Thu hút dòng vốn di sản và công nghệ: Cuộc cách mạng thể chế tại VIFC-DN

Trong bàn cờ kinh tế toàn cầu đương đại, cục diện cạnh tranh giữa các Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) đang trải qua một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Lợi thế cạnh tranh cốt lõi không còn bị đóng khung bởi quy mô kinh tế, mật độ dân số hay dung lượng thị trường nội địa. Thay vào đó, chất lượng thể chế, mức độ tự do hóa tài chính và năng lực hấp thụ các dòng vốn thế hệ mới của nền kinh tế số mới là những tọa độ quyết định sự hưng thịnh của một quốc gia.

Nhìn vào bản đồ tài chính thế giới, sự trỗi dậy thần kỳ của Singapore, Hong Kong, hay các mô hình trẻ trung như Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai (DIFC) và Thị trường Toàn cầu Abu Dhabi (ADGM) là những minh chứng sống động. Thành công của họ không đến từ tài nguyên sẵn có hay vị trí địa lý đơn thuần. Đó là kết quả của một hành trình chủ động kiến tạo thể chế đặc thù, vượt trội và mang tính đột phá – nơi tạo ra một “vùng đệm an toàn” thu hút các định chế tài chính toàn cầu, các quỹ đầu tư di sản, và các doanh nghiệp Fintech xuyên biên giới.

Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP. Đà Nẵng (VIFC-DN) ra đời không nằm ngoài quy luật đó. Đây không chỉ là một dự án phát triển kinh tế địa phương thông qua các thử nghiệm chính sách, mà là mũi đột phá chiến lược nhằm đưa Việt Nam cắm mốc sâu hơn vào mạng lưới tài chính toàn cầu, định hình một mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dòng vốn tương lai.

Bước ngoặt lịch sử

Năm 2025 đi vào lịch sử kinh tế Việt Nam như một mốc son khi Quốc hội chính thức ban hành Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam. Được ví như “Hiến pháp thể chế” của VIFC, Nghị quyết này cùng hệ thống 8 Nghị định triển khai đồng bộ của Chính phủ đã giải quyết triệt để 3 bài toán nền tảng:

Xác lập địa vị pháp lý và bộ máy quản trị chuyên biệt

Trước mốc thời gian này, hệ thống luật pháp Việt Nam chưa từng có tiền lệ về một khu vực chuyên biệt dành cho các hoạt động tài chính hải ngoại (offshore). Thể chế năm 2025 đã dũng cảm thiết lập một cấu trúc quản trị tinh gọn chưa từng có:

Mô hình tổ chức thống nhất: Thành lập Hội đồng điều hành VIFC do Thủ tướng Chính phủ quyết định, vận hành theo kiến trúc "1 trung tâm, 2 điểm đến" (VIFC-HCMC và VIFC-DN). Tại Đà Nẵng, bộ máy kiềng ba chân gồm: Cơ quan điều hành, Cơ quan giám sát và Cơ quan giải quyết tranh chấp do Chủ tịch UBND Thành phố quyết định thành lập, mang lại sự đồng bộ tuyệt đối.

Cơ chế vận hành linh hoạt: Các cơ quan tại VIFC-DN được phân cấp, phân quyền trực tiếp từ các Bộ, ngành Trung ương và UBND Thành phố. Mô hình giúp loại bỏ tối đa “độ trễ hành chính”, cho phép thực hiện cấp phép, thanh tra, giám sát tại chỗ cho các nhà đầu tư chiến lược.

Hạ tầng vật chất đạt chuẩn toàn cầu: Các cơ chế đặc thù về đất đai, quy hoạch và phát triển hạ tầng đô thị tài chính được luật hóa, đảm bảo tạo dựng không gian mặt bằng đẳng cấp quốc tế cho tổ hợp VIFC Đà Nẵng.

Kích hoạt dòng vốn thế hệ mới qua hành lang thử nghiệm (Sandbox)

Để chuyển dịch từ tài chính truyền thống sang tài sản số, Fintech và tài tài chính xanh, thể chế thế hệ đầu tiên đã mở ra các hành lang thử nghiệm vượt ra ngoài các giới hạn thông thường:

Về ngân hàng và ngoại hối: Cho phép tự do hóa có kiểm soát các giao dịch ngoại hối xuyên biên giới của các thành viên VIFC, đồng thời thiết lập lá chắn nghiêm ngặt về phòng chống rửa tiền (AML) và chống tài trợ khủng bố.

Về tài sản số: Cột mốc quan trọng là việc cho phép VIFC Đà Nẵng thí điểm vận hành Sở giao dịch hàng hóa thế hệ mới và khung pháp lý thử nghiệm cho tài sản số. Đây chính là không gian an toàn cho dòng vốn đổi mới sáng tạo toàn cầu neo đậu tại Việt Nam.

Tạo lập "Ốc đảo ưu đãi" và bảo hộ tư pháp chuẩn quốc tế

Đòn bẩy tài chính tối đa: Chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các thành viên hoạt động tại VIFC, thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia toàn cầu và miễn thuế xuất nhập khẩu tài sản kinh doanh tại VIFC đã tạo ra sức hút cạnh tranh sòng phẳng với các thiên đường thuế trong khu vực.

Chính sách "Thị thực VIFC": Áp dụng visa dài hạn lên đến 10 năm và quy trình "luồng xanh" xuất nhập cảnh cho nhân sự chất lượng cao, gỡ bỏ rào cản dịch chuyển lao động quốc tế.

An toàn tư pháp tuyệt đối: Điểm đột phá nhất là việc công nhận quyền lựa chọn luật áp dụng (luật nước ngoài) và cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua các tổ chức trọng tài quốc tế uy tín ngay tại trung tâm, xóa bỏ hoàn toàn tâm lý e ngại rủi ro pháp lý hệ thống của các định chế lớn.

Khung thể chế 2025 đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh "khai hoang pháp lý". Tuy nhiên, đây chủ yếu là giai đoạn mang tính "tĩnh", tập trung vào việc “thành lập” hơn là “vận hành”. Để đón được dòng vốn dịch chuyển liên tục, việc chuyển giao sang các nấc thang thể chế cao hơn là một tất yếu khách quan.

Bước chuyển mình sang giai đoạn vận hành

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển chiến lược của VIFC từ “định hình” sang “vận hành thực chất”. Sự kiện mang tính biểu tượng là Luật số 150/2025/QH15 về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính Quốc tế chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Việt Nam không còn dừng lại ở việc ưu đãi thuế, chúng ta đang xây dựng một hệ sinh thái thể chế hoàn chỉnh dựa trên ba trụ cột nền tảng:

Trụ cột 1: Thể chế quản trị dựa trên sự điều phối vĩ mô tập trung

Bộ máy chỉ đạo cấp quốc gia: Ban Chỉ đạo về Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam được thành lập do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp làm Trưởng ban, cùng 5 Phó Trưởng ban là các nhà lãnh đạo cấp cao của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Bộ Tài chính đóng vai trò cơ quan thường trực.

Cơ chế “Một cửa – Một điểm đến”: Kế hoạch hành động quốc gia phân công cụ thể lộ trình cho từng bộ ngành, thiết lập chuỗi giá trị toàn diện từ công ty môi giới, sở giao dịch hàng hóa, quỹ đầu tư đến các tổ chức đánh giá ESG, hãng luật và cơ sở đào tạo, giúp giảm tối đa chi phí tuân thủ cho nhà đầu tư.

Trụ cột 2: Thể chế thị trường tích hợp và nới lỏng có kiểm soát

Mạch máu ngoại hối chuyên biệt: Hướng dẫn chi tiết về mở và sử dụng tài khoản ngoại hối offshore, thiết lập ranh giới tách biệt với thị trường nội địa nhưng vẫn đảm bảo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Luật Phòng, chống rửa tiền.

Đột phá từ Luật Công nghiệp Công nghệ số: Sự kết hợp giữa các luật chuyên ngành và Nghị quyết thí điểm thị trường tài sản mã hóa đã cho phép VIFC Đà Nẵng vận hành một không gian pháp lý vượt trước khuôn khổ cũ, thí điểm phát hành, chào bán và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa – một bước đi dũng cảm và thức thời.

Trụ cột 3: Thể chế tư pháp tiệm cận chuẩn mực quốc tế (Mô hình DIFC/ADGM Courts)

Xét xử bằng tiếng Anh và áp dụng luật quốc tế: Tòa án chuyên biệt tại VIFC sở hữu thẩm quyền độc lập, công nhận quy tắc tố tụng quốc tế, tạo ra một lối đi riêng song song nhưng không xung đột với Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành.

Bệ đỡ tư pháp linh hoạt: Công nhận và cho thi hành nhanh chóng các phán quyết trọng tài thương mại quốc tế, gỡ bỏ hoàn toàn nỗi sợ về sự trì trệ trong xét xử của các tập đoàn tài chính đa quốc gia.

Đối diện hàng loạt thách thức

Mặc dù hệ thống văn bản pháp lý giai đoạn 2025–2026 đã tạo ra bước nhảy vọt mang tính nền tảng, song tầm nhìn chiến lược 2027–2030 đòi hỏi phải nhận diện rõ những "khoảng trống thể chế" cốt tử khi đối chiếu với các chuẩn mực khắt khe của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và thể chế vượt trội của các đối thủ.

Khủng hoảng thiếu hành lang pháp lý ổn định cho dòng vốn tài sản số

Sự bùng nổ của công nghệ sổ cái phân tán (blockchain) và chứng khoán hóa tài sản thực (tokenization) đang tái cấu trúc thị trường vốn toàn cầu. Để đứng chung hàng ngũ với Dubai (DFSA) hay Abu Dhabi (FSRA), VIFC-DN phải khắc phục các điểm nghẽn:

Token hóa (Tokenization): Hệ thống luật pháp hiện tại chưa thừa nhận quyền sở hữu đối với “tài sản ảo” hay chứng chỉ số hóa (Security Tokens), gây tắc nghẽn cho hoạt động phát hành chứng khoán số (STO) và token hóa bất động sản, hạ tầng tại Đà Nẵng.

Hạ tầng lưu ký tài sản số (Digital Asset Custody): Việt Nam đang thiếu các quy định cấp phép cho các nhà lưu ký số theo tiêu chuẩn IOSCO nhằm bảo vệ tài sản khách hàng.

Áp dụng "Travel Rule" của FATF: Cần giải quyết xung đột giữa tính ẩn danh của blockchain và quy định kiểm soát luồng vốn, tránh nguy cơ trở thành điểm nóng về rủi ro rửa tiền.

Khoảng trống sinh thái đối với dòng vốn di sản

Dòng vốn di sản từ các Văn phòng gia đình (Family Office) và quỹ quản lý tài sản tư nhân toàn cầu là nguồn vốn dài hạn khổng lồ. Tuy nhiên, VIFC-DN đang thiếu các công cụ pháp lý cốt lõi để thu hút dòng vốn này:

Cụ thể, chưa có quy định về mô hình Công ty vốn biến đổi (Variable Capital Company - VCC) hay cấu trúc Thác tín (Trust) để bảo vệ tài sản; Hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài khi dòng vốn offshore tương tác với thị trường nội địa (onshore) thông qua các thương vụ M&A.

Sự chậm trễ trong đồng bộ tiêu chuẩn thu hút Dòng vốn xanh

Đà Nẵng có lợi thế địa kinh tế lớn để trở thành trung tâm tài chính xanh, nhưng thể chế hiện tại đang kìm hãm tiềm năng này:

Cụ thể, chưa nội hóa Tiêu chuẩn phân loại xanh (Green Taxonomy) đồng bộ với EU hoặc ASEAN, dẫn đến rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing); Hạ tầng pháp lý cho thị trường Carbon mới ở dạng sơ khởi, chưa có hành lang liên thông quốc tế theo Điều 6 Thỏa thuận Paris.

Thiếu cơ chế Sandbox thế hệ mới cho dòng vốn đổi mới sáng tạo

Pháp luật chưa có quy chế cho các Quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) hoạt động theo mô hình hợp vốn linh hoạt; khái niệm SPAC hoàn toàn nằm ngoài Luật Chứng khoán.

Do đó, cơ chế Sandbox cần chuyển dịch từ tư duy “cho phép từng vụ việc” sang Tài chính mở (Open Finance) và Quản trị trí tuệ nhân tạo (AI Governance), đồng thời bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm dân sự/hình sự cho bên thử nghiệm khi xảy ra rủi ro công nghệ.

Giải pháp đột phá cho VIFC-DN

Sự xung đột giữa một hệ thống pháp luật mang tính đóng, quản lý theo thực thể truyền thống với bản chất mở, vận động không biên giới của dòng vốn tài chính số và tài chính xanh chính là bài toán lớn nhất của VIFC Đà Nẵng trong giai đoạn 2027–2030.

Để vượt qua khoảng trống này và giành chiến thắng trong thu hút dòng vốn thế hệ mới toàn cầu, Việt Nam không thể chỉ bằng lòng với các văn bản luật và nghị định thế hệ 1 hiện có. Chúng ta cần một cuộc cách mạng thể chế triệt để hơn: Xây dựng một đạo luật riêng biệt – Luật về Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC Law) được thiết kế theo tư duy kiến tạo phát triển. Đạo luật này phải mạnh dạn nội địa hóa toàn diện các chuẩn mực an toàn vốn Basel III, công nhận tính pháp lý vững chắc của tài sản số, dỡ bỏ rào cản luân chuyển vốn cho các Family Office và trao cho Tòa án chuyên biệt thẩm quyền tối cao giải quyết các tranh chấp công nghệ tài chính phức tạp.

Với một khung thể chế như thế, VIFC-DN chắc chắn sẽ trở thành một "Hub tài chính" thế hệ mới, tự tin đứng chung hàng ngũ với các biểu tượng thịnh vượng toàn cầu: Singapore, Hong Kong và Dubai.