Kỷ nguyên mới của stablecoin: Cơ hội hay rủi ro tài chính toàn cầu?

Khi Circle, công ty phát hành stablecoin neo giá vào USD lớn thứ hai thế giới, chính thức niêm yết cổ phiếu vào đầu tháng 6, thị trường đã phản ứng đầy phấn khích. Đến ngày 27/6, cổ phiếu của Circle có lúc vọt lên 299 USD trước khi ổn định quanh mức 183 USD, tức tăng gấp 6 lần chỉ trong vài tuần, khiến ngay cả một số nhà bảo lãnh phát hành cũng phải đặt dấu hỏi về mức định giá.

Giới đầu tư xem đây là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái tài chính số đang dần trưởng thành, với stablecoin, loại tiền mã hóa được neo giá vào đồng tiền pháp định như USD hoặc tài sản hữu hình như vàng, ngày càng giữ vai trò trung tâm. Tuy nhiên, nhiều người tỏ ra hoài nghi và cảnh báo nguy cơ bong bóng đầu cơ, gợi lại những cơn sốt công nghệ tài chính từng bùng nổ rồi nhanh chóng thoái trào trong quá khứ.

Sự bứt phá của Circle đã đặt ra một câu hỏi lớn về vai trò của stablecoin trong hệ thống tiền tệ toàn cầu: trong bối cảnh vai trò bá chủ của đồng USD ngày càng bị thách thức, các stablecoin gắn liền với USD đang củng cố quyền lực của đồng bạc xanh, hay tiềm ẩn nguy cơ làm xói mòn vị thế ấy trong dài hạn?

Stablecoin: Pháo đài số cho đồng USD

Hiện đang có khoảng 250 tỷ USD stablecoin đang lưu hành trên toàn cầu, khoảng 95% trong số đó được liên kết với đồng USD, thường neo theo tỷ giá 1:1. Đây không chỉ là một chi tiết kỹ thuật mà đang phản ánh quyền lực tiền tệ toàn cầu của đồng USD, được củng cố bởi chính sách pháp lý tương đối cởi mở của Washington đối với stablecoin và tài sản số.

Vào tháng 6, Thượng viện Mỹ đã thông qua Đạo luật GENIUS - khuôn khổ liên bang đầu tiên nhằm kiểm soát hoạt động của các stablecoin, vốn lâu nay vận hành trong môi trường thiếu quy định rõ ràng. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, với quyền hạn lớn theo luật mới, tuyên bố rằng thị trường stablecoin của Mỹ có thể tăng lên hơn 2.000 tỷ USD trong vài năm tới.

Trong phiên điều trần tại Thượng viện, ông khẳng định rằng sự bùng nổ của stablecoin sẽ “neo giữ nhu cầu với trái phiếu kho bạc Mỹ” và “củng cố vai trò đồng USD là đồng tiền dự trữ hàng đầu thế giới”.

Đạo luật GENIUS đã chính thức được Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành vào nửa cuối tháng 7. Động thái này được xem là thắng lợi lớn với ngành công nghiệp tiền điện tử. Giới chuyên gia coi đây là bước ngoặt giúp tài sản số tiến gần hơn tới vai trò phương tiện thanh toán phổ biến.

“Vũ khí mới” của thanh toán toàn cầu

Sự hòa nhập nhanh chóng của stablecoin vào hệ thống thanh toán toàn cầu là điều khó thể phủ nhận. Khác với Bitcoin hay nhiều loại tiền mã hóa có biến động cao, stablecoin được thiết kế để giữ giá ổn định.

Nhờ đó, chúng không chỉ thu hút giới đầu cơ, mà còn trở thành công cụ hữu ích cho doanh nghiệp có hoạt động xuyên biên giới, người lao động cần thu nhập ổn định, hay cư dân tại các nền kinh tế dễ tổn thương muốn bảo vệ tài sản trước nguy cơ lạm phát hoặc mất giá nội tệ.

Ngân hàng Thế giới cho biết chi phí bình quân của một giao dịch chuyển tiền quốc tế hiện vẫn ở mức 6,35%, thời gian xử lý có thể kéo dài tới 5 ngày. Trong khi đó, stablecoin vận hành trên các mạng blockchain như Solana cho phép thanh toán thời gian thực, 24/7, với chi phí thường chưa tới 1 USD.

Từ một công cụ ngách dành cho giao dịch tiền điện tử, stablecoin đang len lỏi vào tài chính chính thống: hóa đơn thương mại, kiều hối, bảng lương kỹ thuật số...

Nhưng ẩn sau là một thực tế quan trọng ít được đề cập. Hơn 90% tài sản đảm bảo cho các đồng stablecoin này là trái phiếu kho bạc Mỹ ngắn hạn. Việc mua stablecoin gắn với USD không đơn thuần là giao dịch tiền số, mà còn là hành động gián tiếp tiếp sức cho đồng USD và hỗ trợ hoạt động phát hành nợ của chính phủ Mỹ, trong một mối quan hệ cộng sinh vừa tinh vi vừa hiệu quả.

Theo dự báo của AInvest, stablecoin có thể bơm vào thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ từ 1.400 - 3.700 tỷ USD vào năm 2030, qua đó giúp giảm chi phí vay liên bang hơn 100 tỷ USD mỗi năm. Rõ ràng, các tài sản kỹ thuật số này không còn là “tài chính bên lề” mà đang trở thành trụ cột kinh tế vĩ mô.

Tiềm ẩn rủi ro

Tuy nhiên, giống như mọi loại tiền tệ khác, stablecoin cũng mang trong mình cả cơ hội và rủi ro. Trong tuần cổ phiếu Circle tăng vọt, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã công bố dữ liệu gây lo ngại: tính đến quý III/2024, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm xuống còn 57,4%, ghi nhận mức thấp nhất kể từ năm 1995.

Chỉ số US Dollar Index (DXY) rơi xuống dưới 97 vào ngày 30/6, thấp nhất kể từ tháng 3/2022. Bank of America, một trong những tổ chức tài chính lớn nhất thế giới, gọi đây là nửa đầu năm tồi tệ nhất của đồng USD kể từ khi Mỹ áp dụng tỷ giá hối đoái thả nổi vào năm 1973. Nói cách khác, giới đầu tư ngày càng thận trọng hơn với việc rót vốn vào tài sản Mỹ mà không có các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody’s Ratings ngày 16/5 đã hạ một bậc điểm tín nhiệm quốc gia Mỹ. Lý do mà Moody’s đưa ra là gánh nặng tài khóa gia tăng do thâm hụt ngân sách của Chính phủ liên bang và chi phí ngày càng lớn của việc đảo nợ trong bối cảnh lãi suất cao. Điều này càng củng cố tâm lý bi quan.

Nợ công của Mỹ đã vượt ngưỡng 36.000 tỷ USD trong năm nay, trong bối cảnh chưa có dấu hiệu rõ ràng về các cải cách tài khóa mang tính căn cơ. Đồng thời, môi trường chính trị tại Washington vẫn đối mặt với nhiều bất ổn, từ các tranh chấp thương mại khó đoán đến những bất đồng giữa hai đảng, thường xuyên đẩy chính phủ liên bang vào nguy cơ đóng cửa.

Trong bối cảnh đó, không ít chuyên gia nhận định rằng stablecoin vừa góp phần củng cố vị thế đồng USD, vừa tiềm ẩn nguy cơ làm xói mòn sức mạnh của đồng tiền này. Công nghệ này giúp dòng vốn luân chuyển nhanh chóng và hiệu quả hơn, nhưng đồng thời cũng mở ra những “kẽ hở” khiến các công cụ kiểm soát truyền thống trở nên kém hiệu lực.

Suốt nhiều thập kỷ, sức mạnh của đồng USD không chỉ đến từ vai trò trong thương mại toàn cầu hay thị trường trái phiếu kho bạc, mà còn nằm ở khả năng biến nó thành biện pháp trừng phạt tài chính. Tuy nhiên, stablecoin, với đặc tính không biên giới, giao dịch tức thì vẫn nằm ngoài vòng kiểm soát, đang dần làm lu mờ ranh giới đó.

Mặc dù hiện nay phần lớn stablecoin được neo theo USD, nhưng công nghệ nền tảng của chúng hoàn toàn có khả năng mở rộng sang mô hình gắn với một rổ tiền tệ, hoặc thậm chí vận hành mà không cần neo vào bất kỳ đồng tiền pháp định nào.

Không những vậy, stablecoin cũng không “miễn nhiễm” với cơn sốt đầu cơ đang hoành hành trong thế giới tiền số. Lịch sử đã nhiều lần cảnh báo: từ khủng hoảng cho vay dưới chuẩn năm 2008 đến cú sập của TerraUSD năm 2022, ranh giới giữa đổi mới và đổ vỡ luôn mong manh. Nếu một bong bóng stablecoin trong tương lai phát nổ, hệ lụy có thể lan rộng vượt khỏi thế giới tiền mã hóa, thậm chí phản tác dụng khi gây tổn hại chính thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ mà stablecoin đang góp phần nâng đỡ.