Xây dựng VIFC: 'Việt Nam đi sau nên càng phải làm nhanh hơn, quyết liệt hơn'

Dư địa từ các kênh huy động vốn ngày càng hạn chế

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo "VIFC-DN: Kiến tạo thể chế – Định hình dòng vốn thế hệ mới" do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết Quốc hội để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới, quy mô vốn cần huy động là rất lớn.

Theo tính toán, tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực Nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 8,3 - 8,5 triệu tỷ đồng. Phần còn lại sẽ phải được huy động từ khu vực tư nhân, doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các quỹ đầu tư quốc tế và các kênh thị trường vốn. Phần lớn nguồn lực vẫn phải đến từ khu vực doanh nghiệp và các kênh thị trường vốn, trong đó có vai trò của Trung tâm Tài chính quốc tế là rất quan trọng.

Tính toán sơ bộ cho thấy nhu cầu huy động vốn từ doanh nghiệp, thị trường vốn, tín dụng và vay nước ngoài lên tới khoảng 20,4 triệu tỷ đồng. Điều này cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với hệ thống ngân hàng.

"Hệ thống ngân hàng phải tính toán làm sao vừa đáp ứng được yêu cầu tăng trưởng tín dụng phục vụ phát triển kinh tế, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Đây là bài toán không hề đơn giản", Phó trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương đặt vấn đề.

Trong bối cảnh dư địa của các kênh huy động vốn truyền thống ngày càng hạn chế, việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ là câu chuyện xây dựng một thiết chế tài chính mới mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập các kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế.

Quốc hội đã ban hành các nghị quyết quan trọng liên quan đến việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế cũng như các cơ chế đặc thù dành cho TP. HCM và TP. Đà Nẵng. Đây là nền tảng pháp lý ban đầu thể hiện quyết tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, từ việc ban hành chủ trương đến khi Trung tâm Tài chính quốc tế có thể vận hành hiệu quả vẫn còn một chặng đường rất dài.

"Chúng ta đã có quyết tâm chính trị rất cao, nhưng để trung tâm thực sự đi vào hoạt động còn rất nhiều việc phải làm. Vẫn còn nhiều vấn đề về thể chế, cơ chế, chính sách cần tiếp tục hoàn thiện để trung tâm trở thành kênh huy động vốn, kênh thử nghiệm các mô hình quản trị mới và tạo động lực phát triển cho nền kinh tế", TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, tại Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 cũng đã đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện các cơ chế vượt trội cho Trung tâm Tài chính quốc tế. Tuy nhiên, từ chủ trương đến triển khai thực tế chắc chắn sẽ còn nhiều vấn đề cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện.

Một trong những nội dung được TS. Nguyễn Đức Hiển đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu đổi mới tư duy quản lý đối với các động lực tăng trưởng mới. Nếu trước đây chúng ta chủ yếu tiếp cận theo hướng thử nghiệm có kiểm soát thì trong thời gian tới cần coi đây là một phương thức phát triển mới, cần mạnh dạn hơn trong hoàn thiện thể chế và pháp luật. Bởi vì, nếu vẫn giữ cách tiếp cận quá thận trọng thì rất khó tạo ra sức cạnh tranh cho các Trung tâm Tài chính quốc tế của Việt Nam.

Bên cạnh việc tiếp tục phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư công, tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư tư nhân, Việt Nam cần nhanh chóng hình thành các động lực tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, kinh tế số, tài sản số và thị trường vốn hiện đại. Đây cũng là cơ sở để định vị vai trò của Trung tâm Tài chính quốc tế trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế.

Khung pháp lý đủ mạnh để tạo sức cạnh tranh cho Trung tâm Tài chính quốc tế

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, sau khi Quốc hội ban hành các nghị quyết liên quan đến Trung tâm Tài chính quốc tế, nhiệm vụ quan trọng nhất trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế để các cơ chế đặc thù thực sự đi vào cuộc sống. Bên cạnh việc ban hành các nghị quyết, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung nhằm tạo nên một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh cho mô hình mới này.

Một trong những nội dung quan trọng nhất cần được tiếp tục hoàn thiện là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Hiện nay, Việt Nam mới chỉ đề cập đến sandbox trong một số luật chuyên ngành như Luật Công nghiệp công nghệ số hay lĩnh vực ngân hàng, song quy định vẫn còn rời rạc và chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của Trung tâm Tài chính quốc tế. Nhiều ý kiến đang đề xuất cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý chung về sandbox ở cấp quốc gia thay vì quy định riêng lẻ theo từng ngành.

"Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ là nơi cung cấp các dịch vụ tài chính mà còn phải là nơi thử nghiệm các mô hình quản trị mới, sản phẩm tài chính mới và công nghệ tài chính mới. Nếu không có cơ chế thử nghiệm đủ linh hoạt thì sẽ rất khó tạo ra sức cạnh tranh", ông nói.

Tuy nhiên, việc thiết kế sandbox luôn phải giải quyết bài toán cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro. Nếu quá thận trọng thì sẽ không hấp dẫn nhà đầu tư. Nhưng nếu mở quá nhanh, thiếu cơ chế kiểm soát thì rủi ro đối với hệ thống tài chính cũng rất lớn.

Bên cạnh đó, hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về việc pháp luật hiện hành đã đủ để điều chỉnh các loại tài sản mới hay chưa. Có ý kiến cho rằng chỉ cần hoàn thiện các quy định hiện có, nhưng cũng có quan điểm đề xuất cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý hoàn toàn mới.

Ở góc độ Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng, Việt Nam cần mạnh dạn hơn trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho các loại tài sản và dịch vụ tài chính mới nếu muốn Trung tâm Tài chính quốc tế đủ sức cạnh tranh với các trung tâm trong khu vực. Cái gì cần thận trọng thì vẫn phải thận trọng, nhưng những gì có thể mở thì phải mở nhanh hơn để tạo lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút dòng vốn quốc tế.

Cùng với tài sản số, Việt Nam cũng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý dòng vốn xuyên biên giới, ngoại hối, dữ liệu tài chính và các cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhằm vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, vừa đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính.

Về mô hình giám sát đối với Trung tâm Tài chính quốc tế, theo TS. Nguyễn Đức Hiển, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các trung tâm tài chính lớn trên thế giới đều áp dụng mô hình giám sát tổng thể, bao trùm nhiều lĩnh vực như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, thanh toán, tài sản số, dữ liệu tài chính cũng như phòng, chống rửa tiền. Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn đang quản lý theo từng lĩnh vực riêng biệt. Đây là câu chuyện rất cần được nghiên cứu. Cơ chế giám sát hiện nay liệu đã đủ đáp ứng yêu cầu của một Trung tâm Tài chính quốc tế hay chưa? Có nên xây dựng một mô hình giám sát mang tính liên thông như thông lệ quốc tế hay không?. Đây không chỉ là vấn đề riêng của TP. HCM hay TP. Đà Nẵng mà là câu chuyện chung của cả quốc gia trong quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế.

Ngoài thể chế, TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ quyết định sự thành công của Trung tâm Tài chính quốc tế. Hiện nay Việt Nam mới chủ yếu điều động cán bộ từ các sở, ngành hoặc một số trường đại học, viện nghiên cứu tham gia xây dựng mô hình. Tuy nhiên, về lâu dài cần có chiến lược phát triển nguồn nhân lực mang tính quốc tế hơn. Không chỉ thu hút một vài chuyên gia mà phải hình thành cả một hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao, tạo điều kiện để họ lựa chọn Việt Nam là nơi sinh sống, làm việc lâu dài. Để làm được điều này cần đồng bộ nhiều chính sách về môi trường sống, giáo dục, y tế, nhà ở, điều kiện làm việc cũng như các chính sách dành cho gia đình chuyên gia.

TS. Nguyễn Đức Hiển cũng cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm tài chính trong khu vực, Việt Nam cần sớm xác định những sản phẩm tài chính chủ lực để tạo lợi thế cạnh tranh. Nếu chỉ phát triển những sản phẩm tài chính truyền thống thì rất khó thu hút được dòng vốn quốc tế.

"Chúng ta cần xác định rõ mỗi giai đoạn sẽ ưu tiên phát triển những sản phẩm gì, cơ chế nào cần thay đổi để phù hợp với sự phát triển của thị trường. Nếu không tạo ra được sự khác biệt thì rất khó cạnh tranh với các trung tâm tài chính đã hình thành từ trước. Việt Nam là nước đi sau nên càng phải làm nhanh hơn, quyết liệt hơn. Nếu không tạo được những cơ chế đủ đột phá và đủ sức cạnh tranh thì sẽ rất khó thu hút được dòng vốn quốc tế cũng như phát huy vai trò của Trung tâm Tài chính quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.