'Mỗi hộ dân 1 nhà máy, cả xã cùng xây thương hiệu': Hóa giải 'lời nguyền' trên đất nghèo Thọ Bình

Câu chuyện về những hộ nông dân tự đầu tư máy móc biến nhà mình thành xưởng chế biến, hay hành trình đưa thương hiệu chè Bình Sơn đạt chuẩn OCOP 3 sao, là minh chứng sống động cho hiệu quả của việc đưa chính sách đi thẳng vào cuộc sống, biến tư duy sản xuất manh mún thành kinh tế hàng hóa giá trị cao.

Những ngày này, không khí lao động khẩn trương bao trùm lên khắp các triền đồi uốn lượn tại xã Thọ Bình. Người dân tất bật thu hái những búp chè xanh mướt để kịp đưa vào chế biến, tạo nên một bức tranh kinh tế nông nghiệp đầy sức sống. Thế nhưng, ít ai hình dung được rằng, chính tại những triền đồi này ba mươi năm về trước, đây là một vùng đất hoang hóa, khắc nghiệt đến mức nhiều loại cây trồng không thể tồn tại lâu dài. Đất đai bạc màu, nguồn nước khan hiếm từng là rào cản lớn nhất khiến cái nghèo đeo bám dai dẳng người dân địa phương.

Bước ngoặt lịch sử chỉ đến khi dòng vốn đầu tư công từ Dự án 327 – chương trình phủ xanh đất trống đồi trọc của Chính phủ – được rót xuống vùng đất này. Đó là những viên gạch nền móng đầu tiên, nhưng hành trình để cây chè bám rễ và trở thành cây làm giàu không hề bằng phẳng. Thời điểm đó, giống chè cũ cho năng suất thấp, cộng với tư duy canh tác lạc hậu và đầu ra không ổn định đã khiến nhiều hộ dân nản lòng, thậm chí đã có lúc muốn chặt bỏ để tìm sinh kế khác.

Tuy nhiên, sự kiên trì của những người nông dân tâm huyết, cộng với sự thay đổi trong tư duy chỉ đạo của chính quyền địa phương đã giữ lại màu xanh cho vùng đất này. Thay vì để người dân tự bơi trong cơ chế thị trường, sự kết nối chặt chẽ giữa định hướng quy hoạch của tỉnh, sự hỗ trợ kỹ thuật của ngành nông nghiệp và sự giám sát thực thi của xã đã giúp người dân vững tin hơn. Niềm tin về một vùng đất sẽ có thương hiệu chè riêng đã trở thành động lực để họ bám trụ, cải tạo đất và thay đổi giống.

Theo thời gian, những đồi chè nối dài xanh mướt, búp non mơn mởn đã phủ kín đất đồi, mở ra một hướng sinh kế mới bền vững. Cây chè giờ đây không chỉ hoàn thành sứ mệnh môi trường là phủ xanh đất cằn, mà còn gieo hy vọng và thực tế đã giúp người dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.

Kiến tạo thể chế kinh tế hợp tác và chiến lược định vị thương hiệu OCOP

Sự thành công của Thọ Bình ngày nay không đến từ sự phát triển tự phát, manh mún mà là kết quả của việc tổ chức lại sản xuất theo mô hình kinh tế tập thể hiện đại. Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn được thành lập và hoạt động hiệu quả, đóng vai trò như một "bà đỡ" về pháp lý và thị trường cho người nông dân.

Ông Lê Đình Tú, Giám đốc HTX cho biết: "Đơn vị đang quản lý và liên kết vùng nguyên liệu lên tới gần 80ha. Điều đáng nói không chỉ nằm ở quy mô diện tích, mà nằm ở chất lượng canh tác khi đã có 12ha đạt chuẩn VietGAP với sự tham gia của 20 xã viên nòng cốt và hơn 100 hộ liên kết. Việc tuân thủ các quy trình VietGAP – vốn đòi hỏi sự ghi chép nhật ký canh tác và kiểm soát dư lượng nghiêm ngặt – cho thấy tư duy của người nông dân Thọ Bình đã tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế".

"Đặc biệt, việc tiếp cận và thụ hưởng các chính sách từ Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) của tỉnh Thanh Hóa được xem là đòn bẩy quan trọng nhất giúp nâng tầm giá trị cây chè Thọ Bình. Thay vì phải đi đường vòng qua nhiều thủ tục hành chính trung gian phức tạp, sự hỗ trợ trực tiếp từ Văn phòng điều phối Nông thôn mới của tỉnh và sự chủ động của chính quyền xã đã giúp HTX Bình Sơn nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ và chuẩn hóa sản phẩm", ông Tú cho hay.

Năm 2019, sản phẩm "Chè khô Bình Sơn" chính thức được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh. Đây là một chứng chỉ quan trọng, là "giấy thông hành" giúp thương hiệu chè của vùng đất khó này đường hoàng bước vào các kênh phân phối hiện đại, cạnh tranh sòng phẳng với các thương hiệu chè lâu đời khác.

Để duy trì và phát triển danh hiệu này, HTX đã mạnh dạn đầu tư hạ tầng sản xuất quy mô lớn. Hệ thống nhà xưởng, kho bảo quản, khu tập kết nguyên liệu và dây chuyền chế biến tự động đã được xây dựng bài bản nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều và tăng năng suất lao động.

Ông Lê Đình Tú khẳng định rằng, bên cạnh việc đầu tư công nghệ, HTX còn chú trọng vận động người dân mở rộng diện tích và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu. Đây là bước đi chiến lược để bảo vệ tài sản trí tuệ và nâng tầm thương hiệu chè Bình Sơn trên thị trường. Không chỉ độc canh cây chè, tư duy đa dạng hóa sản phẩm để tối ưu hóa dòng tiền cũng được các xã viên áp dụng triệt để. Tận dụng diện tích dưới tán rừng và tán chè, người dân phát triển nghề nuôi ong lấy mật.

"Sự cộng sinh này giúp HTX Bình Sơn đến nay đã sở hữu 4 sản phẩm OCOP cấp tỉnh, trong đó cả chè và mật ong đều đạt 3 sao, minh chứng cho sự năng động và khả năng thích ứng tuyệt vời của nông dân thời hội nhập", ông nói.

Cuộc cách mạng "mỗi hộ là một nhà máy" và tầm nhìn kinh tế trải nghiệm

Một trong những điểm độc đáo nhất làm nên sức bật của kinh tế hộ tại Thọ Bình chính là mô hình phi tập trung hóa trong khâu chế biến. Khác với nhiều vùng nguyên liệu khác nơi nông dân chỉ biết bán chè tươi giá rẻ cho nhà máy, tại Thọ Bình, người dân đã thực hiện cuộc cách mạng "mỗi hộ là một nhà máy chế biến". Không thụ động trông chờ vào doanh nghiệp lớn, nhiều gia đình đã tự bỏ vốn tích lũy để đầu tư máy sao, máy sấy, máy đóng gói và máy hút chân không. Việc chủ động công nghệ ngay tại hộ gia đình giúp nông dân kiểm soát được chất lượng thành phẩm ngay sau khi thu hái, giữ được hương vị tươi ngon nhất của chè và quan trọng hơn là giữ lại được phần giá trị gia tăng lớn nhất trong chuỗi giá trị nông sản.

Ông Lê Văn Thanh, một hộ dân tại thôn Đồng Tranh, là hình mẫu tiêu biểu cho lớp nông dân mới này. Với hơn 1,5 ha chè được duy trì và chăm sóc bài bản suốt nhiều năm qua, mỗi năm gia đình ông thu hoạch hơn 10 tấn chè tươi. Nếu bán thô, số tiền thu về chỉ đủ trang trải cuộc sống, nhưng nhờ đầu tư hệ thống chế biến, ông đã chuyển hóa số nguyên liệu đó thành trên 2 tấn chè khô thương phẩm chất lượng cao.

Việc đóng gói, hút chân không và dán nhãn mác chỉnh chu đã giúp sản phẩm của gia đình ông có chỗ đứng vững chắc, mang lại thu nhập khoảng 400 triệu đồng mỗi năm. Con số lợi nhuận này là mơ ước đối với sản xuất nông nghiệp nông hộ, khẳng định tính đúng đắn của việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh doanh.

Ông Thanh cho biết: "Làm chè sạch tuy vất vả hơn, đòi hỏi sự tỉ mỉ hơn nhưng bù lại giá trị kinh tế cao hơn và thị trường tiêu thụ luôn rộng mở. Hiệu ứng lan tỏa từ những mô hình thành công như gia đình ông Thanh đã thúc đẩy cả cộng đồng cùng thay đổi. Giờ đây, nhiều hộ trong xã cũng học làm theo, khiến vùng chè phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng".

Hiện nay, theo thống kê của UBND xã Thọ Bình, toàn xã có khoảng 400 hộ tham gia trồng chè, trong đó có 100 hộ chuyên sản xuất chè búp thương phẩm. Dù sản xuất ở quy mô hộ gia đình, nhưng tính liên kết cộng đồng tại đây rất cao. Các hộ dân thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật và hỗ trợ nhau tìm kiếm đầu ra. Nhiều hộ còn tự thiết kế logo, bao bì riêng, tạo nên sự đa dạng và phong phú cho hệ sinh thái sản phẩm chè Bình Sơn.

Không dừng lại ở việc bán sản phẩm hữu hình, chính quyền xã Thọ Bình đang định hướng cho người dân khai thác cả những giá trị vô hình của vùng chè thông qua phát triển du lịch trải nghiệm. Tận dụng cảnh quan đồi chè xanh mướt uốn lượn đẹp như tranh vẽ, địa phương đang xây dựng các tour tham quan, cho du khách trải nghiệm tự tay hái chè, sao chè và thưởng thức những chén trà thơm ngon ngay tại vườn. Đây là hướng đi mới mẻ, phù hợp với xu hướng du lịch xanh, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm việc làm phi nông nghiệp cho người dân địa phương.

Từ một vùng đất khô cằn sỏi đá, nhờ sự định hướng đúng đắn của chính sách và nỗ lực phi thường của lòng dân, Thọ Bình đã viết nên câu chuyện cổ tích thời hiện đại, biến cây chè thành "cây vàng", đưa vùng quê nghèo vững bước trên con đường làm giàu bền vững.