Một công ty AI bất ngờ thắng kiện Bộ Quốc phòng Mỹ

Một thẩm phán liên bang tại San Francisco đã chấp thuận yêu cầu ban hành lệnh cấm tạm thời của công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic trong vụ kiện chống lại chính quyền Tổng thống Donald Trump, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đối đầu giữa Chính phủ Mỹ và một trong những công ty AI giá trị nhất thế giới.

Phán quyết được đưa ra trong bối cảnh tranh chấp xoay quanh việc Lầu Năm Góc đưa Anthropic vào danh sách đen và cấm các cơ quan liên bang sử dụng mô hình AI Claude của công ty.

Thẩm phán Rita Lin đưa ra quyết định vào thứ Năm, chỉ hai ngày sau khi luật sư của startup AI này và đại diện Chính phủ Mỹ tranh luận tại tòa.

Trước đó, Anthropic đã đệ đơn kiện nhằm đảo ngược việc bị Bộ Quốc phòng Mỹ liệt vào danh sách đen cũng như chỉ thị của Tổng thống Trump cấm các cơ quan liên bang sử dụng công nghệ của hãng. Công ty lập luận rằng những động thái này gây thiệt hại đáng kể về tài chính và uy tín, đồng thời yêu cầu tòa án can thiệp khẩn cấp trong thời gian vụ kiện tiếp tục được xét xử.

Theo quyết định của thẩm phán, chính quyền Trump bị cấm triển khai, áp dụng hoặc thực thi chỉ thị của Tổng thống liên quan đến Anthropic. Đồng thời, phán quyết cũng làm suy yếu nỗ lực của Lầu Năm Góc trong việc gắn mác công ty này là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia Mỹ. Đây được xem là chiến thắng bước đầu quan trọng đối với Anthropic, khi vụ kiện có thể kéo dài nhiều tháng trước khi có phán quyết cuối cùng.

Trong lệnh của mình, thẩm phán Lin cho rằng hành động của chính phủ có dấu hiệu trả đũa vi phạm Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ, vốn bảo vệ quyền tự do ngôn luận. “Trừng phạt Anthropic vì đã đưa ra sự giám sát công khai đối với quan điểm ký kết hợp đồng của chính phủ là ví dụ điển hình của hành vi trả đũa trái pháp luật theo Tu chính án thứ nhất”, bà viết.

Từ đối tác chiến lược đến tranh chấp pháp lý

Trong tuyên bố chính thức, công ty cho biết vụ kiện là cần thiết để bảo vệ lợi ích của chính mình cũng như của khách hàng và đối tác. Tuy nhiên, hãng nhấn mạnh mục tiêu dài hạn vẫn là hợp tác với Chính phủ Mỹ để đảm bảo công nghệ AI an toàn và đáng tin cậy mang lại lợi ích cho toàn xã hội.

Cuộc đối đầu pháp lý này bắt nguồn từ những diễn biến căng thẳng tại Washington trong vài tuần trước đó. Vào cuối tháng 2, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đăng bài trên mạng xã hội X tuyên bố Anthropic là “rủi ro chuỗi cung ứng”, hàm ý rằng việc sử dụng công nghệ của công ty có thể gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia Mỹ. Đầu tháng 3, Bộ Quốc phòng chính thức gửi thư thông báo cho Anthropic về quyết định này.

Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên một công ty Mỹ bị công khai gắn mác rủi ro chuỗi cung ứng, điều vốn trước đây chỉ áp dụng cho các đối thủ nước ngoài. Nhãn này buộc các nhà thầu quốc phòng như Amazon, Microsoft và Palantir phải chứng nhận rằng họ không sử dụng mô hình Claude trong các dự án với quân đội Mỹ.

Chính quyền Trump viện dẫn hai điều khoản pháp lý riêng biệt để biện minh cho hành động của mình. Vì mỗi điều khoản thuộc thẩm quyền xét xử khác nhau, Anthropic buộc phải khởi kiện ở hai tòa án riêng biệt. Ngoài vụ kiện tại California, công ty còn nộp đơn lên Tòa phúc thẩm Mỹ tại Washington để yêu cầu xem xét lại quyết định của Bộ Quốc phòng.

Ngay trước khi Bộ trưởng Quốc phòng đưa ra tuyên bố, Tổng thống Donald Trump cũng đăng bài trên mạng xã hội Truth Social yêu cầu các cơ quan liên bang “ngay lập tức chấm dứt” việc sử dụng công nghệ của Anthropic. Ông cho biết các cơ quan như Bộ Quốc phòng sẽ có thời gian chuyển đổi kéo dài sáu tháng.

Trong bài đăng, ông Trump viết rằng tương lai của đất nước không nên do “một công ty AI cánh tả cấp tiến mất kiểm soát” quyết định. Những phát biểu này càng làm gia tăng căng thẳng giữa chính phủ và cộng đồng công nghệ, vốn xem Anthropic là một đối tác quan trọng trong phát triển AI phục vụ quốc phòng.

Các động thái của chính quyền Trump đã gây bất ngờ cho nhiều quan chức tại Washington, bởi trước đó công nghệ của Anthropic được đánh giá cao. Công ty từng là đơn vị đầu tiên triển khai mô hình AI trên các mạng lưới mật của Bộ Quốc phòng và được ca ngợi vì khả năng tích hợp với các nhà thầu quốc phòng hiện hữu, đặc biệt là Palantir.

Tháng 7 năm ngoái, Anthropic ký hợp đồng trị giá 200 triệu USD với Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, đến tháng 9, khi hai bên đàm phán triển khai Claude trên nền tảng AI GenAI.mil của Bộ Quốc phòng, tiến trình bất ngờ đình trệ. Theo các nguồn tin, Bộ Quốc phòng Mỹ yêu cầu quyền truy cập không hạn chế vào mô hình của Anthropic cho mọi mục đích hợp pháp. Trong khi đó, Anthropic muốn đảm bảo công nghệ của mình không được sử dụng cho vũ khí hoàn toàn tự động hoặc hệ thống giám sát hàng loạt trong nước.

Sự bất đồng về điều khoản sử dụng khiến hai bên không đạt được thỏa thuận. Từ đó, căng thẳng leo thang và cuối cùng dẫn đến việc chính phủ đưa Anthropic vào danh sách rủi ro, kéo theo cuộc chiến pháp lý hiện nay.

Cuộc chiến AI – pháp lý còn dài phía trước

Trong phiên điều trần, thẩm phán Lin nhấn mạnh rằng Bộ Quốc phòng hoàn toàn có quyền ngừng sử dụng công nghệ Claude nếu muốn tìm nhà cung cấp AI “linh hoạt hơn”. Tuy nhiên, bà cho rằng vấn đề trọng tâm của vụ kiện không phải là lựa chọn nhà thầu, mà là việc liệu chính phủ có vi phạm pháp luật khi trừng phạt một công ty vì quan điểm của họ hay không.

Quan điểm này cho thấy tòa án đang xem xét sâu hơn về quyền tự do ngôn luận và ranh giới quyền lực của chính phủ trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ AI. Nếu tòa cuối cùng đứng về phía Anthropic, phán quyết có thể tạo tiền lệ quan trọng, hạn chế khả năng chính phủ sử dụng lý do an ninh quốc gia để gây áp lực lên các công ty công nghệ nội địa.

Trong khi đó, nếu chính phủ thắng kiện, các nhà cung cấp AI có thể phải chấp nhận điều kiện khắt khe hơn khi hợp tác với các cơ quan quốc phòng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh AI ngày càng trở thành yếu tố chiến lược trong cạnh tranh địa chính trị.

Dù giành chiến thắng bước đầu, Anthropic vẫn phải đối mặt với quá trình pháp lý kéo dài. Phán quyết cuối cùng có thể mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn nếu vụ việc được kháng cáo. Trong thời gian này, lệnh cấm tạm thời giúp công ty tránh được thiệt hại ngay lập tức, đồng thời duy trì vị thế trong các hợp đồng chính phủ.

Vụ kiện giữa Anthropic và chính quyền Trump đang trở thành một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất trong lĩnh vực AI tại Mỹ. Không chỉ xoay quanh hợp đồng quốc phòng, vụ việc còn đặt ra câu hỏi lớn về quyền tự do ngôn luận, vai trò của chính phủ và cách kiểm soát công nghệ AI đang phát triển nhanh chóng. Kết quả cuối cùng có thể định hình mối quan hệ giữa Chính phủ Mỹ và ngành công nghiệp AI trong nhiều năm tới.