AI và làn sóng tái phân bổ dòng vốn toàn cầu: Cơ hội nào cho Việt Nam?

Dòng vốn toàn cầu dịch chuyển vì AI

Nếu như máy tính cá nhân hay điện thoại thông minh tạo ra bước ngoặt bằng cách thay thế hoàn toàn các công cụ cũ, thì AI lại định hình làn sóng mới nhờ khả năng tích hợp và cộng hưởng sâu sắc với hệ thống sẵn có. Tại tọa đàm trực tuyến "Gateway to Vietnam" do Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI tổ chức với chủ đề "The AI Reset", ông Bradley Warden, Giám đốc Điều hành, Quản lý Danh mục Cấp cao - Nomura Asset Management International, chuyên gia quản lý quỹ công nghệ quy mô hơn 10 tỷ USD, nhận định rằng AI không thay thế các công cụ hiện có mà đóng vai trò nâng cao năng suất, giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn.

Hiện nay, các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đã chi khoảng hơn 700 tỷ USD cho lĩnh vực này và con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng trên 50%. Dòng vốn khổng lồ này đang chảy mạnh vào hạ tầng phần cứng, đặc biệt là hệ thống trung tâm dữ liệu tích hợp bộ vi xử lý đồ họa (GPU) và bộ nhớ băng thông rộng (VRAM/HBM). Theo ông Bradley Warden, dòng tiền đầu tư “khủng” này dựa trên những cơ sở rất thực tế về tỷ suất hoàn vốn (ROI), đã giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, tiết giảm chi phí và gia tăng cơ hội tạo doanh thu.

Sự đầu tư mạnh mẽ vào AI ngay lập tức tác động đến cấu trúc lực lượng lao động và mô hình vận hành của các doanh nghiệp. Ở góc độ này, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, chia sẻ câu chuyện thực tế về việc ứng dụng AI để tối ưu hóa quy trình công việc trong nội bộ tổ chức. Những công việc lập trình thủ công trước đây mất từ hai đến ba tuần thì nay với sự trợ giúp của AI có thể hoàn thành trong chưa đến một ngày.

Xu hướng "AI-First" cũng đang lan rộng ra các bộ phận hậu cần (Back Office). Không chỉ các chatbot thông thường, việc sử dụng các trợ lý AI chuyên sâu (Copilot hay AI Agent) ngày càng phổ biến, giúp tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại một cách chính xác. Ông Bradley Warden lưu ý rằng, trong bối cảnh chi phí nhân sự tại các quốc gia phương Tây rất đắt đỏ, các doanh nghiệp làm chủ được AI sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh nhờ tối ưu hóa chi phí vận hành. Đây chính là cơ hội cho những quốc gia sở hữu lực lượng lao động số hóa năng động như Việt Nam. 

Trong bản đồ dịch chuyển vốn của kỷ nguyên AI, Việt Nam đang đứng trước bài toán tái định vị. Thị trường trong nước hiện có những hạn chế nhất định khi chưa có các doanh nghiệp nắm giữ công nghệ lõi, các đại diện công nghệ tiêu biểu như FPT chủ yếu vẫn mạnh về dịch vụ phần mềm. Tuy nhiên, ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng của SSI, cho rằng Việt Nam không cần thiết phải cạnh tranh với Mỹ hay Trung Quốc trong việc xây dựng các mô hình nền tảng (foundation models). Thay vào đó, Việt Nam hoàn toàn có thể làm tốt ở cấp độ ứng dụng thực tế và tham gia vào các mắt xích phụ trợ của chuỗi giá trị toàn cầu trong kỷ nguyên AI. 

Ghi nhận thực tế trên thị trường cho thấy dòng vốn FDI đang tìm đến phân khúc bất động sản khu công nghiệp và hạ tầng phụ trợ công nghệ tại Việt Nam. Việc các chủ đầu tư lớn như KBC hay Viglacera chuẩn bị sẵn sàng quỹ đất sạch đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe đã thu hút thành công các dự án nhà máy bán dẫn và trung tâm dữ liệu lớn của những tập đoàn như Hana Micron hay Samsung. Đi kèm với đó, ngành năng lượng cũng mở ra cơ hội đầu tư dài hạn khi nhu cầu tiêu thụ điện năng của các trung tâm dữ liệu tăng cao, đòi hỏi các giải pháp ứng dụng AI để điều chỉnh và tối ưu hóa mạng lưới phân phối. 

Ở cấp độ ứng dụng nội địa, AI bắt đầu được nhúng sâu vào các ngành tài chính và tiêu dùng nhằm cải thiện hiệu suất sinh lời. Theo ông Phạm Lưu Hưng, các ngân hàng thương mại lớn như Techcombank, VPBank hay MB đã ứng dụng AI để cá nhân hóa sản phẩm và áp dụng mức phí hoặc lãi suất dựa trên mức độ rủi ro được tính toán tự động theo từng khách hàng. Trong lĩnh vực bán lẻ, chuỗi nhà thuốc Long Châu cũng sử dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng dịch vụ chăm sóc khách hàng ở quy mô lớn, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt so với các mô hình chatbot cũ. 

Dù cơ hội lớn, các chuyên gia cũng lưu ý về những rào cản quản trị mà doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt. Tổng giám đốc SSI Nguyễn Đức Thông nêu bài toán về tính bảo mật và chủ quyền dữ liệu khi các quy định pháp lý tại Việt Nam yêu cầu không được chuyển dữ liệu nhạy cảm của khách hàng tài chính ra khỏi lãnh thổ. Do đó, các doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm giải pháp linh hoạt như thuê hạ tầng GPU trong nước hoặc vận hành các mô hình mã nguồn mở trên hệ thống đám mây dùng riêng. Đồng thời, các nhà điều hành cần tránh việc chạy theo xu hướng “bề mặt”. Nếu đội ngũ nhân sự không thực sự hiểu và làm chủ công nghệ, việc đầu tư vào AI sẽ khó mang lại lợi nhuận kỳ vọng.

Nhìn một cách tổng thể, làn sóng dịch chuyển vốn dưới tác động của AI đang phân định lại lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Những nhịp điều chỉnh ngắn hạn của các cổ phiếu công nghệ nội địa không làm giảm đi vai trò của Việt Nam như một mắt xích triển khai giải pháp tiềm năng. Bằng cách tập trung vào ứng dụng linh hoạt trong tài chính, bán lẻ, kết hợp với việc chuẩn bị tốt hạ tầng quỹ đất và năng lượng, Việt Nam có thể tự tin trở thành điểm đến hấp dẫn đón đầu dòng vốn đầu tư trong kỷ nguyên công nghệ mới.

Vai trò của thị trường vốn

Để hiện thực hóa định hướng trên, thị trường vốn Việt Nam đóng vai trò then chốt như một mạch máu trung chuyển, chuyển hóa các cơ hội dịch chuyển công nghệ thành các dòng vốn hữu hình tài trợ cho doanh nghiệp nội địa. Thị trường vốn không còn dừng lại ở vai trò huy động vốn truyền thống, mà đã trở thành bệ đỡ thúc đẩy năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị AI toàn cầu.

Trước hết, thị trường chứng khoán đóng vai trò là kênh dẫn dòng vốn gián tiếp (FII) quan trọng, giúp các doanh nghiệp công nghệ trong nước tiếp cận nguồn tài chính dài hạn quy mô lớn để đầu tư hạ tầng và R&D. Khi các quỹ đầu tư công nghệ toàn cầu tái phân bổ danh mục đầu tư, những doanh nghiệp công nghệ có nền tảng vững chắc và định hướng xuất khẩu dịch vụ như FPT trở thành đích đến lý tưởng. Thông qua việc huy động vốn trên thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp này có thể tài trợ cho các thương vụ thâu tóm quốc tế, mua lại các công ty giải pháp AI ở Mỹ hay châu Âu, đồng thời xây dựng các trung tâm tính toán hiệu năng cao trong nước mà không bị phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn vay tín dụng ngân hàng. Nguồn vốn đại chúng từ thị trường chứng khoán giúp tối ưu hóa chi phí vốn, tạo ra bệ phóng tài chính sòng phẳng để doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh với các đối thủ khu vực như Ấn Độ hay Malaysia.

Bên cạnh mảng công nghệ thuần túy, thị trường vốn là công cụ tài trợ dài hạn không thể thiếu cho nhóm doanh nghiệp phát triển bất động sản khu công nghiệp và hạ tầng năng lượng số. Việc xây dựng hạ tầng quỹ đất đáp ứng tiêu chuẩn phòng sạch, hệ thống cấp điện và xử lý nước cho các dự án nhà máy bán dẫn đòi hỏi lượng vốn ban đầu cực lớn. Để giải quyết bài toán này, các công ty phát triển hạ tầng phải sử dụng công cụ phát hành trái phiếu doanh nghiệp và chào bán cổ phiếu tăng vốn để tài trợ cho việc bồi thường, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng các khu công nghiệp trọng điểm. Song song đó, ngành năng lượng đang chứng kiến làn sóng huy động vốn thông qua tín dụng xanh và trái phiếu xanh. Nhiều tập đoàn đã tích cực đầu tư vào nguồn năng lượng tái tạo, đảm bảo nguồn điện sạch và ổn định, đáp ứng cam kết Net Zero vốn là tiêu chuẩn bắt buộc của các đối tác công nghệ quốc tế khi dịch chuyển dòng vốn vào Việt Nam.

Dù vậy, để thị trường vốn phát huy trọn vẹn vai trò bệ đỡ, thách thức lớn nhất đối với các nhà điều hành thị trường và doanh nghiệp hiện nay là tính minh bạch thông tin và tiêu chuẩn quản trị. Các quỹ đầu tư công nghệ lớn trên thế giới, với tư duy đánh giá ROI thực tế, sẽ không giải ngân dựa trên các khẩu hiệu truyền thông hay việc doanh nghiệp chỉ đơn thuần gắn nhãn "AI" lên sản phẩm. Họ đòi hỏi các số liệu rõ ràng về hiệu quả cắt giảm chi phí vận hành và tốc độ tăng trưởng doanh thu sau khi áp dụng công nghệ. Điều này đặt ra áp lực buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao tiêu chuẩn quản trị, đồng thời thiết lập các chương trình đào tạo nhân sự thực chất.

Trong bối cảnh như vậy, vai trò cầu nối của các công ty chứng khoán là rất quan trọng. Theo ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường Toàn cầu của SSI, với vai trò là một công ty chứng khoán nội địa, SSI mong muốn tiếp tục mang lại giá trị cho nhà đầu tư trong và ngoài nước thông qua các cuộc đối thoại có chiều sâu, kết nối góc nhìn quốc tế với bối cảnh Việt Nam, đồng thời hướng tới trở thành một định chế tài chính có tư duy toàn cầu, đặt nền tảng tại Việt Nam và đồng hành cùng sự phát triển của thị trường vốn Việt Nam.