Rộn ràng IPO: Vẫn chưa thoả 'cơn khát' hàng hoá

Làn sóng IPO: Tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ

Từ đầu năm 2025 cho đến nay, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến một làn sóng IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng), niêm yết và chuyển sàn sôi động, khi hàng loạt doanh nghiệp lớn nhỏ lần lượt lên sàn, đăng ký giao dịch hoặc chuyển sàn. Sự xuất hiện đa dạng, từ “ông lớn” trong lĩnh vực năng lượng, bất động sản cho tới các “tân binh” ngành tài chính hay nhóm ngân hàng thương mại – vốn được coi là “cổ phiếu vua” – đã góp phần bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Tuy nhiên, quan sát kỹ hơn, có thể thấy thanh khoản của không ít cổ phiếu mới lên sàn hoặc chuyển sàn chưa tương xứng với quy mô niêm yết, chưa tạo được “xung lực” đáng kể tới thị trường chung. Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS Nguyễn Hồng Điệp, nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc (CEO) Công ty Cổ phần VICK, nhận định: “Những cổ phiếu mới như F88 hay TAL, dù chào sàn thành công với mức giá cao hơn kỳ vọng, nhưng thanh khoản thực tế lại khá thấp”.

Theo ông, đây là hiện tượng thường thấy khi cổ phiếu vừa chào sàn. Thị trường cần thêm thời gian để nhà đầu tư tìm hiểu, thiết lập mặt bằng giá với thanh khoản thực chất hơn. Khi đó, nhà đầu tư nhỏ lẻ hay quỹ đầu tư mới có thể tham gia tích cực. “Ở giai đoạn hiện tại, nhiều doanh nghiệp chào sàn chủ yếu nhằm giới thiệu tên tuổi, chưa đặt nặng mục tiêu huy động vốn hay tạo thanh khoản, vì vậy chưa thể coi đó là tín hiệu rõ ràng tích cực hay tiêu cực”, ông nói.

Mặt khác, nguồn cung cổ phiếu chất lượng vẫn là yếu tố được cả nhà đầu tư trong nước lẫn quỹ ngoại chờ đợi. Bài toán khan hiếm hàng hoá của thị trường chứng khoán Việt đã diễn ra trong suốt gần 10 năm qua, khi các đợt hàng hoá tốt lên sàn lớn nhất đã diễn ra từ giai đoạn 2006-2007 và giai đoạn 2015-2016. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đang trong quá trình IPO và niêm yết, bao gồm Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), Công ty Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (HPA). Làn sóng này, đặc biệt từ các công ty chứng khoán lớn như TCBS và VPBankS, về mặt hiện tượng có thể coi là tín hiệu khả quan giúp bổ sung nguồn cung trên thị trường chứng khoán.

Song, theo ông Nguyễn Hồng Điệp, bản chất nhóm doanh nghiệp này hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, chưa phải ngành trọng điểm mà các quỹ lớn đặc biệt quan tâm. “Có thể coi đây là một trào lưu, đón đầu cơ hội khi thị trường hướng đến nâng hạng. Miếng bánh dịch vụ chứng khoán cho nhà đầu tư cá nhân rất hấp dẫn, nhưng chưa chắc đã là điểm đến dài hạn cho dòng vốn lớn”, ông phân tích.

Vị chuyên gia này cũng lưu ý rằng các công ty chứng khoán trong đợt IPO giai đoạn này đều có ngân hàng thương mại đứng sau hậu thuẫn. Điều này một mặt giúp các công ty chứng khoán tiến hành IPO thuận lợi hơn, nhưng mặt khác cũng mang theo áp lực kép. Khi dòng tiền lớn rót vào IPO, thanh khoản của thị trường chung có thể bị hút bớt khi dòng tiền lớn chảy vào các cổ phiếu IPO này. Mặt khác, các ngân hàng – cổ đông nội bộ chính – có thể không hưởng lợi trực tiếp mà còn phải gánh thêm trách nhiệm quản lý, hỗ trợ vốn cho mảng kinh doanh chứng khoán. “Trong bối cảnh đó, IPO có thể trở thành cơ hội để ngân hàng mẹ thoái bớt vốn khỏi công ty chứng khoán, dẫn tới áp lực bán ra sau khi cổ phiếu lên sàn”, ông Điệp nhận xét.

Ngoài ra, vị chuyên gia này nhấn mạnh rằng một vài điểm nhấn từ nhóm công ty chứng khoán tư nhân IPO khó có thể tạo hiệu ứng về mặt dài hạn. “Đây chỉ là nghiệp vụ chốt lời các khoản đầu tư, được thực hiện thuần tuý mang tính chất kinh doanh, khó có thể coi là bước ngoặt mang lại nguồn hàng hoá tốt và mới mà nhà đầu tư nội, ngoại kỳ vọng”, ông nói.

Chờ đợi làn sóng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước

Theo ông Nguyễn Hồng Điệp, nhóm hàng hoá thực sự có khả năng giải bài toán khan hiếm là các doanh nghiệp nhà nước hoạt động bài bản, có nền tảng lớn trong những ngành trụ cột như hạ tầng viễn thông, năng lượng hay sản xuất kinh doanh quy mô lớn. Việc cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước, sau đó niêm yết trên thị trường chứng khoán, sẽ không chỉ bổ sung hàng hoá mà còn tạo lực hút mạnh mẽ đối với vốn ngoại nhờ tính minh bạch và vai trò dẫn dắt.

“Nhưng suốt 5 năm qua, thị trường vẫn chưa chứng kiến đợt cổ phần hoá quy mô lớn nào. Chỉ khi các tập đoàn, doanh nghiệp dẫn đầu trong sản xuất, kinh doanh, hạ tầng bước ra thị trường chứng khoán, chúng ta mới có thể trông đợi dòng vốn ngoại đổ vào mạnh mẽ”, ông nhấn mạnh.

Trên thực tế, dù kết quả đăng ký mua cổ phần của nhiều doanh nghiệp gần đây cho thấy sự quan tâm từ khối ngoại, nhưng theo ông Nguyễn Hồng Điệp, điều này chưa chắc phản ánh nhu cầu thực sự. “Không loại trừ khả năng đây chỉ là cam kết mang tính tạo lập thị trường, bao gồm cả nhà đầu tư ngoại, chứ chưa hẳn là dòng vốn dài hạn thực chất,” ông phân tích.

Như vậy, để thị trường có thêm hàng hoá chất lượng, hoạt động IPO và niêm yết của khối doanh nghiệp tư nhân dù là tín hiệu tích cực, nhưng thực tế là chưa đủ. Quan trọng hơn cả là phải đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước. Khi các tập đoàn lớn, đặc biệt trong ngành hạ tầng, năng lượng, viễn thông… niêm yết với quy mô đủ lớn, thị trường mới có thể thu hút được sự quan tâm mạnh mẽ từ các quỹ đầu tư toàn cầu.

Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước vốn đã được Chính phủ xác định là nhiệm vụ trọng tâm, nhưng tiến độ trong nhiều năm qua còn chậm chạp. Theo thông tin từ Bộ Tài chính, giai đoạn 2023–2025, Việt Nam đặt mục tiêu cổ phần hoá 30 doanh nghiệp, dự kiến thu về 36.823 tỷ đồng. Tuy nhiên, các năm 2023, 2024 và quý I/2025 vẫn chưa ghi nhận hoạt động cổ phần hóa doanh nghiệp nào được thực hiện. Nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như VNPT, Mobifone, Agribank, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam, Tổng công ty Lương thực miền Bắc… vẫn đang là những cái tên được nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước ngóng chờ.

Trong khi đó, thực tế cho thấy những doanh nghiệp nhà nước sau khi cổ phần hoá và niêm yết đã đem lại thanh khoản tích cực cho thị trường chứng khoán, tận dụng được thị trường vốn để phát triển cũng như thu hút được nhà đầu tư nước ngoài. Các trường hợp như Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Công ty Cổ phần Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC)… hay các ngân hàng quốc doanh đều minh chứng cho vai trò “hàng hoá dẫn dắt” mà khối doanh nghiệp này có thể mang lại.