Quy định mới về thuế TNCN: Cách xác định và tính toán loạt khoản thu nhập được miễn, giảm trừ

Mở rộng diện miễn thuế, bổ sung nhiều khoản giảm trừ

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 253/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế Thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026; riêng các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của nghị định là mở rộng các khoản thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân.

Theo đó, tiền ăn giữa ca hoặc ăn trưa do doanh nghiệp chi trả sẽ không tính vào thu nhập chịu thuế nếu không vượt quá 1,2 triệu đồng/người/tháng. Trường hợp doanh nghiệp tổ chức bữa ăn, mua suất ăn hoặc cấp phiếu ăn cũng không tính vào thu nhập chịu thuế. Quy định này được áp dụng từ ngày 1/7/2026.

Khoản lợi ích từ nhà ở do người sử dụng lao động xây dựng cho người lao động sử dụng trong thời gian làm việc cũng được miễn thuế.

Ngoài ra, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc được doanh nghiệp chi trả theo quy chế nội bộ; tiền lương làm ban đêm, làm thêm giờ theo quy định của pháp luật; tiền lương trả cho những ngày chưa nghỉ phép; cùng các khoản tiền và lợi ích từ nguồn tài chính công đoàn không mang tính chất tiền lương đều được đưa vào diện miễn thuế.

Nghị định cũng làm rõ các khoản thu nhập có tính chất tiền lương, tiền công như tiền thù lao từ dịch vụ cá nhân không đăng ký kinh doanh; thưởng từ các cuộc thi, sự kiện do doanh nghiệp tổ chức; trợ cấp chuyển vùng một lần và phí hội viên ghi đích danh cá nhân.

Đáng chú ý, thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được miễn thuế đối với cả nhiệm vụ sử dụng ngân sách nhà nước và không sử dụng ngân sách, với điều kiện đáp ứng đầy đủ hồ sơ chứng minh theo quy định.

Bên cạnh đó, nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và nhân lực công nghệ cao sẽ được miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời gian 5 năm kể từ tháng phát sinh thu nhập đủ điều kiện.

Nghị định cũng hướng dẫn cách xác định thu nhập miễn thuế trong trường hợp cá nhân vừa có thu nhập từ tiền lương, tiền công được miễn thuế và tiền lương, tiền công khác thì số thuế được miễn tính như sau:

Ở nhóm chính sách giảm trừ, nghị định thống nhất thời hạn đăng ký người phụ thuộc trước ngày 31/12 của năm tính thuế; điều chỉnh điều kiện xác định người phụ thuộc; đồng thời bổ sung giảm trừ chi phí khám chữa bệnh tối đa 23 triệu đồng/năm và chi phí giáo dục - đào tạo tối đa 24 triệu đồng/năm nếu đáp ứng điều kiện về hóa đơn, chứng từ. Người tham gia quỹ hưu trí bổ sung, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ cũng được khấu trừ tối đa 3 triệu đồng/tháng.

Thay đổi cách khấu trừ, quyết toán thuế và quy định với ESOP

Nghị định cũng sửa đổi một số quy định liên quan đến khấu trừ, kê khai và quyết toán thuế.

Theo đó, thu nhập bằng ngoại tệ được quy đổi sang đồng Việt Nam theo tỷ giá mua vào của ngân hàng nơi cá nhân hoặc đơn vị chi trả mở tài khoản tại thời điểm phát sinh thu nhập.

Đối với thu nhập của cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, ngưỡng phải khấu trừ thuế 10% được nâng từ 3 triệu đồng lên 5 triệu đồng mỗi lần chi trả.

Một điểm mới khác là cá nhân có thêm thu nhập ở nơi khác với mức bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng và đã được khấu trừ 10% sẽ không phải quyết toán đối với phần thu nhập này nếu không có nhu cầu. Tuy nhiên, những trường hợp muốn áp dụng các khoản giảm trừ về y tế, giáo dục hoặc giảm thuế do thiên tai, bệnh hiểm nghèo vẫn phải tự quyết toán thuế.

Đối với cổ phiếu thưởng và chương trình ESOP (chương trình phát hành cổ phiếu cho người lao động), nghị định chính thức quy định chưa thu thuế tại thời điểm người lao động nhận cổ phiếu. Thuế thu nhập cá nhân chỉ phát sinh khi cổ phiếu được chuyển nhượng.

Trong trường hợp này, công ty chứng khoán hoặc ngân hàng lưu ký sẽ thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thay khoản thuế tương ứng với thu nhập từ cổ phiếu thưởng hoặc ESOP của cá nhân. Đây là lần đầu tiên phương pháp xác định thu nhập chịu thuế và thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế đối với ESOP được quy định cụ thể ở cấp nghị định.

Đối với chuyển nhượng chứng khoán, Chính phủ giữ nguyên cách tính thuế như hiện hành, áp dụng thuế suất 0,1% trên giá trị từng lần chuyển nhượng và không phân biệt cổ phần của công ty đại chúng hay chưa đại chúng, niêm yết hay chưa niêm yết.

Cụ thể, thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán được xác định như sau:

Thuế TNCN = Giá chuyển nhượng × 0.1% (theo từng lần chuyển nhượng)

Theo nhận định của Deloitte Việt Nam, Nghị định 253/2026/NĐ-CP đã làm rõ nhiều nội dung còn vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời kế thừa các quy định đang được áp dụng ổn định. So với các dự thảo trước đây, một số đề xuất có thể tạo ra khác biệt lớn trong cách xác định nghĩa vụ thuế đã không được đưa vào văn bản chính thức, góp phần bảo đảm tính nhất quán của chính sách và hạn chế tác động đáng kể đến người nộp thuế.

Các chuyên gia của Deloitte cho rằng việc mở rộng phạm vi các khoản miễn thuế và giảm trừ phản ánh xu hướng hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn thu nhập và chi phí của người lao động. Đồng thời, việc quy định cụ thể hơn về điều kiện, hồ sơ và căn cứ áp dụng sẽ tăng tính minh bạch, giảm cách hiểu khác nhau giữa người nộp thuế và cơ quan thuế, cũng như hạn chế các vướng mắc trong quá trình kê khai, quyết toán.

Đáng chú ý, Deloitte đánh giá việc tiếp tục duy trì nguyên tắc tính thuế thống nhất đối với chuyển nhượng cổ phiếu, thay vì phân loại theo tình trạng niêm yết hay đại chúng như từng được đề xuất trong dự thảo, sẽ góp phần giữ ổn định chính sách và giảm thay đổi về nghĩa vụ tuân thủ của người nộp thuế. Nhìn chung, nghị định mới thiên về hoàn thiện và làm rõ khuôn khổ pháp lý hiện hành hơn là tạo ra các thay đổi mang tính đột phá.

Về khuyến nghị, Deloitte Việt Nam cho rằng doanh nghiệp và người nộp thuế cần chủ động đánh giá tác động của các quy định mới, rà soát toàn bộ chính sách tiền lương, phúc lợi, các khoản chi trả cho người lao động nhằm xác định đúng các khoản được miễn thuế và các nội dung cần điều chỉnh trong khấu trừ, kê khai, quyết toán thuế.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp công nghệ số, cần đánh giá tác động của các ưu đãi mới đối với chi phí thuế và nghĩa vụ tuân thủ; rà soát chính sách nội bộ, cơ chế kiểm soát và quy trình quản lý.

Chuyên gia của Deloitte cũng khuyến nghị doanh nghiệp xem xét kỹ các khoản thu nhập đặc thù như ESOP, cổ phiếu thưởng, thu nhập bằng ngoại tệ hoặc thu nhập xuyên biên giới để xác định đúng thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế.

Đồng thời, hệ thống quản lý nhân sự, tiền lương và thuế cần được cập nhật kịp thời, song song với việc tăng cường truyền thông để người lao động hiểu rõ các quyền lợi, khoản miễn giảm và yêu cầu về hồ sơ khi quyết toán thuế từ năm 2026 trở đi.