Thị trường vốn Việt Nam: Cải cách đã có thể đo lường được bằng con số

Đây là đánh giá được Ngân hàng UBS đưa ra trong báo cáo gửi khách hàng sau khi tham dự Tọa đàm “Các chính sách phát triển thị trường vốn của Việt Nam” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức tại Singapore gần đây. Sự kiện có sự tham gia của bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch UBCKNN cùng đại diện nhiều định chế tài chính lớn như BlackRock, Morgan Stanley, HSBC và SSI.

Từ những nội dung được chia sẻ tại tọa đàm, UBS cho rằng các cải cách của thị trường vốn Việt Nam đang được triển khai theo hướng thực chất, có thể đo lường và tạo dựng niềm tin đối với nhà đầu tư quốc tế.

Một trong những minh chứng rõ nét là thời gian mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài đã được rút ngắn từ khoảng 3 - 6 tháng xuống chỉ còn khoảng hai ngày. Cùng với đó, phần lớn giao dịch hiện đã được thực hiện theo cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, trong khi giá trị giao dịch toàn thị trường trong quý I/2026 tăng khoảng 50%. Tiến độ hoàn thiện các quy định quản lý cũng đang được đẩy nhanh.

Theo UBS, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được xem là dấu mốc quan trọng nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn, với mục tiêu đưa vào vận hành từ đầu năm 2027. Các diễn giả tại tọa đàm cho rằng để CCP hoạt động hiệu quả cần đáp ứng ba điều kiện then chốt, gồm duy trì các cải cách liên quan đến cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, thực hiện nghĩa vụ ký quỹ thông qua công ty chứng khoán thay vì ngân hàng lưu ký và tối ưu hóa hiệu quả bù trừ nghĩa vụ.

Song song với CCP, nhiều cấu phần hạ tầng khác của thị trường cũng đang tiếp tục được hoàn thiện như hệ thống xử lý tự động hoàn toàn (STP), tài khoản tổng (OTA), cơ chế vay và cho vay chứng khoán (SBL) cũng như năng lực tài chính của các công ty chứng khoán.

Theo ghi nhận của UBS, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đạt khoảng 1,2 tỷ USD, trong khi quy mô vốn hóa thị trường vào giữa tháng 5/2026 đạt khoảng 419 tỷ USD. Thậm chí, theo chia sẻ của một diễn giả tại sự kiện, trong một số thời điểm của quý I/2025, giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã vượt Singapore và Indonesia.

Lộ trình nâng hạng ngày càng rõ nét

UBS đánh giá, một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn tại tọa đàm là tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo thông tin được chia sẻ, lần đầu tiên Việt Nam đã xây dựng được một kế hoạch nâng hạng thị trường được Chính phủ phê duyệt chính thức. Bà Vũ Thị Chân Phương cho biết FTSE Russell đã xác nhận việc nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp (secondary emerging market) từ tháng 9/2026, trong khi mục tiêu gia nhập rổ chỉ số MSCI Emerging Markets được đặt ra vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đang tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm như đưa hệ thống OTA vào vận hành, triển khai CCP và từng bước nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Các nội dung này đều đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang được triển khai theo lộ trình cụ thể.

Theo UBS, các diễn giả tại sự kiện cho biết việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam đã thu hút sự quan tâm tích cực từ các tổ chức xây dựng chỉ số và giới đầu tư quốc tế, thậm chí vượt kỳ vọng ban đầu.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, giới hạn sở hữu nước ngoài hiện vẫn được duy trì ở mức 30% theo quy định pháp luật. Việc điều chỉnh tỷ lệ này sẽ cần những thay đổi ở cấp độ luật thay vì chỉ thông qua quyết định quản lý. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước đã cho phép bốn ngân hàng tham gia chương trình tái cơ cấu được nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên 49%.

Theo đánh giá của các diễn giả, đây là tín hiệu tích cực đối với quá trình mở cửa thị trường. Trong ngắn hạn, trọng tâm vẫn là triển khai CCP và STP, trong khi việc nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ được xem xét ở giai đoạn thị trường phát triển cao hơn.

Dòng vốn nội hấp thụ lượng bán ròng của khối ngoại

Bên cạnh các nội dung về cải cách và nâng hạng thị trường, diễn biến dòng vốn cũng là chủ đề được nhiều nhà đầu tư quan tâm.

Theo thông tin được chia sẻ tại tọa đàm, từ đầu năm đến nay, khối ngoại đã rút ròng khoảng 2,5 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, dòng vốn trong nước đã bù đắp hoàn toàn lượng vốn này với quy mô khoảng 3,5 tỷ USD.

Các diễn giả nhận định điều này cho thấy thị trường không rơi vào trạng thái căng thẳng khi nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước đã hấp thụ phần lớn lượng cung từ khối ngoại. Hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài được cho là xuất phát chủ yếu từ các yếu tố vĩ mô toàn cầu và biến động tỷ giá, thay vì những lo ngại mang tính đặc thù đối với Việt Nam.

UBS cũng lưu ý rằng quá trình gia tăng thị phần xuất khẩu của Việt Nam đang có nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc trong giai đoạn trước đây. Đây được xem là một yếu tố hấp dẫn mang tính cấu trúc đối với các nhà đầu tư dài hạn khi môi trường kinh tế toàn cầu trở nên ổn định hơn.

Liên quan đến vấn đề minh bạch hóa thông tin thị trường, Việt Nam cũng đã tham khảo kinh nghiệm của Indonesia nhằm xử lý các vướng mắc liên quan đến công bố tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Theo thông tin được UBS dẫn lại từ sự kiện, trong tháng này, UBCKNN dự kiến sẽ công bố trên website cơ cấu sở hữu cổ phần theo bảy nhóm nhà đầu tư, bao gồm sở hữu Nhà nước, nhà đầu tư chiến lược, người nội bộ và người có liên quan, cổ đông lớn, sở hữu chéo, cổ đông bị hạn chế chuyển nhượng và phần cổ phiếu tự do lưu hành.

Cũng trong khuôn khổ chương trình công tác tại Singapore vừa qua, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có các buổi làm việc với tổ chức xếp hạng MSCI, Hiệp hội Ngân hàng lưu ký toàn cầu (AGC) cùng nhiều tổ chức đầu tư, định chế tài chính và thành viên thị trường quốc tế nhằm trao đổi về tình hình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các tiêu chí nâng hạng thị trường của tổ chức xếp hạng MSCI, cơ chế CCP, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài và các giải pháp phát triển thị trường vốn Việt Nam theo hướng minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế.