Khi Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang ‘một mình ôm bục đối thoại với kỳ lân’

Không cò bàn chủ toạ trải khăn nhưng trang trong,

không có hàng dài các quan chức thay phiên nhau đọc tham luận đã được duyệt trước. Sân khấu hôm ấy chỉ có một chiếc bục nhỏ, một micro, và một người đàn ông đứng đó từ đầu đến cuối: Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang.

Hình ảnh người đứng đầu Đảng bộ thành phố “một mình ôm bục”, trực tiếp điều phối, chất vấn, cắt ngang và thậm chí dồn ép các đại diện doanh nghiệp, đã tạo ra một bầu không khí điện tích chưa từng thấy. Đó không còn là một buổi gặp gỡ xã giao “tay bắt mặt mừng”. Đó là một phiên “hội chẩn” cho nền kinh tế tri thức của thành phố, nơi sự khách sáo bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho những sự thật trần trụi và những cam kết nảy lửa.

Sự sốt ruột của người “cầm trịch”

Mở đầu phiên đối thoại diễn ra vào cuối năm 2025, Bí thư Trần Lưu Quang đã làm tan chảy lớp băng nghi ngại bằng một đòn tâm lý bất ngờ: Sự thành thật đến mức trần trụi. “Tôi thấy thiếu tự tin,” ông nói.

Đó là một lời chia sẻ hiếm hoi từ một chính khách cấp cao. Mặc dù xuất thân là dân kỹ thuật, ông thừa nhận sự choáng ngợp trước tốc độ thay đổi vũ bão của công nghệ. Nhưng chính sự “thiếu tự tin” ấy lại là nền tảng cho một vị thế quyền lực khác: Quyền lực của người biết lắng nghe và biết đòi hỏi. Ông không đứng đó để dạy doanh nghiệp cách làm kinh tế. Ông đứng đó để tìm hiểu, để truy vấn và để đặt hàng những “bộ não” có thể giúp thành phố giải bài toán khó.

Áp lực lên vai người đứng đầu thành phố lúc này là hữu hình. TP.HCM đang đứng trước ngã ba đường. Một bên là bốn vấn đề dân sinh bức xúc: kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm và nạn ma túy – những thứ ăn mòn chất lượng sống hằng ngày. Một bên là nguy cơ tụt hậu về vị thế. Nếu chỉ loay hoay vá víu đường sá cống rãnh, TP.HCM sẽ sớm mất vai trò đầu tàu vào những nơi đang trỗi dậy mạnh mẽ về công nghệ.

“Làm gì để TP.HCM trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cả nước? Nếu làm, thì bắt đầu từ đâu, thứ tự ưu tiên thế nào?”

Hai câu hỏi cốt tử ấy được Bí thư ném vào khán phòng chật kín hơn 150 đại diện tinh hoa của cộng đồng công nghệ cả nước. Ông cần câu trả lời ngay lập tức. Và cách ông điều hành phiên họp cho thấy sự sốt ruột cực độ. Ông không để yên cho những phát biểu chung chung. Khi một diễn giả bắt đầu lan man về lý thuyết, ông cắt ngang: “Cụ thể là làm gì? Cơ chế nào? Ai làm?” Sự gay gắt ấy, dù đôi lúc khiến không khí chùng xuống vì căng thẳng, lại chính là chất xúc tác để ép ra những giải pháp thực chiến nhất.

Kỳ lân lên tiếng – những góc nhìn “lật ngược thế cờ”

Đáp lại sự quyết liệt của Bí thư là sự xuất hiện của những “chiến binh” thực thụ. Sự quy tụ của VNG, MoMo, Sky Mavis – ba thế hệ kỳ lân công nghệ Việt Nam – cùng các quỹ đầu tư sừng sỏ đã biến SIHUB thành một “đấu trường trí tuệ”.

VNG và triết lý “KPI của sự thất bại” được chia sẻ bởi Chủ tịch Lê Hồng Minh. Dành 20 năm để xây dựng đế chế công nghệ đầu tiên của Việt Nam, ông mang đến một tư duy có thể gây sốc cho hệ thống hành chính công vốn ưa chuộng thành tích. Ông Minh đặt vấn đề: Muốn rút ngắn khoảng cách với thế giới, TP.HCM phải xác định lại thước đo. “KPI của đổi mới sáng tạo không phải là số dự án thành công, mà là số lần thất bại,” ông khẳng định.

Trong tư duy quản lý nhà nước, thất bại thường đi kèm với trách nhiệm, với kỷ luật, với lãng phí ngân sách. Nhưng với startup, thất bại là học phí. Ông Minh phân tích, nếu thành phố muốn lọt vào Top 50 trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu, thành phố phải chấp nhận dung dưỡng cho hàng ngàn ý tưởng chết đi để lọc ra vài ý tưởng sống sót. Ông đề xuất sử dụng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) làm thước đo công khai, minh bạch.

Luận điểm này là một cú “huých” mạnh vào tư duy an toàn. Nó đòi hỏi lãnh đạo thành phố không chỉ “cởi trói” về cơ chế, mà phải “cởi trói” về tư tưởng: Dám chấp nhận rủi ro chính trị để bảo trợ cho rủi ro công nghệ.

Kỳ lân MoMo bảo “thành phố đừng cho tiền, hãy cho cơ chế”. Không phải CEO Nguyễn Mạnh Tường như thường lệ, đại diện cho MoMo lần này là ông Nguyễn Bá Diệp – đồng sáng lập, Phó Chủ tịch, người được biết đến với sự am hiểu sâu sắc về hành lang pháp lý và quan hệ chính phủ.

Ông Diệp không xin tiền. Ông biết ngân sách thành phố có hạn và thủ tục giải ngân công vô cùng phức tạp. Thay vào đó, ông hiến kế một chiến lược “Dùng mỡ nó rán nó”. Ông tin rằng hỗ trợ thuế cho Quỹ đầu tư (VC): Ông Diệp đề xuất TP.HCM dùng ngân sách để hỗ trợ thuế cho các quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài. Đây là nước đi “cao tay”. Nhà nước không cần bỏ vốn trực tiếp (tránh rủi ro mất vốn nhà nước), nhưng lại tạo ra sức hấp dẫn để dòng vốn ngoại tỷ đô chảy vào. Đó là vai trò của “vốn mồi”. Mô hình Fund of Funds – quỹ đầu tư dẫn dắt của chính phủ cũng là một lựa chọn có thể học hỏi từ nhiều nước. Cơ chế niêm yết cho doanh nghiệp khoa học công nghệ trên sàn chứng khoán cũng là một điều có thể thúc đẩy sự phát triển mạnh và có thêm nguồn lực cho doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ…

Công ty đã được định giá trên một tỷ đô la này cũng mong muốn thành phố có thể sớm ra đời những sandbox (cơ chế thử nghiệm). Đơn giản là vì các mô hình như Fintech, AI luôn đi trước luật. Nếu chờ luật, doanh nghiệp sẽ chết hoặc bỏ sang Singapore. Ông Diệp khẩn khoản đề nghị một “vùng an toàn” pháp lý để doanh nghiệp được phép sai trong khuôn khổ.

Và tất nhiên, việc cải cách hành chính trọn gói: Startup giỏi code nhưng dở luật. Một dịch vụ công “một cửa” hỗ trợ trọn gói từ giấy phép, thuế đến sở hữu trí tuệ là điều cấp thiết. Trung tâm Tài chính quốc tế và người khổng lồ vô hình

Trung tâm tài chính quốc tế và người khổng lồ vô hình

Câu chuyện của ông Nguyễn Thành Trung, nhà sáng lập Sky Mavis mang màu sắc của một nghịch lý thời đại. Họ là kỳ lân, sản phẩm của họ được cả thế giới biết đến, dòng tiền của họ chảy về từ toàn cầu, nhưng ngay tại Việt Nam, họ gần như vô hình. Thậm chí nhiều người Việt còn ngỡ ngàng khi biết đó là công ty Việt. Có lẽ đây là lần hiếm hoi mà ông Trung xuất hiện, để đưa ra kiến nghị về “đại dương xanh” mà TP.HCM không nên bỏ lỡ: tài sản số và kinh tế on-chain (trên chuỗi khối).

Trong khi Singapore hay Hồng Kông đã quá già cỗi và chặt chẽ với các định chế tài chính truyền thống, TP.HCM có cơ hội bứt phá nếu dám chấp nhận các mô hình kinh tế mới dựa trên Blockchain. Sky Mavis đề xuất thành phố cần một cơ chế đặc thù để kết nối trực tiếp với thị trường tài chính công nghệ toàn cầu, bỏ qua những rào cản địa lý và thủ tục rườm rà. Nếu làm được, TP.HCM sẽ không chỉ là trung tâm gia công phần mềm, mà là trung tâm dòng chảy tài chính số của khu vực.

Một trong những chuyện được truyền tai nhau rất nhiều của anh em giới công nghệ tài chính là việc chờ đợi các nghị quyết khác nhau liên quan đến cơ chế mới để thành lập trung tâm tài chính quốc tế sớm nhất tại Việt Nam. Mọi người hỏi thăm nhau về tình hình của nghị quyết 98++, cách gọi rất đúng của cơ chế đặc biệt để TP.HCM sau sáp nhập sẵn sàng bứt phá. Thật là thích khi nghĩ đến một ngày chúng ta có một khu vực sầm uất rộn ràng những nhà đầu tư từ mọi nơi trên thế giới đến làm việc, không chỉ thúc đẩy chuyện tài chính hội nhập, mà còn kéo theo rất rất nhiều hạ tầng và dịch vụ dành cho thế giới rất riêng này của họ.

Người viết bài, vốn là chủ nhiệm cộng đồng giáo viên số Google cũng xin giơ tay phát biểu: “Bí thư hồi xưa thích chạy xe mô tô, nên tôi xin dùng một hình tượng liên quan: sự tăng tốc. Trong khởi nghiệp thì có mô hình tập trung cao độ các nguồn lực để khởi nghiệp cất cánh, giống chiếc máy bay đốt toàn bộ năng lực cho khoảnh khắc này. Nhưng còn một điểm nghẽn rất buồn, là tốc độ xuất cảnh và nhập cảnh của mình còn chậm quá. Mà đó chính là ấn tượng đầu tiên và cuối cùng của đối tác quốc tế khi đến TP.HCM”…

Những mảnh ghép còn thiếu của hệ sinh thái

Bức tranh đối thoại được tô điểm thêm bởi những gam màu sắc sảo từ giới đầu tư và các tập đoàn lớn. Ông Don Lâm từ VinaCapital mang đến góc nhìn của “người cầm tiền”. Với kinh nghiệm liên quan đến vô vàn công ty lớn nhất Việt Nam lẫn hơn 40 công ty khởi nghiệp, ông Don Lâm đưa ra khái niệm “Chính phủ là khách hàng” (Government as a Client). Sự hỗ trợ thiết thực nhất không phải là bằng khen, mà là hợp đồng. Khi TP.HCM sử dụng giải pháp giao thông thông minh hay y tế số của một startup, đó là tấm “hộ chiếu” uy tín nhất để họ chào hàng ra thế giới.

Khi lãnh đạo và cam kết “sơ đồ gantt”

Trở lại với nhân vật trung tâm trên bục sân khấu. Sau khi lắng nghe (và chất vấn) suốt nhiều giờ đồng hồ, Bí thư Trần Lưu Quang đã có những phản hồi cho thấy ông không chỉ nghe bằng tai, mà đã thẩm thấu bằng tư duy logic của một người làm kỹ thuật.

Ông không hứa tất cả. Ông chọn lọc và “chốt đơn” những gì khả thi nhất. Ông gật đầu với ý tưởng dùng ngân sách hỗ trợ thuế cho các quỹ đầu tư. Ông gọi đó là cách chơi “hơi… khôn” nhưng sòng phẳng và an toàn cho ngân sách nhà nước. Về hành động ngay: ông nhìn thấy cơ hội “ăn liền” ở hai lĩnh vực: trung tâm dữ liệu lớn và kinh tế tầm thấp, nổi bật là câu chuyện của tiến sĩ Lương Việt Quốc nghiên cứu phát triển thiết bị bay không người lái (UAV – drone) sản xuất tại Việt Nam với những đơn hàng chất lượng từ chính phủ nhiều quốc gia. Rõ ràng, đây là mũi nhọn có thể tạo ra sản phẩm và GDP ngay lập tức, tạo đà cho các mục tiêu dài hạn.

Nhưng điều ấn tượng nhất là cách ông giao việc. Ông không chỉ đạo chung chung “giao sở này, ngành kia nghiên cứu”. Ông quay sang tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố và đưa ra một yêu cầu đậm chất quản trị dự án: “Hãy vẽ cho tôi một sơ đồ Gantt”.

Ông thừa nhận: “Lãnh đạo thành phố không biết phải làm gì trước, ưu tiên cái nào, nguồn lực ra sao. Các anh hãy giúp tôi sắp xếp thứ tự.” Yêu cầu về một biểu đồ Gantt – công cụ quản lý tiến độ chi tiết đến từng đầu việc và mốc thời gian – cho thấy ông muốn nhìn thấy kết quả đo đếm được, chứ không phải những báo cáo thành tích định tính.

Cái bắt tay 150 tỷ và kỷ nguyên mới của sự đồng hành

Đêm muộn tại SIHUB kết thúc bằng một hành động cụ thể, xóa tan mọi nghi ngờ về việc “họp xong để đó”. Ai cũng đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác khi ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Tôn Hoa Sen “học” theo cách bí thư để xung phong lên sân khấu làm người gọi vốn cộng đồng cho quỹ hỗ trợ khởi nghiệp. Tất nhiên, vị doanh nhân lâu năm này có ưu thế hơn hẳn so với một MC thông thường, vì không chỉ có ân tình với nhiều gương mặt ngồi tại hội trường, mà còn vì ông là người phát pháo đầu tiên: tôi hùn 10 tỷ.

Bí thư Quang nói vui: Cứ gây quỹ cộng đồng được 50 tỷ thì tôi hát tặng quý vị một bài. Ông Vũ cùng ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ đi một vòng, và báo cáo được 100 tỷ. Bí thư Quang lên ôm guitar, vừa kể chuyện ý nghĩa bài hát và hát rất ngọt ngào. Ông hát say sưa cả hai bài, và bất ngờ tiếp theo là Tổng Giám đốc công ty XanhSM chạy lên sân khấu chia sẻ: “Dạ chủ tịch Vingroup xin Bí thư hát thêm một bài nữa”. Ai cũng vui, vì vậy là quỹ có thêm 50 tỷ.

Con số 150 tỷ đối với quy mô kinh tế TP.HCM có thể không lớn, nhưng ý nghĩa biểu tượng của nó là khổng lồ. Lần đầu tiên, các “sếu đầu đàn” của nền kinh tế tư nhân cùng chung tay bỏ tiền vào một “chiếc giỏ” chung dưới sự bảo trợ của thành phố để nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Đó là sự chuyển dịch từ cạnh tranh sang kiến tạo hệ sinh thái.

Bí thư Trần Lưu Quang, sau những giờ phút “gay gắt” và “dồn ép”, đã khép lại buổi đối thoại bằng một thông điệp mềm mỏng nhưng đầy sức nặng khi ông chọn bài hát kết thúc là một bài của Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui. “Mỗi ngày tôi chọn ngồi thật yên/Nhìn rõ quê hương, ngồi nghĩ lại mình/Tôi chợt biết rằng vì sao tôi sống/Vì đất nước cần một trái tim”.

Từ đối thoại đến đối tác

Buổi đối thoại ngày 9/12 tại SIHUB có thể sẽ đi vào lịch sử phát triển kinh tế của TP.HCM như một điểm đảo chiều. Nó đánh dấu sự thay đổi về phong cách lãnh đạo: trực diện, thực chiến và chấp nhận rủi ro. Hình ảnh Bí thư Thành ủy “ôm bục” điều hành là minh chứng sống động nhất cho khát vọng muốn thay đổi bộ máy. Nó đánh dấu sự thay đổi về vị thế doanh nghiệp: Từ người đi xin cơ chế thành người hiến kế, từ đối tượng quản lý thành đối tác phát triển.

Và quan trọng hơn cả, nó thắp lên một niềm tin và sự lạc quan. Rằng dù còn quá chừng điều cần phải làm, và phải làm ngay, hoặc có những việc còn rất khó, khát vọng đổi mới sáng tạo và bứt phá bằng khoa học công nghệ vẫn chảy hừng hực trong huyết quản của từ người lãnh đạo cao nhất đến chàng kỹ sư startup trẻ tuổi.

TP.HCM đang “đặt cược” vào công nghệ, vào những kỳ lân, và vào chính sự dũng cảm thay đổi của mình. Ván cược này, với những gì đã diễn ra tại SIHUB, có cơ sở để tin vào một chiến thắng.