Khi Nhà nước thôi 'giữ vốn', thị trường chứng khoán được gì?

Nghị quyết 79 và ba cơ chế truyền dẫn tới thị trường chứng khoán

Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN) mới đây vừa công bố báo cáo phân tích với chủ đề “Nghị quyết 79 nâng tầm kinh tế Nhà nước”, trong đó nhấn mạnh, Nghị quyết này không chỉ là “kim chỉ nam” cho cải cách kinh tế nhà nước mà còn tạo ra ba cơ chế “truyền dẫn” quan trọng tới thị trường chứng khoán.

Thứ nhất là cơ chế giữ lại để tái đầu tư. Với Nghị quyết 79, lần đầu tiên, doanh nghiệp Nhà nước đực cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tăng vốn điều lệ. Điều này trước hết sẽ trực tiếp giải quyết bài toán thiếu hụt vốn cấp 1 cho các ngân hàng quốc doanh như Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV, HoSE: BID) hay Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank, HoSE: CTG)

Thứ hai là cơ chế phân tách rạch ròi giữa doanh nghiệp “chiến lược” và doanh nghiệp “thương mại”. Sự ra đời của một quy định “cứng” về việc Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống tại doanh nghiệp thương mại không thuộc diện chiến lược có thể kích hoạt một làn sóng thoái vốn trong giai đoạn 2026–2027.

Thứ ba là cơ chế khai thác nguồn lực đất đai, với định hướng quản lý hiệu quả nguồn lực đất đai được xem là động lực để doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt nhóm cao su, chuyển đổi đất nông nghiệp sang khu công nghiệp, qua đó mở ra tiềm năng tăng trưởng giá trị tài sản ròng (NAV) đột biến.

YSVN đánh giá, Nghị quyết 79 còn phản ánh một sự thay đổi căn bản về tư duy quản lý vốn Nhà nước: chuyển từ “quản lý hạn chế” sang “kiến tạo phát triển”. Nhóm phân tích chỉ ra rằng, trong suốt giai đoạn trước năm 2025, trọng tâm quản lý chủ yếu đặt vào việc bảo toàn vốn và tránh thất thoát. Mặc dù cần thiết, tư duy này đã vô tình tạo ra sự trì trệ, khiến các doanh nghiệp Nhà nước bỏ lỡ nhiều cơ hội đầu tư chiến lược do quy trình phê duyệt phức tạp và nỗi sợ trách nhiệm.

“Nghị quyết 79-NQ/TW đã thay đổi hoàn toàn hệ tư duy này bằng cách xác định kinh tế nhà nước là công cụ vật chất để định hướng, dẫn dắt, điều tiết nền kinh tế”, báo cáo viết.

Theo YSVN, sự thay đổi này được cụ thể hóa qua việc tách bạch rõ ràng hai nhóm doanh nghiệp. Với nhóm chiến lược, nơi Nhà nước nắm giữ từ trên 50% đến 100% vốn điều lệ, bao gồm các lĩnh vực then chốt như quốc phòng, an ninh, năng lượng, tài chính – ngân hàng và hạ tầng giao thông trọng điểm, Nhà nước không đặt mục tiêu thoái vốn mà tập trung nguồn lực để xây dựng các tập đoàn mạnh, có năng lực cạnh tranh khu vực. Ngược lại, tại nhóm doanh nghiệp thương mại – những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể làm tốt – vốn Nhà nước được xác định chỉ giữ vai trò đầu tư tài chính và phải giảm xuống dưới mức chi phối nhằm thu hút quản trị tư nhân và dòng vốn quốc tế.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý khác của Nghị quyết 79, theo YSVN, là cơ chế tài chính mang tính đột phá, hướng tới nguồn vốn tự chủ cho doanh nghiệp Nhà nước. “Điểm nghẽn” lớn nhất của nhiều doanh nghiệp Nhà nước niêm yết, đặc biệt là nhóm ngân hàng, nằm ở mâu thuẫn giữa nhu cầu giữ lại lợi nhuận để tăng vốn – nhằm đáp ứng các chuẩn mực an toàn vốn quốc tế như Basel II/III – và áp lực phải nộp cổ tức tiền mặt về ngân sách. Nghị quyết 79 được đánh giá đã tháo gỡ nút thắt này khi cho phép sử dụng nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước để tăng vốn điều lệ, đồng thời mở ra khả năng doanh nghiệp được giữ lại lợi nhuận hoặc nhận dòng vốn tái đầu tư từ SCIC. Theo YSVN, cơ chế này tạo hiệu ứng tích lũy tích cực lên giá trị sổ sách, qua đó cải thiện nền tảng định giá cổ phiếu trong dài hạn.

Trong bức tranh đó, làn sóng thoái vốn của SCIC được xem là yếu tố có tác động trực diện nhất tới thị trường chứng khoán. Quy định Nhà nước chỉ nắm giữ tối đa 50% vốn điều lệ tại doanh nghiệp thương mại buộc SCIC phải đẩy nhanh tiến độ thoái vốn, đồng thời tái cơ cấu danh mục đầu tư. Đáng chú ý, Nghị quyết 79 còn định hướng SCIC chuyển đổi vai trò từ “giữ hộ vốn” sang “kinh doanh vốn”, vận hành theo mô hình một quỹ đầu tư quốc gia, tương tự Temasek của Singapore. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn vốn Nhà nước sẽ được tái phân bổ mạnh hơn vào các lĩnh vực mang tính dẫn dắt dài hạn như công nghệ, hạ tầng số và năng lượng xanh.

Lộ diện những cổ phiếu hấp dẫn nhất

Liên quan đến triển vọng của các doanh nghiệp Nhà nước trên thị trường chứng khoán, YSVN đánh giá, tại nhóm ngân hàng, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank, HoSE: VCB), với nhiệm vụ dẫn đầu về hiệu quả và chất lượng, có thể sẽ trở thành nhà băng Việt Nam đầu tiên đạt chuẩn top 100 châu Á. Với kỳ vọng đó, cổ phiếu VCB được dự báo sẽ tiếp tục duy trì mức P/B cao nhất ngành, với P/B đạt 2,3 lần nhờ chất lượng tài sản vượt trội.

Với BIDV và VietinBank, hai ngân hàng có quy mô tài sản lớn nhưng hệ số an toàn vốn (CAR) “mỏng” hơn Vietcombank, được cho là sẽ hưởng lợi nhiều nhất từ cơ chế được phép giữ lại lợi nhuận thay vì nộp ngân sách.

Theo YSVN, việc phải nộp cổ tức tiền mặt gây ảnh hưởng đến vốn hoạt động của BIDV và VietinBank. Đơn vị này mô tả Nghị quyết 79 như “cứu cánh" về vốn, tạo điều kiện để hai ngân hàng này mở rộng tín dụng.

Bên cạnh nhóm ngân hàng, nhóm bất động sản khu công nghiệp cũng được hưởng lợi đáng kể từ Nghị quyết 79, đặc biệt là các doanh nghiệp cao su sở hữu quỹ đất quy mô lớn. Trong số này, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (HoSE: GVR) là trường hợp tiêu biểu nhất. Doanh nghiệp này hiện đang quản lý khoảng 400.000 ha đất, song hiệu quả kinh tế từ hoạt động trồng cao su thấp hơn đáng kể so với phát triển khu công nghiệp. Theo lộ trình đến năm 2030, GVR dự kiến chuyển đổi khoảng 40.000 ha đất cao su sang đất khu công nghiệp và cụm công nghiệp – một bước đi có thể tạo ra cú nhảy vọt về giá trị tài sản.

YSVN cho rằng, trước đây quá trình chuyển đổi đất của các doanh nghiệp nhà nước thường gặp nhiều vướng mắc do lo ngại thất thoát tài sản khi định giá đất. Nghị quyết 79, với nguyên tắc hạch toán đầy đủ theo cơ chế thị trường, được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý an toàn, qua đó giúp GVR đẩy nhanh tiến độ pháp lý và hiện thực hóa giá trị quỹ đất.

Không chỉ riêng GVR, các công ty con như Công ty Cổ phần Cao su Phước Hòa (HoSE: PHR), Công ty Cổ phần Cao su Đồng Phú (DPR) hay Công ty Cổ phần Khu công nghiệp Nam Tân Uyên (NTC) cũng được sẽ hưởng lợi trực tiếp. Khi đất cao su được thu hồi để phát triển khu công nghiệp, các doanh nghiệp này không chỉ nhận tiền đền bù đất mà còn có cơ hội tham gia góp vốn vào các dự án khu công nghiệp mới. Theo YSVN, mô hình này giúp tối ưu hóa nguồn thu cho Nhà nước, đồng thời cải thiện đáng kể định giá doanh nghiệp theo phương pháp RNAV – giá trị tài sản ròng đã điều chỉnh.

Trong lĩnh vực năng lượng và dầu khí, Nghị quyết 79 tiếp tục xác định đây là ngành then chốt, thiết yếu, gắn với an ninh quốc gia, nơi Nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Điều này đồng nghĩa với sự hỗ trợ mạnh mẽ và xuyên suốt về chính sách cũng như vốn cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và các đơn vị thành viên.

YSVN đặc biệt nhấn mạnh việc Nghị quyết 79 đặt trọng tâm hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, trong đó có chuỗi dự án khí – điện Lô B – Ô Môn trị giá khoảng 12 tỷ USD. Đây được xem là tín hiệu “bảo chứng” quan trọng cho tiến độ triển khai dự án, qua đó tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn cho các doanh nghiệp dầu khí thượng nguồn và trung nguồn. Trong bối cảnh đó, Tổng Công ty cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC, HNX: PVS) được đánh giá là doanh nghiệp hưởng lợi đầu tiên và lớn nhất nhờ vai trò tổng thầu EPC cho nhiều hạng mục quan trọng, trong khi Tổng Công ty cổ phần Khoan và Dịch vụ khoan Dầu khí (PV Drilling, HoSE: PVD) hưởng lợi từ nhu cầu khoan thăm dò gia tăng nhằm đảm bảo an ninh năng lượng.

Ở trung nguồn, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV Gas, HoSE: GAS) tiếp tục giữ vai trò điều tiết thị trường khí, với vị thế độc quyền trong phân phối khí khô và tiên phong trong nhập khẩu LNG. Theo YSVN, việc Nghị quyết 79 ủng hộ cơ chế giá theo thị trường, cho phép chuyển chi phí LNG vào giá bán điện, sẽ giúp bảo vệ biên lợi nhuận của GAS, đồng thời củng cố vai trò của cổ phiếu này như một lựa chọn phòng thủ trong bối cảnh lạm phát và biến động vĩ mô.