Vốn mạo hiểm cần một 'bệ phóng' từ trung tâm tài chính quốc tế

Vốn mạo hiểm ngày càng được xem là một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái đổi mới, không chỉ vì cung cấp nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp tăng trưởng nhanh mà còn vì góp phần sàng lọc dự án, hỗ trợ quản trị, kết nối mạng lưới và thúc đẩy quá trình thương mại hóa sáng tạo. Vai trò này đặc biệt rõ trong những lĩnh vực có mức độ bất định cao, chu kỳ phát triển dài và khó tiếp cận các nguồn tài trợ truyền thống ở giai đoạn đầu. Các nghiên cứu cho thấy tác động của vốn mạo hiểm vượt ra ngoài chức năng cấp vốn thuần túy, khi sự hiện diện của nhà đầu tư mạo hiểm có thể rút ngắn quá trình phát triển của doanh nghiệp đổi mới, nâng cao năng lực tổ chức và tạo tín hiệu chất lượng cho thị trường.

Khác với nhiều lĩnh vực, đổi mới sáng tạo trong tài chính không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay nhu cầu thị trường, mà còn gắn chặt với hạ tầng dữ liệu, tiêu chuẩn tuân thủ, chất lượng pháp lý và khả năng kết nối với các định chế tài chính hiện hữu.

Theo báo cáo Fintech and the Future of Finance của World Bank năm 2023, sự phát triển của các mô hình tài chính mới luôn đi cùng với những yêu cầu mới về hạ tầng và quản lý, giám sát; trong khi theo báo cáo của BIS về triển khai open finance trên thế giới công bố tháng 3/2026, cho thấy khả năng chia sẻ dữ liệu theo chuẩn, cơ chế đồng thuận của khách hàng và hạ tầng API là những điều kiện quan trọng để hỗ trợ đổi mới tài chính. Vì vậy, vấn đề cần quan tâm không chỉ là có hình thành các doanh nghiệp tài chính mới hay không, mà là liệu môi trường thể chế và cấu trúc vốn có đủ khả năng giúp các sáng kiến đó được tài trợ, thử nghiệm và mở rộng thành các mô hình kinh doanh có sức lan tỏa hay không.

Vai trò của vốn mạo hiểm với đổi mới sáng tạo tài chính

Vốn mạo hiểm là hình thức đầu tư vốn cổ phần vào các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao nhưng đi kèm mức độ rủi ro lớn, thường tập trung ở giai đoạn đầu hoặc giai đoạn mở rộng sớm của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hệ sinh thái vốn mạo hiểm gắn với đổi mới sáng tạo tài chính chỉ vận hành hiệu quả khi hội tụ đồng thời nhiều điều kiện, thay vì chỉ dựa vào quy mô dòng vốn. Trên thực tế, những trung tâm tài chính có khả năng nuôi dưỡng đổi mới tài chính thường không phát triển theo cách thức vận hành đơn lẻ của từng chính sách, mà là cách tiếp cận theo hướng hệ sinh thái, trong đó khung pháp lý, công cụ đầu tư, cơ chế thử nghiệm, dữ liệu, nhân lực được thiết kế theo hướng bổ trợ lẫn nhau. Điều này phù hợp với cách tiếp cận hệ sinh thái đổi mới, theo đó đổi mới là kết quả của tương tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, nhà đầu tư và hạ tầng thị trường, thay vì là đầu ra của riêng doanh nghiệp công nghệ.

Trường hợp Singapore cho thấy vai trò nổi bật của một cơ quan quản lý vừa thận trọng vừa chủ động thúc đẩy đổi mới. Trước hết, Cơ quan Tiền tệ Singapore (Monetary Authority of Singapore – MAS) đã triển khai Financial Sector Technology and Innovation (FSTI) từ tháng 6/2015 như một chương trình hỗ trợ phát triển hệ sinh thái đổi mới trong khu vực tài chính. Tiếp đó, FinTech Regulatory Sandbox được đưa vào vận hành từ năm 2016 để cho phép thử nghiệm sản phẩm và dịch vụ tài chính mới trong môi trường có giới hạn rủi ro. Trên nền đó, MAS tiếp tục ra mắt Sandbox Express vào tháng 8/2019 nhằm rút ngắn thời gian thử nghiệm đối với một số mô hình đủ điều kiện, và sau đó bổ sung Sandbox Plus vào tháng 11/2021 để mở rộng hỗ trợ cho giai đoạn thử nghiệm và thương mại hóa sớm. Chuỗi công cụ này cho thấy Singapore không tiếp cận đổi mới tài chính như một vấn đề chính sách đơn lẻ, mà theo hướng xây dựng dần một cấu trúc hỗ trợ gồm tài trợ thử nghiệm, cơ chế sandbox và các điều kiện thúc đẩy phát triển hệ sinh thái.

Nếu Singapore nhấn mạnh sự phối hợp giữa thử nghiệm chính sách và hỗ trợ hệ sinh thái, thì Vương quốc Anh cho thấy tầm quan trọng của việc kết hợp giữa công cụ giám sát đổi mới với cơ chế khuyến khích vốn giai đoạn sớm. Về phía điều tiết, Cơ quan Quản lý Tài chính Vương quốc Anh (Financial Conduct Authority – FCA) bắt đầu triển khai Regulatory Sandbox từ năm 2016, cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới với khách hàng thực trong môi trường kiểm soát.

Theo báo cáo tổng kết năm đầu của FCA, chỉ sau hai đợt thử nghiệm đầu tiên, cơ chế này đã thu hút 146 hồ sơ đăng ký, trong đó 50 doanh nghiệp được chấp nhận và 41 doanh nghiệp bước vào giai đoạn thử nghiệm, cho thấy sandbox không chỉ là một công cụ thiết kế trên giấy mà đã nhanh chóng trở thành kênh hỗ trợ thực nghiệm cho đổi mới tài chính.

Bên cạnh đó, Digital Sandbox được FCA thí điểm từ năm 2020 và được vận hành thường trực từ tháng 8/2023, cung cấp dữ liệu, công cụ thử nghiệm và không gian hợp tác cho doanh nghiệp ở giai đoạn giai đoạn thử nghiệm khả năng vận hành ban đầu. FCA cho biết gần 6 trên 10 doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia hai đợt thí điểm Digital Sandbox đã đạt được tiến triển tích cực như gọi vốn, thiết lập quan hệ đối tác, ra mắt sản phẩm hoặc được công nhận trong ngành.

Ở tầng vốn, Chính phủ Anh cũng duy trì các cơ chế khuyến khích đầu tư giai đoạn sớm thông qua EIS và Venture Capital Trusts; theo công bố của HM Treasury và HMRC năm 2023, các ưu đãi này được gia hạn đến ngày 6/4/2035. Chuỗi công cụ này cho thấy hệ sinh thái đổi mới tài chính của Anh không chỉ dựa vào sandbox, mà được xây dựng trên sự kết hợp giữa thử nghiệm có kiểm soát, hỗ trợ dữ liệu và cơ chế tài chính giúp hấp thụ rủi ro ở giai đoạn đầu của chu kỳ đổi mới.

Dubai là một trường hợp bổ trợ đáng chú ý vì cho thấy vai trò của cụm liên kết thể chế và thị trường trong việc phát hệ sinh thái đổi mới tài chính. Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai (DIFC) không chỉ được tổ chức như một khu tài chính tự do, mà còn vận hành trên nền một hệ thống tư pháp độc lập bằng tiếng Anh theo thông luật, qua đó tạo ra mức độ chắc chắn pháp lý cao hơn cho các hoạt động tài chính và đầu tư.

Song song với đó, DIFC phát triển Innovation Hub như một cộng đồng đổi mới quy mô lớn và FinTech Hive như một nền tảng thúc đẩy kết nối giữa startup với ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm, nhà đầu tư và các đối tác thị trường. Theo thông tin chính thức của DIFC năm 2025, Innovation Hub hiện quy tụ hơn 1.000 doanh nghiệp công nghệ và đổi mới, trong khi DIFC cũng nhấn mạnh đây là trung tâm fintech và đổi mới lớn nhất khu vực MENA. Điều đó cho thấy Dubai không tiếp cận đổi mới tài chính như tập hợp các doanh nghiệp riêng lẻ, mà như một hệ sinh thái được neo vào một trung tâm tài chính hiện hữu, nơi hạ tầng pháp lý, không gian thể chế và mạng lưới thị trường được thiết kế để hỗ trợ thử nghiệm, kết nối và mở rộng mô hình mới.

Từ ba trường hợp trên, có thể thấy một hệ sinh thái vốn mạo hiểm gắn với đổi mới sáng tạo tài chính chỉ vận hành hiệu quả khi nhiều điều kiện được thiết kế đồng thời và bổ trợ lẫn nhau. Trước hết, cần có khung pháp lý đủ rõ cho quỹ đầu tư và công cụ đầu tư, nhằm giảm bất định pháp lý và tạo điều kiện để dòng vốn được tổ chức và triển khai trong nước một cách ổn định hơn.

Bên cạnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát giữ vai trò quan trọng vì cho phép doanh nghiệp kiểm định mô hình, nhận diện rủi ro và điều chỉnh sản phẩm trước khi mở rộng ra thị trường.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy dữ liệu, API và hạ tầng số không thể được xem chỉ như điều kiện kỹ thuật, mà phải được đặt trong cấu trúc chính sách hỗ trợ đổi mới tài chính. Đồng thời, hệ sinh thái chỉ có thể phát triển theo chiều sâu khi tồn tại các cụm liên kết giữa quỹ đầu tư, startup, định chế tài chính, cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ, qua đó giảm chi phí phối hợp và rút ngắn quá trình thương mại hóa mô hình mới. Sau cùng, Nhà nước không chỉ đóng vai trò giám sát, mà còn giữ vai trò kiến tạo thị trường thông qua việc thiết kế khung thử nghiệm, hỗ trợ điều phối hệ sinh thái và giảm chi phí bất định cho khu vực tư nhân.

Trung tâm tài chính quốc tế - điểm tựa để vốn mạo hiểm phục vụ đổi mới tài chính

Đổi mới sáng tạo tài chính tại Việt Nam hiện đã tiến khá xa ở tầng số hóa và cải thiện vận hành các dịch vụ tài chính hiện hữu, nhưng năng lực hình thành và mở rộng các sản phẩm, dịch vụ và mô hình tài chính mới vẫn còn hạn chế. Do đó, trọng tâm chính sách trong giai đoạn tới không nên chỉ dừng ở việc thúc đẩy chuyển đổi số theo nghĩa nâng cao hiệu quả xử lý, mở rộng kênh phân phối hay cải thiện trải nghiệm người dùng. Quan trọng hơn, Việt Nam cần xây dựng một hạ tầng thể chế cho đổi mới tài chính, tức một tập hợp điều kiện cho phép các sáng kiến mới được thử nghiệm, điều chỉnh và phát triển thành mô hình kinh doanh có thể mở rộng. Theo nghĩa đó, chính sách không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ trong các sản phẩm sẵn có, mà phải tạo môi trường để các sản phẩm tài chính mới có thể hình thành một cách hợp pháp, an toàn và có khả năng kết nối với thị trường.

Trọng tâm của hạ tầng thể chế này trước hết nằm ở cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Việc Nghị định số 94/2025/NĐ-CP đã đặt nền tảng pháp lý ban đầu cho sandbox trong lĩnh vực ngân hàng là một bước tiến quan trọng, nhưng để cơ chế này tạo tác động thực chất đối với hệ sinh thái, cách tiếp cận tiếp theo không nên chỉ dừng ở việc cho phép thử nghiệm. Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy sandbox chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng dữ liệu thử nghiệm, tiêu chuẩn kết nối, phản hồi sớm từ cơ quan quản lý và cơ chế phối hợp giữa startup với các định chế tài chính hiện hữu. Vì vậy, Việt Nam cần phát triển sandbox theo hướng trở thành một cấu phần của hạ tầng đổi mới tài chính, gắn với các yếu tố như định danh số, chia sẻ dữ liệu có kiểm soát, chuẩn kết nối mở và quy trình đánh giá sau thử nghiệm. Chỉ khi đó, đổi mới tài chính mới có thể vượt ra ngoài phạm vi số hóa vận hành để tiến sang giai đoạn hình thành sản phẩm và mô hình tài chính mới có khả năng thương mại hóa rộng hơn.

Để làm được điều này, việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế không nên được tiếp cận như một dự án hạ tầng hay một không gian tập trung định chế tài chính đơn thuần. Quan trọng hơn, đây cần được xem là một chiến lược phát triển năng lực đổi mới tài chính, trong đó vốn mạo hiểm, cơ chế thử nghiệm, hạ tầng dữ liệu, nguồn nhân lực và khả năng hấp thụ của thị trường cùng tạo thành nền tảng cạnh tranh dài hạn.

Từ góc độ chính sách, điều này hàm ý rằng phát triển Trung tâm tài chính quốc tế cần được gắn trực tiếp với việc hình thành một cụm hệ sinh thái đổi mới tài chính có khả năng vận hành thực chất. Trong cụm đó, quỹ đầu tư, startup tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan quản lý, trường đại học và các trung tâm nghiên cứu không tồn tại như các chủ thể rời rạc, mà cần được kết nối trong cùng một không gian thể chế và hạ tầng. Khi đó, Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi tập trung giao dịch và dịch vụ tài chính, mà còn là nơi các sáng kiến tài chính mới có thể được tài trợ, thử nghiệm, hiệu chỉnh và thương mại hóa nhanh hơn so với phần còn lại của nền kinh tế. Đây cũng là cách tiếp cận giúp trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam không chỉ mạnh về quy mô, mà còn có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh dựa trên đổi mới.

Trên cơ sở đó, lộ trình chính sách nên được triển khai theo hai tầng có liên kết với nhau. Trong ngắn hạn, ưu tiên lớn nhất là giảm bất định của môi trường pháp lý, hoàn thiện các điều kiện nền cho vốn mạo hiểm, vận hành hiệu quả cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và tạo tín hiệu chính sách rõ ràng đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp đổi mới tài chính. Trong trung hạn, trọng tâm cần chuyển sang xây dựng năng lực hấp thụ của thị trường, phát triển các cụm đổi mới tài chính gắn với định hướng IFC, mở rộng kết nối giữa các định chế tài chính với doanh nghiệp công nghệ và củng cố các điều kiện để sản phẩm, dịch vụ và mô hình tài chính mới có thể được mở rộng.

Theo nghĩa đó, phát triển trung tâm tài chính quốc tế chỉ có thể bền vững khi đi cùng một chiến lược phát triển hệ sinh thái đổi mới tài chính theo chiều sâu, trong đó vốn mạo hiểm không đứng ở bên lề, mà là một cấu phần nền của năng lực cạnh tranh tài chính quốc gia.

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai các hoạt động của trung tâm tài chính quốc tế theo định hướng đã được Quốc hội thông qua, Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance phối hợp với Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại thành phố Đà Nẵng (VIFC-DN) và Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) tổ chức hội thảo “VIFC-DN: Kiến tạo thể chế - Định hình dòng vốn thế hệ mới” vào 08h30 ngày 30/6/2026 tại Khách sạn Novotel, thành phố Đà Nẵng.

Hội thảo quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm thảo luận các cơ chế đột phá để phát triển VIFC-DN, thu hút các dòng vốn thế hệ mới trong các lĩnh vực tài chính số, tài chính thương mại và tài chính xanh.