Xung đột Mỹ - Iran: Cú sốc dây chuyền đe dọa chuỗi công nghệ toàn cầu

Ngành công nghệ toàn cầu đang bước vào một giai đoạn bất ổn mới khi căng thẳng kéo dài tại Trung Đông, đặc biệt là xung đột liên quan đến Iran, có nguy cơ gây ra những gián đoạn sâu rộng hơn dự kiến. Theo cảnh báo của các chuyên gia, nếu chiến sự tiếp diễn trong thời gian dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở giá năng lượng mà còn lan rộng đến sản xuất chip và quá trình xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI).

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 25% lượng dầu thô đường biển toàn cầu và 20% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ phong tỏa tuyến đường này do đổ vỡ đàm phán hòa bình với Iran, khu vực gần như rơi vào trạng thái tê liệt.

Phản ứng của thị trường là tức thì. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc giảm gần 1%, trong khi cổ phiếu của Samsung Electronics, nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, lao dốc 2,4%. Cổ phiếu của Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), hãng gia công chip hàng đầu toàn cầu, cũng giảm 0,5%.

Trong khi đó, giá dầu thô bật tăng trở lại vượt mốc 100 USD/thùng. Giá LNG (khí hóa lỏng) giao ngay tại Đông Bắc Á (Japan/Korea Marker) tiến sát 20 USD/MMBtu, dù thấp hơn mức đỉnh cuối tháng 3 nhưng vẫn thuộc nhóm cao nhất kể từ năm 2023.

Châu Á dễ tổn thương, ngành bán dẫn chịu rủi ro cao

Không giống châu Âu, nơi tác động chủ yếu truyền qua giá khí đốt, khu vực châu Á - Thái Bình Dương chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dầu thô và các sản phẩm tinh chế. Theo báo cáo của Fitch Solutions, chi phí năng lượng tăng sẽ nhanh chóng lan sang giá đầu vào sản xuất, chi phí vận tải và tài chính thương mại.

Các nền kinh tế như Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Singapore phụ thuộc lớn vào LNG từ Qatar, với tỷ lệ từ 15% đến 35% tổng nguồn cung khí. Riêng Singapore tạo ra khoảng 90% điện năng từ khí tự nhiên, khiến quốc gia này đặc biệt nhạy cảm với biến động nguồn cung.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi tổ hợp Ras Laffan của Qatar, nơi cung cấp khoảng một phần ba nguồn LNG toàn cầu, từng bị tấn công hồi tháng 3. Theo Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad Sherida al-Kaabi, quá trình sửa chữa có thể kéo dài từ 3 đến 5 năm.

Các chuyên gia nhận định sản lượng khí tự nhiên sẽ mất nhiều thời gian để phục hồi hơn dầu thô, do thiệt hại cơ sở hạ tầng và các vấn đề tái đàm phán hợp đồng cung ứng.

Một yếu tố ít được chú ý nhưng cực kỳ quan trọng là khí helium, sản phẩm phụ của quá trình xử lý khí tự nhiên. Đây là nguyên liệu không thể thay thế trong quy trình sản xuất chip, đặc biệt để làm mát các wafer trong quá trình khắc mạch.

Theo chuyên gia David Pan từ Moody's, helium “đóng vai trò thiết yếu và hiện chưa có giải pháp thay thế quy mô lớn”. Điều này khiến ngành bán dẫn đặc biệt dễ tổn thương trước bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng khí tự nhiên.

Hàn Quốc là một trong những quốc gia chịu rủi ro cao nhất khi khoảng 65% lượng helium nhập khẩu của nước này đến từ Qatar. Trong bối cảnh đơn hàng chip AI – đặc biệt là GPU và bộ nhớ băng thông cao (HBM), đã tồn đọng hơn một năm, bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây hiệu ứng domino kéo dài.

“Gián đoạn hai tháng sẽ không chỉ là hai tháng”, Pan cảnh báo. “Nó sẽ cộng dồn và kéo dài thành một cuộc khủng hoảng lâu hơn nhiều”.

Tuy nhiên, các yếu tố chính sách cũng có thể làm giảm phần nào tác động. Theo Josh You từ Epoch AI, trong trường hợp khủng hoảng nghiêm trọng, các nhà máy sản xuất chip sẽ được ưu tiên cấp năng lượng tại Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), trong khi các ngành khác có thể phải chịu phân bổ hạn chế trước.

Ngoài ra, chính phủ Mỹ cũng có thể can thiệp nếu tình trạng thiếu hụt trở nên nghiêm trọng. Các công ty lớn như Samsung Electronics và SK Hynix đã ký hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp helium như Linde và Air Products nhằm giảm thiểu rủi ro.

Về phía Đài Loan (Trung Quốc), Bộ trưởng Kinh tế Kung Ming-hsin cho biết hòn đảo đã nhận được cam kết cung cấp LNG từ một quốc gia sản xuất lớn, dù không nêu rõ danh tính. Một số chuyên gia cho rằng với vai trò chiến lược của chip AI đối với Mỹ, Washington có thể đảm bảo nguồn năng lượng cần thiết cho Đài Loan, đặc biệt khi Mỹ hiện là nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới.

Trung tâm dữ liệu AI đối mặt nguy cơ “đóng băng” mở rộng

Nếu sản xuất chip là nền tảng, thì trung tâm dữ liệu AI lại là nơi tiêu thụ năng lượng lớn nhất trong hệ sinh thái công nghệ hiện đại. Và đây chính là mắt xích dễ bị tổn thương tiếp theo.

Theo các chuyên gia, xung đột kéo dài có thể gây ra “cú sốc năng lượng nghiêm trọng” đối với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới. Dù các cơ sở hiện tại chưa chịu ảnh hưởng rõ rệt, nhưng những dự án đang trong kế hoạch có thể bị đình trệ.

Chỉ cần chi phí năng lượng tăng từ 10% đến 20% cũng đủ khiến nhiều dự án trở nên không khả thi về mặt tài chính. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh các công ty công nghệ đang chạy đua mở rộng hạ tầng AI để phục vụ các mô hình ngày càng lớn và phức tạp.

Hệ quả lâu dài có thể là sự dịch chuyển địa lý của các trung tâm dữ liệu. Khi chi phí năng lượng tại châu Á và châu Âu tăng cao, các doanh nghiệp có thể chuyển hướng đầu tư sang Mỹ – nơi có nguồn năng lượng ổn định hơn.

Theo nhận định của các nhà nghiên cứu, công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể mang tính “linh hoạt theo vị trí”, cho phép các khu vực ít rủi ro hơn hấp thụ phần công suất bị trì hoãn hoặc hủy bỏ ở những nơi khác.

Điều này không chỉ làm thay đổi bản đồ hạ tầng AI toàn cầu mà còn có thể tạo ra khoảng cách phát triển ngày càng lớn giữa các khu vực.

Tổng thể, xung đột Mỹ-Iran nếu kéo dài sẽ không chỉ là vấn đề địa chính trị hay năng lượng, mà còn là phép thử lớn đối với toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Từ nguyên liệu đầu vào như helium, đến sản xuất chip và triển khai AI, mọi mắt xích đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào công nghệ và dữ liệu, những cú sốc như vậy cho thấy mức độ mong manh của hệ thống hiện tại. Và nếu không có các biện pháp ứng phó kịp thời, tác động của cuộc khủng hoảng này có thể còn kéo dài lâu hơn cả chính cuộc chiến.