các khu vực rủi ro.

Trong bối cảnh đó, những cuộc tấn công nhằm vào các nhà sản xuất nhôm Trung Đông không chỉ là sự kiện riêng lẻ mà có thể trở thành bước ngoặt đối với thị trường kim loại toàn cầu. Làn sóng chấn động từ sự kiện này đang lan rộng, và tác động của nó có thể còn kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm tới.