Ông Donald Trump tái xuất: Việt Nam ở đâu trong cuộc chiến thuế quan?

Cách ông Donald Trump dùng thuế để định hình lại cuộc chơi

Ngay khi trở lại Nhà Trắng, không hề chậm trễ, Tổng thống Donald Trump, người tự xưng là “người đàn ông thuế quan”, lập tức sử dụng thuế, thứ vũ khí mà ông coi là tối thượng, để buộc các quốc gia phải ngồi vào bàn đàm phán. Ba nước bị nhắm đến đầu tiên là Mexico, Canada và Trung Quốc.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã tạm ngừng kế hoạch áp thuế đối với những người láng giềng, sau khi hai quốc gia này đồng ý tăng cường quân đội tại biên giới để chặn dòng fentanyl (một loại thuốc giảm đau gây nghiện) và người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ. Liên quan đến vấn đề này, ông Frank Kelly, người sáng lập và đối tác quản lý tại Fulcrum Macro, cho hay trên thực tế, các sắc thuế mà chính quyền Trump đưa ra không nhằm mục đích kinh tế mà chủ yếu vì an ninh và sức khoẻ quốc gia.

“Những sắc thuế này không liên quan đến kinh tế mà là công cụ để giải quyết các vấn đề đối ngoại. Với ông Trump, đây là vũ khí địa chính trị tối thượng – một loại vũ khí mạnh nhất mà không cần đổ máu. Ông ấy thích thuế vì cho rằng nó tạo ra phản ứng tức thì, thu hút sự chú ý của cả trong và ngoài nước”, ông Kelly nhấn mạnh.

Câu chuyện thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc cũng không nằm ngoài kịch bản này. Các chuyên gia cho hay mức thuế quan 10% áp lên Trung Quốc nhẹ hơn nhiều so với dự đoán. Điều này, theo ông Frank Kelly, phản ánh cách nhìn khác biệt của ông Donald Trump so với các chính trị gia khác về Trung Quốc. Tổng thống Mỹ không chỉ xem đây là đối thủ cạnh tranh mà luôn dành sự tôn trọng nhất định đối với Chủ tịch Tập Cận Bình và dường như đang hướng tới một “thỏa thuận lớn” cùng nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Người sáng lập và đối tác quản lý tại Fulcrum Macro cũng lưu ý bất chấp những ồn ào và tranh cãi, “Trump phiên bản 2.0” đã trưởng thành hơn, tính toán kỹ lưỡng hơn và có những chiến lược dài hơi hơn so với nhiệm kỳ đầu.

Đồng quan điểm, bà Eva Huan Yi - Kinh tế trưởng tại Huatai Securities, cho hay mức thuế có phần “nhẹ nhàng” mà Tổng thống Donald Trump áp lên hàng hoá Trung Quốc cho thấy ông đang trở lại với một sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn và một đội ngũ chuyên nghiệp hơn. Trong khi đó, về phía Trung Quốc, họ đã chuẩn bị cho viễn cảnh ông Trump tái đắc cử từ năm 2022 và có kế hoạch dài hạn để ứng phó.

“Trung Quốc dường như hiểu rõ và tôn trọng chiến lược ‘Nước Mỹ trên hết’ của ông Trump. Bắc Kinh không còn phản ứng nóng vội như trước mà đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho mọi tình huống”, bà Eva nhận định.

Đáp lại các động thái từ phía Mỹ, Trung Quốc đã công bố danh sách các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ sẽ chịu mức thuế cao hơn. Tuy nhiên, theo giới quan sát, đây không phải là điều quá bất ngờ bởi các kịch bản tương tự đã từng xảy ra trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Nhìn chung, quá trình thương lượng giữa hai bên sẽ còn tiếp diễn và mỗi bên sẽ đều tìm cách đạt được lợi ích riêng.

Dù vậy, việc ông Trump tiếp tục áp dụng chiến lược "Art of the Deal" (Nghệ thuật đàm phán) có thể khiến tình hình trở nên khó lường hơn. Theo bà Eva Yuan Hi, chiến thuật của ông Trump là đặt ra một mức thuế rất cao ngay từ đầu để tạo áp lực, sau đó dần đàm phán để giảm xuống. Chính điều này khiến thị trường tài chính toàn cầu bất ổn, mà ví dụ điển hình nhất là giá vàng thường tăng mạnh khi có nguy cơ áp thuế và giảm khi các biện pháp thuế quan bị hoãn lại.

Các chuyên gia cũng nói thêm, với một Donald Trump cứng rắn hơn và một Trung Quốc chủ động hơn, cuộc chiến thuế quan giữa hai cường quốc này có thể sẽ tiếp tục kéo dài, và thế giới có thể chứng kiến nhiều biến động hơn trong thời gian tới.

Việt Nam và vị thế quốc gia “kết nối”

Theo ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng của Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, cuộc chiến thuế quan không chỉ là sự cạnh tranh giữa các cường quốc mà còn là một trận chiến thương mại toàn cầu mà Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Mặt khác, đây cũng không phải lần đầu tiên Việt Nam đối mặt với sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

“Chúng ta cần xem đây như một ‘reiterated game’ (trò chơi lặp đi lặp lại) trong kinh tế học. Trong trò chơi này, hợp tác là lựa chọn tốt nhất để tồn tại và phát triển”, ông Hưng cho hay, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam đang ở vị thế hoàn hảo để trở thành một quốc gia kết nối, đóng vai trò liên kết các nền kinh tế lớn như Mỹ và Trung Quốc trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị phân mảnh.

Nhìn từ Mỹ, ông Frank Kelly đánh giá, mối quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ không chỉ dừng lại ở thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực an ninh và quốc phòng. Washington nhìn nhận Hà Nội như một đối tác quan trọng trong việc duy trì ổn định khu vực.

“Điều thú vị là ngay sau khi đắc cử, một trong những nhà lãnh đạo đầu tiên mà ông Trump gọi điện chính là lãnh đạo Việt Nam. Rõ ràng, có điều gì đó ở Việt Nam mà ông Trump đặc biệt chú ý,” ông Kelly nói.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thực tế, người sáng lập kiêm đối tác quản lý tại Fulcrum Macro cho hay không thể loại trừ khả năng Việt Nam nằm ngoài các lệnh thuế của ông Trump khi báo cáo thương mại năm 2024 ghi nhận Mỹ có mức thâm hụt thương mại 123 tỷ USD với Việt Nam.

“Ông Trump chắc chắn sẽ không bỏ qua con số này. Liệu ông ấy có thể áp thuế lên Việt Nam không? Có thể có, nhưng liệu ông ấy có muốn đàm phán một thỏa thuận có lợi hơn với Việt Nam? Chắc chắn là có,” ông Kelly nói.

Theo vị chuyên gia, mặc dù không còn điều hành trực tiếp Tập đoàn Trump, nhưng Tổng thống Mỹ vẫn dành sự quan tâm đáng kể đến Việt Nam. Một minh chứng là khoản đầu tư 2 tỷ USD của The Trump Organization vào khu nghỉ dưỡng golf tại Việt Nam – một động thái cho thấy rằng ông coi Việt Nam là thị trường chiến lược trong tương lai.

Mặt khác, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sang Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn là một bước đi mang tính chiến lược với ông Trump. “Nếu ngành sản xuất cấp thấp tiếp tục dịch chuyển sang Việt Nam, thì không loại trừ khả năng Mỹ có thể dùng đòn bẩy này để tạo áp lực lên Trung Quốc. Đó là lý do ông Trump theo dõi rất sát xu hướng này,” ông Kelly nhận định.

Còn trong mắt Trung Quốc, theo bà Eva Yuan Hi, quốc gia này nhìn nhận Việt Nam như một đối tác quan trọng trong chuỗi cung ứng: “Cấu trúc công nghiệp của hai nước có nhiều điểm tương đồng, giúp giảm đáng kể chi phí giao dịch cho doanh nghiệp Trung Quốc”.

Trong làn sóng chuyển dịch sản xuất, Việt Nam được đánh giá là một điểm đến lý tưởng nhờ khả năng thích ứng nhanh và hạ tầng công nghiệp ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, theo bà Eva, để tối ưu hóa sự hợp tác, Việt Nam vẫn cần cải thiện các dịch vụ gia tăng giá trị, tuân thủ pháp lý và đẩy mạnh phát triển hạ tầng liên kết.

“Tham vọng của Trung Quốc là tiếp tục leo lên chuỗi giá trị sản xuất và đẩy mạnh công nghệ tiên tiến. Việt Nam có thể tận dụng quy mô thị trường khổng lồ của Trung Quốc để phát triển ngành công nghiệp trong nước, trong khi Trung Quốc cũng hưởng lợi từ việc mở rộng chuỗi cung ứng sang Việt Nam. Đây là quan hệ bổ trợ lẫn nhau chứ không đơn thuần là cạnh tranh,” bà Eva phân tích.

Bổ sung thêm, ông Phạm Lưu Hưng nhấn mạnh, mức độ hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và Trung Quốc đã trở nên sâu sắc hơn nhiều so với trước đây. Một minh chứng rõ nét là dự án đường sắt kết nối cảng Hải Phòng và Quảng Ninh với Trung Quốc trị giá 8 tỷ USD.

“Trước đây, một dự án hạ tầng quy mô lớn như thế này có thể bị đặt dấu hỏi về an ninh, nhất là khi có sự tham gia của các nhà thầu Trung Quốc. Nhưng giờ đây, khi hai bên đã hiểu nhau hơn, những lo ngại đó không còn là rào cản quá lớn,” ông Hưng nói.

Cơ hội, thách thức và động lực

Giữa bối cảnh thế giới đầy biến động, Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn. Những tín hiệu tích cực từ dòng vốn đầu tư nước ngoài, sự chủ động của Chính phủ trong cải cách kinh tế, cùng với tiềm năng tăng trưởng nội tại đang tạo ra bệ phóng cho một giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng SSI, Việt Nam đang bước vào giai đoạn đầy hứa hẹn khi trở thành điểm đến hàng đầu của các doanh nghiệp quốc tế. Dẫn số liệu từ cuộc khảo sát do JETRO (Nhật Bản) công bố vào tháng 1/2025, ông Hưng cho biết có tới 196/463 công ty Nhật Bản đang rời Nhật Bản hoặc Trung Quốc đã chọn Việt Nam làm điểm đến. Đây là minh chứng rõ ràng cho sức hút ngày càng gia tăng của Việt Nam trên bản đồ đầu tư toàn cầu.

Trong khi đó, Chính phủ cũng đang cho thấy sự chuẩn bị kỹ càng khi Thủ tướng tuyên bố rằng Việt Nam cần sẵn sàng cho một nền thương mại toàn cầu. Đây không chỉ là lời cảnh báo mà còn thể hiện rõ tâm thế chủ động của Việt Nam trong việc đón nhận cả cơ hội lẫn thách thức.

Không chỉ dựa vào dòng vốn ngoại, Việt Nam còn có nhiều dư địa để tăng trưởng nhờ động lực nội tại. Theo ông Hưng, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn cuối của chu kỳ 5 năm – thời điểm hàng loạt dự án đầu tư công vào hạ tầng sẽ được triển khai mạnh mẽ. Đây sẽ là đòn bẩy quan trọng, giúp cải thiện năng suất lao động, tạo nền tảng cho sản xuất và kích thích tiêu dùng nội địa.

Kinh tế trưởng SSI nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số có thể là một tham vọng lớn, nhưng không phải là điều bất khả thi. Trong bối cảnh tiêu dùng đang dần phục hồi sau giai đoạn suy giảm, các chuyên gia tin rằng với những chính sách kích thích kinh tế đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt được mức tăng trưởng vượt trội trong thập kỷ tới.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng tăng trưởng hai con số, Việt Nam không thể chủ quan. Ông Phạm Lưu Hưng lưu ý Việt Nam đang trong giai đoạn "dân số vàng" – một lợi thế chỉ kéo dài khoảng 15 năm. Khi cơ hội đang dần thu hẹp, chính phủ cần đẩy mạnh cải cách để nâng cao hiệu suất hoạt động. Chính vì vậy, từ năm ngoái, Việt Nam đã bắt đầu những bước đi mạnh mẽ nhằm tinh gọn bộ máy nhà nước, tạo ra sự khác biệt trong hiệu quả quản lý.

Một trong những động lực chính của nền kinh tế năm 2025 sẽ đến từ đầu tư công, đặc biệt là phát triển cơ sở hạ tầng. Theo đánh giá của ông Hưng, các lĩnh vực được hưởng lợi lớn nhất trong năm nay sẽ là xây dựng và vật liệu xây dựng – khi dòng vốn từ ngân sách nhà nước được giải ngân mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh đó, tiêu dùng nội địa cũng là một yếu tố quan trọng. Một khi tầng lớp trung lưu cảm thấy dư dả hơn, thị trường bất động sản sẽ trở thành “chìa khóa” thúc đẩy tăng trưởng. Hiện tại, dù một số doanh nghiệp bất động sản lớn có thể khiến nhà đầu tư nước ngoài e dè, nhưng nhóm nhà phát triển tầm trung lại là một cơ hội đáng chú ý. Trong thời gian tới, với các cải cách về Luật Đất đai và chính sách quyết liệt hơn trong việc cấp phép dự án, thị trường này hứa hẹn sẽ sôi động trở lại, kéo theo sự phục hồi của tiêu dùng.

Theo ông Hưng, ngay cả khi có những biến động khiến tăng trưởng giảm 10%, tác động đến GDP Việt Nam cũng chỉ vào khoảng 1% - 1,5%. Nếu tăng trưởng từ 8% giảm xuống còn 6% - 6,5%, nền kinh tế vẫn ở trong vùng khả quan. Điều này khẳng định rằng dù có những thách thức nhất định, Việt Nam vẫn đang có một nền tảng vững chắc để duy trì đà phát triển.