Nâng tầm sản vật địa phương: Sinh kế mới giúp nông dân giảm nghèo

Trong công tác giảm nghèo, bài toán lớn không chỉ nằm ở việc hỗ trợ bao nhiêu nguồn lực, mà quan trọng hơn là giúp người dân thay đổi tư duy, biết cách khai thác lợi thế sẵn có của địa phương để tự tạo sinh kế.

Tại vùng sông nước Cần Thơ, nơi lục bình mọc dày ven kênh rạch, việc dạy nghề đan lục bình đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi biến một loài thực vật từng bị xem là cản trở đối với hoạt động giao thông đường thuỷ thành nguyên liệu tạo ra giá trị kinh tế.

Thông qua các lớp đào tạo nghề, người dân không chỉ học được kỹ thuật đan lát, mà còn được trang bị nhận thức về lao động, sản xuất hàng hóa và chủ động tìm hướng đi phù hợp ngay trên chính mảnh đất quê hương mình.

Nghề đan lục bình: Điểm sáng trong bức tranh giảm nghèo

Lục bình – loài thực vật thủy sinh gắn liền với hệ sinh thái sông nước Nam Bộ – từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc của miền Tây. Tuy nhiên, trong nhiều năm, loài cây này từng bị xem là nỗi ám ảnh của giao thông đường thủy khi mọc dày đặc, gây ách tắc dòng chảy, cản trở tàu thuyền và phát sinh chi phí nạo vét, dọn dẹp. Không ít nơi, lục bình bị coi như “rác thực vật”, cần loại bỏ để bảo đảm sinh hoạt và sản xuất.

Thế nhưng, bằng sự nhạy bén, cần cù và khả năng thích ứng linh hoạt cùng đôi bàn tay khéo léo, người dân miền Tây nói chung và Cần Thơ nói riêng đã từng bước thay đổi số phận cho lục bình. Từ thứ cây dại ven sông, lục bình được khai thác, phơi khô, xử lý và trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành thủ công mỹ nghệ. Quan trọng hơn, từ nghề đan lục bình, hàng trăm phụ nữ nông thôn đã có việc làm, thu nhập ổn định và từng bước thoát nghèo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Tại TP. Cần Thơ, nghề đan lục bình không còn là hoạt động sản xuất nhỏ lẻ mang tính tự phát, mà đang dần trở thành một hướng sinh kế rõ nét, gắn với công tác đào tạo nghề, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn. Các lớp dạy nghề do chính quyền địa phương, hội phụ nữ, đoàn thể phối hợp tổ chức đã mở ra cơ hội mới cho nhiều hộ nghèo, cận nghèo, đặc biệt là phụ nữ trung niên, người cao tuổi và lao động nhàn rỗi.

Câu chuyện của bà Lý Thị Điệp, ngụ ấp 4, xã Hòa An, là một trong những minh chứng rõ nét. Trước đây, gia đình bà thuộc hộ nghèo của xã, cuộc sống chủ yếu dựa vào công việc làm thuê, làm mướn.

Cuối năm 2023, khi địa phương triển khai lớp đào tạo nghề đan lục bình, bà Điệp mạnh dạn đăng ký tham gia và được học nghề miễn phí. Sau khóa học, bà bà nhận nguyên liệu về nhà đan lục bình gia công cho các cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ. Công việc không quá nặng nhọc, có thể làm tại chỗ, có thể chủ động thời gian và tạo ra thu nhập ổn định nếu siêng năng, cần cù. Từ nghề đan lục bình, gia đình bà Lý Thị Điệp thoát nghèo vào đầu năm 2025.

Không chỉ riêng bà Điệp, nhiều phụ nữ khác tại Cần Thơ cũng đã tìm thấy “lối thoát” từ nghề đan lục bình. Bà Võ Thị Hài, ngụ ấp Mỹ Phú, xã Phụng Hiệp, từng rơi vào hoàn cảnh khó khăn khi nguồn thu từ việc làm thuê không ổn định, trong khi con gái lại ốm yếu, không thể đi làm phụ giúp gia đình.

Sau khi tham gia vào lớp dạy nghề đan lục bình, nhờ sự kiên trì học hỏi và sự hướng dẫn tận tình của giáo viên, chỉ một thời gian ngắn, bà Hài đã nắm vững kỹ thuật đan, sản phẩm làm ra ngày càng đẹp, đạt yêu cầu về mẫu mã và thẩm mỹ.

“Hồi chưa học nghề, tôi chỉ quanh quẩn làm thuê. Giờ có việc làm ngay tại nhà, vừa chăm con, vừa đan lục bình. Mỗi tháng tôi cũng kiếm được gần hai triệu đồng”, bà Hài nói.

Với nhiều phụ nữ nông thôn, thu nhập từ nghề đan lục bình không chỉ giúp trang trải sinh hoạt hàng ngày, mà còn mang lại sự tự tin, chủ động và cảm giác được lao động, được tạo ra giá trị bằng chính đôi tay của mình.

Cho đến nay, các hoạt động dạy nghề vẫn đang được Cần Thơ tổ chức tại địa phương. Đơn cử như Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vị Thanh 1 đang phối hợp với Hợp tác xã dạy nghề mở lớp dạy đan lục bình cho các chị em phụ nữ đưa đón con cái tại điểm trường Nguyễn Văn Trỗi. Hoạt động được tổ chức nhằm giúp các lao động nữ có việc làm, kiếm thêm thu nhập cải thiện cuộc sống.

Từ lớp học nghề đến hợp tác xã làng nghề

Không dừng lại ở việc tạo sinh kế cho từng cá nhân, nghề đan lục bình tại Cần Thơ còn từng bước được tổ chức theo mô hình hợp tác xã, hình thành chuỗi giá trị bền vững từ đào tạo – sản xuất – tiêu thụ. Tiêu biểu là mô hình Hợp tác xã Làng nghề đan giỏ lục bình do chị Sơn Thị Lang, một phụ nữ Khmer ở xã Cờ Đỏ, khởi xướng và điều hành.

Xuất phát từ việc tham gia lớp dạy nghề do Hội Phụ nữ xã tổ chức, chị Lang không chỉ học nghề cho bản thân mà còn tạo việc làm ổn định cho gần 30 phụ nữ Khmer tại địa phương, góp phần giải quyết bài toán việc làm cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Sản phẩm của hợp tác xã hiện được tiêu thụ tại nhiều chợ đầu mối trong và ngoài thành phố, một phần còn được đưa đi các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Nhờ đầu ra ổn định, thu nhập của các thành viên đạt từ 3–5 triệu đồng/tháng, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo, từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống.

“Nghề thủ công này rất phù hợp với chị em phụ nữ, giúp nhiều chị có việc làm, tăng thêm thu nhập thời điểm nông nhàn. Hợp tác xã có kế hoạch vay vốn, mở rộng sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm, thu nhập cho chị em nơi đây”, chị Lang cho biết.

Mô hình dạy nghề đan lục bình là minh chứng sinh động cho cách tiếp cận giảm nghèo bền vững, gắn giữa bảo tồn giá trị truyền thống với phát triển sinh kế hiện đại. Thay vì hỗ trợ mang tính ngắn hạn, các lớp dạy nghề đã trao cho người dân “cần câu” và quan trọng hơn là hướng dẫn “cách câu”, giúp họ từng bước tự chủ, vươn lên bằng năng lực của chính mình.

UBND TP. Cần Thơ đã ban hành Kế hoạch triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, đặt mục tiêu đến cuối năm 2025 đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn địa bàn xuống còn 0,63%, trong đó tỷ lệ hộ nghèo là người dân tộc thiểu số giảm còn 1,58%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố tập trung phát triển đa dạng sinh kế cho người dân thông qua hỗ trợ vay vốn ưu đãi, đào tạo nghề, ứng dụng khoa học – kỹ thuật. Các mô hình sản xuất như nuôi cá lồng bè, trồng cây ăn trái hữu cơ, nuôi lươn không bùn, trồng nấm rơm… đã và đang mang lại hiệu quả tích cực, tạo ra thu nhập ổn định cho người dân. Riêng trong năm 2025, TP. Cần Thơ đặt mục tiêu nhân rộng 97 mô hình giảm nghèo gắn với sản xuất, dịch vụ, du lịch và khởi nghiệp.

Song song với đó, thành phố cũng chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác giảm nghèo; tổ chức các hoạt động trao đổi, học tập kinh nghiệm cho lực lượng trực tiếp thực hiện Chương trình; đồng thời yêu cầu chính quyền địa phương tăng cường trách nhiệm trong công tác rà soát, xác nhận hộ nghèo, cận nghèo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giảm nghèo.

Sau khi sáp nhập TP. Cần Thơ (cũ), tỉnh Hậu Giang và Sóc Trăng, TP. Cần Thơ (mới) hiện có 7.745 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 0,85% và 28.313 hộ cận nghèo, chiếm 3,11%. Dự kiến đến cuối năm 2025, số hộ nghèo sẽ giảm còn 5.745 hộ.

Theo ông Nguyễn Văn Măng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, từ khi triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững (giai đoạn 2021-2025), thu nhập và đời sống người dân TP. Cần Thơ được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Kết quả này đạt được nhờ địa phương thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến các chính sách của Đảng, Nhà nước trong công tác xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, đặc biệt là những chính sách liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số.