Sau khi làm rõ những hiểu lầm phổ biến xoay quanh rủi ro của quỹ đầu tư tại Việt Nam, câu hỏi tiếp theo đặt ra là: nhà đầu tư cá nhân nên tiếp cận quỹ như thế nào trong bối cảnh thị trường biến động mạnh và khó lường? Nên coi quỹ là công cụ “đánh theo chu kỳ” hay vẫn là kênh tích sản dài hạn? Và phân bổ danh mục ra sao để vừa tối ưu hiệu quả, vừa kiểm soát rủi ro?

Trong cuộc trao đổi với VietnamFinance, ThS. Vũ Thành Công (Thành Công TC) - cố vấn tài chính tại Mỹ - đã chia sẻ quan điểm về chiến lược đầu tư kỷ luật, vai trò của từng loại quỹ trong danh mục, cũng như những điều nhà đầu tư cá nhân cần chuẩn bị trước khi đầu tư vào quỹ.

- Trong bối cảnh thị trường Việt Nam biến động mạnh, nhà đầu tư cá nhân nên tiếp cận quỹ đầu tư theo chiến lược nào để tăng hiệu quả đầu tư và hạn chế rủi ro?

Thành Công TC: Theo tôi, trong bối cảnh thị trường Việt Nam biến động mạnh và chịu nhiều tác động từ các yếu tố bên ngoài như chính sách thuế, lãi suất hay dòng vốn toàn cầu, chiến lược quan trọng nhất khi đầu tư vào quỹ là kỷ luật và đầu tư đều đặn.

Tôi thường nhấn mạnh bốn nguyên tắc cốt lõi để làm giàu: đầu tư càng sớm càng tốt, đầu tư càng đều đặn càng tốt, đầu tư càng lâu càng tốt và đầu tư càng nhiều càng tốt. Thực tế cho thấy, nhiều nhà đầu tư Việt Nam không đầu tư sớm - điều này tôi không quy trách nhiệm, bởi thị trường Việt Nam còn non trẻ - nhưng vấn đề lớn hơn là họ không đầu tư đều đặn, do tâm lý ra vào thị trường liên tục, cố gắng “canh đỉnh bán đáy”.

Tôi cho rằng nhà đầu tư không cần phải dự đoán thị trường. Việc cố gắng mua đúng đáy và bán đúng đỉnh gần như là bất khả thi với đa số nhà đầu tư cá nhân. Thay vào đó, đầu tư đều đặn, nắm giữ đủ lâu và kiên nhẫn mới là chiến lược phù hợp, đặc biệt khi tiếp cận thông qua quỹ đầu tư. Tuy nhiên, để có thể nắm giữ dài hạn, nhà đầu tư cần hiểu rõ sản phẩm mình đang đầu tư và hiểu đúng bản chất của hoạt động đầu tư.

Muốn đầu tư với quy mô lớn hơn, nhà đầu tư cũng cần tập trung vào việc gia tăng thu nhập, từ đó tạo nguồn vốn bền vững để đầu tư. Đây là một quá trình dài, không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Về bản chất, quỹ đầu tư được lập ra để đại diện cho nhà đầu tư tham gia thị trường một cách chuyên nghiệp. Tôi muốn nhấn mạnh rằng không có quỹ nào có thể liên tục vượt trội thị trường. Đây là thực tế, không phải là điều cần né tránh hay “đánh bóng” cho quỹ. Quỹ cũng sẽ có những giai đoạn tăng trưởng tốt và những giai đoạn kém thuận lợi.

Lợi thế lớn nhất của quỹ, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam, nằm ở đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, khả năng tiếp cận thông tin sớm hơn, phân tích sâu hơn và quy trình đầu tư được vận hành một cách nghiêm túc, kỷ luật. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân thường coi đầu tư là một công việc bán thời gian. Và nếu đối xử với đầu tư như một công việc bán thời gian, thì không nên kỳ vọng lợi nhuận mang lại tương đương với một công việc toàn thời gian.

Tôi đã có hơn 5 năm kinh nghiệm làm việc cả ở vai trò đầu tư cá nhân lẫn chuyên nghiệp, từng tham gia quản lý các danh mục có quy mô hàng chục triệu USD cho các tổ chức tài chính lớn, và hiện vẫn đang quản lý danh mục trị giá hàng trăm triệu USD cho ngân hàng. Từ trải nghiệm đó, tôi có thể khẳng định rằng đầu tư cổ phiếu một cách bài bản đòi hỏi rất nhiều thời gian, kiến thức và kỷ luật, điều mà phần lớn nhà đầu tư cá nhân không thể đáp ứng.

Đầu tư dài hạn vào quỹ không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn giúp giảm áp lực tâm lý, khi nhà đầu tư không cần phản ứng trước những biến động ngắn hạn của thị trường. Ngoài ra, đầu tư tài chính không chỉ là phân tích vĩ mô, mà còn bao gồm rất nhiều yếu tố khác như tình hình trong nước, quốc tế và nội tại doanh nghiệp - những yếu tố đòi hỏi thời gian và chuyên môn sâu.

Tôi thường đặt ra một câu hỏi đơn giản cho nhà đầu tư: liệu bạn có thực sự hiểu rõ doanh nghiệp nơi bạn đang làm việc hay không? Nếu bạn còn chưa hiểu toàn diện doanh nghiệp của chính mình, thì rất khó để tự tin rằng bạn có thể hiểu sâu một doanh nghiệp niêm yết mà bạn không trực tiếp tham gia vận hành. Khi đầu tư mà thiếu hiểu biết, ranh giới giữa đầu tư và đánh bạc trở nên rất mong manh.

Theo tôi, điểm khác biệt cốt lõi giữa đầu tư và đánh bạc nằm ở kiến thức và kỷ luật. Đầu tư là một trò chơi dài hạn, nơi người có kiến thức và sự kiên nhẫn sẽ có lợi thế trong đường dài, còn đánh bạc thì không.

- Trong danh mục, nhà đầu tư nên phân bổ như thế nào về tỷ lệ dành cho kênh quỹ nói chung và các quỹ nói riêng?

Thành Công TC: Trong danh mục đầu tư, theo tôi, tỷ lệ phân bổ dành cho kênh quỹ phụ thuộc rất lớn vào từng nhà đầu tư. Mỗi người có độ tuổi, hoàn cảnh tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau. Một nhà đầu tư trẻ sẽ có cách phân bổ khác với người ở độ tuổi 40 đang lập gia đình và ổn định sự nghiệp, và càng khác với người khoảng 60 tuổi, đang tiến gần giai đoạn nghỉ hưu.

Ở đây, tôi cần làm rõ hai lớp phân bổ. Lớp thứ nhất là phân bổ bên trong danh mục quỹ, tức là tỷ trọng giữa quỹ cổ phiếu và quỹ trái phiếu - yếu tố này nên thay đổi theo độ tuổi và khẩu vị rủi ro. Lớp thứ hai là tỷ trọng kênh quỹ trong tổng tài sản đầu tư, bao gồm cả cổ phiếu riêng lẻ, bất động sản, vàng hay các tài sản khác.

Nếu nhìn ở góc độ rộng hơn, riêng trong phạm vi thị trường chứng khoán, một nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn có thể phân bổ 100% phần vốn chứng khoán vào các quỹ đầu tư.

Theo quan điểm của tôi, rủi ro khi nhà đầu tư cá nhân tự đầu tư cổ phiếu riêng lẻ là rất lớn. Trên thực tế, tỷ trọng đầu tư cổ phiếu riêng lẻ nên giảm dần theo độ tuổi: khi còn trẻ, nhà đầu tư có thể chấp nhận rủi ro cao hơn; nhưng khi càng lớn tuổi, đặc biệt ở độ tuổi 40-50, tôi không khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tự đầu tư cổ phiếu.

- Năm 2025 cho thấy quỹ cổ phiếu chịu ảnh hưởng rất lớn từ nhóm cổ phiếu dẫn dắt và các cú sốc vĩ mô bên ngoài. Theo anh, trong giai đoạn thị trường còn nhiều biến động, nhà đầu tư cá nhân nên tiếp cận quỹ cổ phiếu như một công cụ “đánh cược chu kỳ” hay vẫn nên coi đây là kênh tích sản dài hạn?

Thành Công TC: Nhà đầu tư cá nhân nên coi đây là kênh tích sản dài hạn. Thậm chí, quỹ cổ phiếu còn phù hợp hơn so với việc tự đầu tư cổ phiếu riêng lẻ.

Lý do tôi không xem đầu tư cổ phiếu đơn lẻ là một hình thức tích sản dài hạn nằm ở chỗ nhà đầu tư phải theo dõi doanh nghiệp đó một cách rất sát sao. Khi đầu tư vào một cổ phiếu riêng lẻ, nhà đầu tư phải đối mặt với rủi ro đặc thù của doanh nghiệp, bao gồm những yếu tố hoàn toàn nằm ngoài khả năng kiểm soát, chẳng hạn rủi ro quản trị.

Ví dụ, chỉ cần ban lãnh đạo hoặc chủ tịch doanh nghiệp có động thái bán cổ phiếu, giá cổ phiếu có thể sụt giảm mạnh, và nhà đầu tư cá nhân gần như không thể kiểm soát hay phản ứng kịp.

Ngược lại, khi đầu tư vào quỹ cổ phiếu, nhà đầu tư đồng thời đầu tư vào một danh mục cổ phiếu chất lượng đã được sàng lọc bởi đội ngũ chuyên gia. Điều này giúp giảm đáng kể rủi ro đơn lẻ và đảm bảo rằng danh mục luôn được xây dựng trên các cổ phiếu có nền tảng tốt. Ở góc độ này, quỹ cổ phiếu là một công cụ tích sản phù hợp.

Tôi không cho rằng quỹ đầu tư là công cụ để đánh theo chu kỳ ngắn hạn. Nếu thời gian đầu tư chỉ dưới 1-2 năm, quỹ đầu tư thường không phải lựa chọn tối ưu do chi phí bán có thể khá cao. Tuy nhiên, nếu thời gian nắm giữ trên 2 năm, yếu tố chi phí gần như không còn đáng kể. Khi đó, đầu tư dài hạn vào quỹ vừa giúp tối ưu chi phí, vừa giúp giảm áp lực tâm lý, vì nhà đầu tư không cần phản ứng liên tục trước các biến động ngắn hạn của thị trường.

Ngoài ra, đầu tư tài chính không chỉ đơn thuần là phân tích vĩ mô. Bên cạnh yếu tố vĩ mô còn có rất nhiều biến số khác như môi trường trong nước, quốc tế và nội tại doanh nghiệp. Phân tích doanh nghiệp đòi hỏi thời gian, kiến thức và sự theo dõi liên tục - điều mà phần lớn nhà đầu tư cá nhân không thể đáp ứng.

Tôi thường đặt ra một câu hỏi cho nhà đầu tư: liệu bạn có thực sự hiểu rõ doanh nghiệp nơi bạn đang làm việc hay không? Nếu bạn còn chưa hiểu toàn diện doanh nghiệp của chính mình từ A đến Z, thì rất khó để tự tin rằng bạn có thể hiểu sâu một doanh nghiệp niêm yết mà bạn không trực tiếp tham gia vận hành. Khi đầu tư mà thiếu hiểu biết, ranh giới giữa đầu tư và đánh bạc là rất mong manh.

Theo tôi, điểm khác biệt cốt lõi giữa đầu tư và đánh bạc nằm ở kiến thức và kỷ luật. Đầu tư là một trò chơi dài hạn, nơi người có hiểu biết và kiên nhẫn sẽ có lợi thế trong đường dài.

- Khi lãi suất duy trì ở mức cao và lợi suất giữa quỹ trái phiếu và tiền gửi ngân hàng ngày càng thu hẹp, theo anh, vai trò của quỹ trái phiếu và quỹ cân bằng trong danh mục đầu tư hiện nay có đang thay đổi?

Thành Công TC: Theo tôi, vai trò của quỹ trái phiếu và quỹ cân bằng trong danh mục đầu tư hiện nay đang có sự thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao và chênh lệch lợi suất giữa quỹ trái phiếu và tiền gửi ngân hàng ngày càng thu hẹp.

Một điểm khá thú vị là trong hai năm 2024 và 2025, đây là những năm đầu tiên tôi chủ động khuyến khích các học viên và những người theo dõi mình tăng tỷ trọng đầu tư vào trái phiếu.

Trước đó, tôi từng đặt câu hỏi: tại sao phải đầu tư vào quỹ trái phiếu tại Việt Nam khi lợi suất chỉ khoảng 7%/năm, trong khi gửi tiết kiệm ngân hàng có thể đạt 8-9%/năm? Rõ ràng, trong giai đoạn 2022-2023, khi lãi suất tiền gửi ở mức rất cao, gửi ngân hàng trở thành lựa chọn hấp dẫn và vai trò của quỹ trái phiếu có phần mờ nhạt.

Tuy nhiên, câu chuyện thay đổi trong giai đoạn 2024-2025, khi mặt bằng lãi suất điều chỉnh giảm và nhà đầu tư bắt đầu quan tâm trở lại tới các công cụ có tính ổn định cao. Bước sang giai đoạn hiện nay, khi lãi suất có xu hướng tăng trở lại, dòng tiền lại tiếp tục đứng trước bài toán lựa chọn: tại sao phải đầu tư vào quỹ trái phiếu với kỳ vọng lợi suất khoảng 7%/năm, trong khi gửi ngân hàng cũng có thể đạt mức tương đương hoặc cao hơn?

Ở đây, theo tôi, nhà đầu tư cần nhìn xa hơn yếu tố lợi suất danh nghĩa, mà cần xem xét tính linh hoạt - một lợi thế quan trọng của quỹ trái phiếu. Khi gửi tiết kiệm ngân hàng với lãi suất 7%/năm, nhà đầu tư thường phải cam kết kỳ hạn 12 tháng để hưởng trọn mức lãi này. Trong khi đó, với quỹ trái phiếu, nhà đầu tư có thể rút vốn linh hoạt bất cứ lúc nào, dù lợi suất chỉ mang tính kỳ vọng, không phải cố định.

Ví dụ, nếu nhà đầu tư đang nắm giữ quỹ trái phiếu với lợi suất kỳ vọng khoảng 7%/năm, nhưng đến giữa năm mặt bằng lãi suất ngân hàng tăng lên 9%, nhà đầu tư hoàn toàn có thể rút vốn khỏi quỹ để chuyển sang gửi tiết kiệm, tận dụng mặt bằng lãi suất mới. Đây chính là yếu tố linh hoạt mà tiền gửi có kỳ hạn khó đáp ứng.

Tất nhiên, tôi cũng thừa nhận rằng trong bối cảnh hiện nay, quỹ trái phiếu đã bớt cạnh tranh hơn so với tiền gửi ngân hàng về mặt lợi suất. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là vai trò của quỹ trái phiếu sẽ biến mất. Trên thực tế, quỹ trái phiếu vẫn giữ một vị trí nhất định trong danh mục của nhà đầu tư nhờ đặc tính ổn định và khả năng đa dạng hóa rủi ro.

Đáng chú ý, tại Việt Nam hiện nay đã xuất hiện các quỹ công cụ thị trường tiền tệ, mà tôi thường ví như một hình thức “gửi tiền không kỳ hạn nâng cao”. Nhà đầu tư có thể rút vốn bất kỳ lúc nào, gần như không chịu phí, trong khi lợi suất dao động quanh mức 5%/năm - một mức mà rất ít ngân hàng có thể cung cấp nếu không yêu cầu kỳ hạn. Đây là một lựa chọn bổ sung đáng cân nhắc trong danh mục đầu tư ngắn hạn.

Tóm lại, theo tôi, vai trò của quỹ trái phiếu và quỹ cân bằng sẽ không còn nổi bật như giai đoạn 2024-2025, nhưng chắc chắn chưa mất đi chỗ đứng trong danh mục đầu tư. Trong phân bổ tài sản hiện nay, tôi vẫn duy trì một tỷ trọng nhất định cho trái phiếu, nhưng tỷ trọng này sẽ thấp hơn so với năm trước, phản ánh sự thay đổi của môi trường lãi suất và dòng tiền.

- Vậy cụ thể theo anh, nhà đầu tư cá nhân cần làm gì trước khi đặt câu hỏi “nên đầu tư vào quỹ nào” để có những quyết định đúng đắn?

Thành Công TC: Nếu hỏi cụ thể rằng hiện nay tại Việt Nam có quỹ nào “hiệu quả” hay nên đầu tư vào quỹ nào, thì tôi thường không trả lời trực tiếp bằng tên một quỹ cụ thể.

Lý do rất đơn giản: hiện nay thị trường có hơn 70 quỹ đầu tư, mỗi quỹ được thiết kế cho một khẩu vị rủi ro, mục tiêu tài chính và hoàn cảnh khác nhau. Khi chưa hiểu rõ nhà đầu tư đang ở độ tuổi nào, mục tiêu là tích sản hay bảo toàn vốn, dòng tiền ổn định hay không, và mức độ chấp nhận biến động ra sao, thì việc chỉ ra “quỹ nào tốt” là không phù hợp và cũng không có trách nhiệm.

Thực tế, ngoài kia có quỹ tốt và cũng có những quỹ không tạo ra giá trị dài hạn cho nhà đầu tư. “Quỹ không tốt” ở đây không hẳn là gian lận, mà là những quỹ không mang lại giá trị tương xứng với rủi ro, chi phí và kỳ vọng của nhà đầu tư. Việc lựa chọn quỹ vì thế đòi hỏi nhà đầu tư phải dành thời gian tìm hiểu, thay vì chỉ hỏi một câu và mong nhận được đáp án ngay lập tức.

Tôi thường coi câu hỏi “nên đầu tư quỹ nào” cũng là một ví dụ điển hình cho tâm lý phổ biến của nhiều nhà đầu tư cá nhân: muốn có kết quả nhanh nhưng không muốn bỏ công tìm hiểu. Trong đầu tư, cách tiếp cận đó rất dễ dẫn đến thất vọng hoặc rủi ro không đáng có.

Ngay cả với bản thân tôi, dù làm trong lĩnh vực này và có chuyên môn, tôi vẫn phải thừa nhận rằng khó có thể kỳ vọng chuyên gia đưa ra lời khuyên miễn phí, nhanh gọn, mà lại phù hợp tuyệt đối với từng cá nhân.

Một quan sát rất thực tế của tôi là những khách hàng gắn bó lâu dài và đầu tư hiệu quả nhất thường là những người đã từng học, từng trang bị kiến thức bài bản. Khi họ làm việc với tôi, quá trình trao đổi rất nhẹ nhàng, nhanh và hiệu quả, vì hai bên có cùng nền tảng tư duy. Chính điều đó giúp họ ở lại với chiến lược dài hạn, thay vì liên tục dao động theo thị trường.

Trân trọng cảm ơn anh!

Nguồn dữ liệu: Thành Công TC