Việc phát hiện ra mỏ dầu lớn nhất thế giới ở Dhahran, tỉnh miền đông Arab Saudi, vào những năm 1930 là bước ngoặt biến đất nước này từ vùng đất sa mạc khô cằn với các bộ lạc du mục trở thành trung tâm quyền lực của Trung Đông và có tầm ảnh hưởng đối với cả thế giới.
Dù vậy, Hoàng gia Arab Saudi nhận thức sâu sắc rằng nguồn cung dầu mỏ không vô tận. Theo các nhà phân tích, với tốc độ khai thác hiện tại, trữ lượng dầu của nước này sẽ chỉ kéo dài thêm khoảng 60 năm nữa. Do đó, họ tìm cách gia tăng nguồn thu phi dầu mỏ, nhất là trong bối cảnh cuộc khủng hoảng khí hậu thúc đẩy các quốc gia dần từ bỏ nhiên liệu hóa thạch để hướng tới năng lượng sạch.
Thêm vào đó, Thái tử Mohammed bin Salman, cũng là thủ tướng của Arab Saudi, hiện đang nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế để tạo cơ hội cho lao động trẻ. Theo một cuộc điều tra dân số năm 2022, dân số Arab Saudi đã tăng 1/3 trong 13 năm và hơn một nửa số người Arab Saudi là dưới 30 tuổi. Tỷ lệ thanh niên muốn gia nhập lực lượng lao động tăng cao là một trong những thách thức lớn nhất của vị thái tử 38 tuổi này.
Sau gần một thế kỷ phụ thuộc vào nguồn tài nguyên dầu mỏ, Arab Saudi đang nỗ lực xây dựng một kế hoạch lớn nhằm “thay máu” cho nền kinh tế. Kế hoạch mang tên “Tầm nhìn 2030” do Thái tử Mohammed công bố năm 2016 đã mở ra một hướng đi mới cho nền kinh tế nước này.
Arab Saudi đặt mục tiêu thực hiện thành công ba mũi nhọn đầy tham vọng là tạo ra một nền kinh tế không còn phụ thuộc vào dầu mỏ, cải thiện cuộc sống của gần 40 triệu dân và giữ vững vị thế của mình trên trường quốc tế.
Giáo sư Simon Mabon, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Đối ngoại ở London (Anh), cho biết: “Đây không chỉ là việc đa dạng hóa nền kinh tế mà còn là chuyển đổi xã hội với mục tiêu tạo ra một nền kinh tế linh hoạt có thể ứng phó với những thách thức của thế giới hiện đại”.
Arab Saudi muốn tăng tỷ trọng xuất khẩu phi dầu mỏ trong GDP từ 18,7% lên 50%. Quốc gia Trung Đông này đẩy mạnh đầu tư cả trong và ngoài nước. Các khoản đầu tư chủ yếu được thực hiện bởi Quỹ Đầu tư công (PIF), quỹ đầu tư quốc gia hùng mạnh do Thái tử Mohammed bin Salman và thống đốc quỹ Yasir Al-Rumayyan đứng đầu. Quỹ này quản lý khoảng 620 tỷ USD và đặt mục tiêu tăng trưởng số tài sản này lên hơn 1.000 tỷ USD vào năm 2025.
Quỹ PIF đã chi hàng tỷ USD cho các ngôi sao bóng đá, golf, các khu du lịch và giải trí hàng đầu thế giới cũng như các mặt hàng xe điện, với mục đích thúc đẩy kế hoạch phát triển kinh tế tới năm 2030.
Ngoài ra, nước này cũng hướng tới cải thiện điều kiện kinh doanh, phát triển các lĩnh vực dịch vụ như y tế, giáo dục, cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường du lịch tôn giáo…
Dự án được Arab Saudi xem là xương sống của “Tầm nhìn 2023” chính là siêu đô thị NEOM, một thành phố sinh thái khổng lồ có tổng diện tích hơn 26.500km2 trên bờ Biển Đỏ, tức lớn gấp 33 lần thành phố New York của Mỹ. Thái tử Mohammed đặt kỳ vọng đây sẽ là điểm thu hút du lịch, trung tâm công nghệ và đổi mới toàn cầu.
NEOM được hình thành nhờ khoản đầu tư khoảng 500 tỷ USD từ Chính phủ Arab Saudi, quỹ PIF, cùng các nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Dự án NEOM là giải pháp đô thị mới mà theo công bố nhằm thực hiện các cam kết phát triển xanh và bền vững, không gây hại tới môi trường của nước này, hướng đến mục tiêu đạt được mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2060.
Trong đó, khu dân cư được quy hoạch chính của NEOM là The Line, một thành phố hoàn toàn khép kín, cao 500m, rộng 200m và dài 170km. Các nhà thiết kế khẳng định The Line sẽ được vận hành hoàn toàn bằng năng lượng sạch, không có ô tô, không có đường phố và không có lượng khí thải carbon. Thiên đường công nghệ này sẽ có robot phục vụ, có taxi bay và mặt trăng nhân tạo khổng lồ.
Nói cách khác, The Line tượng trưng cho mọi thứ mà Arab Saudi đặt ra cho “Tầm nhìn 2030”, đó là cam kết hướng tới một tương lai hậu dầu mỏ, xây dựng những không gian đáng sống với cơ hội kinh tế cao và đặt ra tiêu chuẩn về một thành phố tương lai cho những nơi khác trên thế giới noi theo.
The Line hứa hẹn đủ sức cạnh tranh với các thành phố vùng Vịnh như Dubai và Abu Dhabi để trở thành một điểm nóng du lịch và định hình lại nền kinh tế Arab Saudi. Một quan chức Arab Saudi cho biết gần 20% cơ sở hạ tầng The Line đã được hoàn thành và các công việc đang tiến triển theo đúng tiến độ. Theo Thái tử Mohammed, dự án khổng lồ này có thể hoàn thiện vào năm 2030.
Ngoài The Line, thành phố cảng hình bát giác Oxagon, khu nghỉ dưỡng trượt tuyết trên sa mạc Trojena và hòn đảo nghỉ dưỡng trên Biển Đỏ Sindalah cũng là những dự án đã được công bố nằm trong siêu đô thị NEOM.
Một lĩnh vực trọng tâm chính khác của Arab Saudi là thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực công nghệ tài chính. Nước này tham vọng tăng số lượng công ty fintech hoạt động trong nước lên hơn 500 công ty vào năm 2030. Thái tử Mohammed mới đây cũng đã thành lập một quỹ trị giá 200 triệu USD để đầu tư vào các công ty công nghệ cao trong nước và quốc tế như một phần trong kế hoạch đa dạng hóa kinh tế của vương quốc.
Giống như nhiều quốc gia khác trên toàn cầu, nền kinh tế Arab Saudi gặp khó khăn khi đại dịch Covid-19 bùng nổ vào năm 2020. Tuy nhiên, đất nước này đã lập tức “lấy lại phong độ” sau khi đại dịch kết thúc. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, GDP của Arab Saudi lần đầu tiên đã vượt mốc 1.000 tỷ USD vào năm ngoái, trong khi thu nhập bình quân đầu người ở mức 30.436 USD, tăng khoảng 50% chỉ sau hai năm.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá cao triển vọng kinh tế và tài chính của Arab Saudi trong ngắn hạn nhờ kế hoạch chiến lược “Tầm nhìn 2030”. Trong một báo cáo gần đây về nền kinh tế Arab Saudi, IMF cho biết Arab Saudi là nền kinh tế phát triển nhanh nhất trong nhóm G20 với mức tăng trưởng 8,7%. Trong đó, tăng trưởng GDP phi dầu mỏ là 4,8% do giá năng lượng toàn cầu cao cũng như sự bùng nổ trong các lĩnh vực như xây dựng và vận tải.
Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên đã giảm một nửa (16,8% vào năm 2022), trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động nữ đạt 36% vào năm 2022, vượt mục tiêu 30% do chính phủ Arab Saudi đặt ra trong “Tầm nhìn 2030”.
Theo IMF, thương mại bán buôn, bán lẻ, xây dựng và vận tải là những lĩnh vực chính thúc đẩy tăng trưởng GDP phi dầu mỏ của Arab Saudi. Trong quý II vừa qua, các hoạt động phi dầu mỏ tăng 6,1% so với cùng kỳ năm ngoái, nêu bật sự thành công của các nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế của nước này.
IMF đặc biệt đánh giá cao quá trình chuyển đổi kinh tế do nước này thực hiện, trong khuôn khổ “Tầm nhìn 2030”, nhằm giảm sự phụ thuộc kinh tế vào xuất khẩu dầu mỏ. Các tổ chức quốc tế cũng ca ngợi 2 sáng kiến mang tên “Arab Saudi xanh” và “Trung Đông xanh” của Arab Saudi. Những sáng kiến này đi kèm với những dự án cụ thể, đầy tham vọng, trong đó đặc biệt là kế hoạch trồng rừng quy mô lớn nhất thế giới với mục tiêu biến “mảnh đất sa mạc Trung Đông cằn cỗi” trở nên tươi xanh hơn.
Có những tín hiệu trái ngược nhau về việc liệu những nỗ lực của Arab Saudi có được đền đáp hay không. Giáo sư Simon Mabon cho biết hầu hết người dân Arab Saudi đều ủng hộ Thái tử Mohammed bin Salman và tin tưởng vào những cam kết mà ông đặt ra trong “Tầm nhìn 2030”.
Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát tỏ ra hoài nghi về sự thành công của dự án. Đối với nhiều người trên thế giới, các siêu dự án ở Trung Đông có vẻ chẳng khác gì một “màn trình diễn phô trương sự giàu có”. Ông Farea Al-Muslimi, một nhà nghiên cứu của Chatham House, cho hay “không có gì đảm bảo siêu dự án này sẽ thành công, đó là một rủi ro lớn”.
Chia sẻ với Business Insider, nhiều chuyên gia cho rằng “Tầm nhìn 2030” có nguy cơ tạo ra căng thẳng sâu sắc hơn giữa Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất khi họ tranh giành vị trí đứng đầu kinh tế của khu vực, trong khi dự án phải mất nhiều năm để mang lại thành quả.
Yếu tố then chốt có thể quyết định sự thành công của dự án này là sức hấp dẫn của Arab Saudi đối với phương Tây. Trong bối cảnh thời hạn cho “Tầm nhìn 2030” đang đến gần, Arab Saudi cần có nhiều kinh phí hơn bao giờ hết để hoàn thành các siêu dự án. Tuy nhiên, nguồn vốn đầu tư nước ngoài vẫn rất hạn chế so với mức mà nước này kỳ vọng.
Quốc gia Trung Đông đặt mục tiêu thu hút 100 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hàng năm vào năm 2030. Dù vậy, trong năm ngoái, FDI chảy vào nước này giảm mạnh 60% so với năm 2021, xuống còn 7,9 tỷ USD.
Điều đó cho thấy các nhà đầu tư phương Tây còn nhiều quan ngại về môi trường đầu tư của Arab Saudi, cũng chưa thực sự đặt niềm tin vào Thái tử Mohammed bin Salman và chương trình cải cách đầy tham vọng của ông. Mặc dù doanh thu phi dầu mỏ tăng 9% trong quý đầu tiên của năm nay, nhưng gần 2/3 thu nhập của Arab Saudi vẫn đến từ việc bán nhiên liệu hóa thạch. Thêm vào đó, nền kinh tế Arab Saudi dự kiến sẽ chậm lại rõ rệt trong năm nay do Bộ Năng lượng Arab Saudi Arabia đầu tháng 9 cho biết nước này sẽ gia hạn mức cắt giảm sản lượng dầu tự nguyện lên tới một triệu thùng mỗi ngày cho đến cuối năm 2023.
Theo Business Insider, Arab Saudi đang cố gắng giảm sự phụ thuộc vào doanh thu từ dầu mỏ nhưng rõ ràng đây vẫn là một thách thức đối với nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới. Mức tăng trưởng kinh tế 8,7% của nước này trong năm ngoái là do giá dầu tăng cao. Arab Saudi đang mở hầu bao để đầu tư hàng tỷ USD cho mọi thứ từ thể thao đến truyền thông và giải trí. Tuy nhiên do khoản lỗ kỷ lục của SoftBank Vision Fund, nhận đầu tư 45 tỷ USD từ Arab Saudi, cùng sự suy thoái thị trường trên diện rộng, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ, PIF đã phải hứng chịu khoản lỗ 15,6 tỷ USD trong năm 2022.
Bảy năm sau khi công bố Tầm nhìn 2030, Arab Saudi đã đi được nửa chặng đường trong lộ trình của mình, chỉ còn bảy năm nữa là đến đích. Điều các nhà đầu tư Mỹ và phương Tây quan tâm lúc này là liệu Thái tử Mohammed bin Salman có thực sự đủ khả năng cải tổ nền kinh tế Arab Saudi theo hướng da dạng hóa, năng động và hiện đại hơn hay không. Ông Neil Quilliam, cộng tác viên tại Chatham House ở London (Anh), cho biết thực tế đã chỉ rõ rằng việc thay đổi sẽ cần nhiều thời gian. Hiện tại việc nền kinh tế Arab Saudi vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là điều khó tránh khỏi.
Tags:
(VNF) - Đằng sau cuộc gặp gỡ tưởng như đơn giản này là bàn ăn quy tụ các tập đoàn có tổng vốn hóa khoảng 5.370 tỷ USD cùng những kế hoạch mới xoay quanh AI, robot và tương lai ngành bán dẫn.
(VNF) - Để tạo ra mặt sân hoàn hảo cho World Cup 2026, ngành công nghiệp sân cỏ toàn cầu đang bước vào một trong những dự án phức tạp và tốn kém nhất từ trước đến nay. Phía sau 90 phút bóng đá là chuỗi đầu tư kéo dài hàng thập kỷ.
(VNF) - Sau nhiều năm chìm trong cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài, thị trường nhà ở Trung Quốc đang xuất hiện những tín hiệu phân hóa ngày càng rõ rệt.
(VNF) - Sau những thách thức pháp lý liên quan đến chính sách thuế quan, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc hơn cho các biện pháp thương mại của mình.
(VNF) - Dù thường xuyên nằm trong nhóm những đô thị có chi phí sinh hoạt cao nhất thế giới, Singapore vẫn duy trì được một hệ thống nhà ở mà ở đó người thu nhập thấp vẫn có cơ hội tiếp cận chỗ ở với mức thuê rất thấp, chỉ từ khoảng 26-33 đô la Singapore (SGD) mỗi tháng, tương đương khoảng hơn 500.000 đồng.
(VNF) - Khoản đầu tư 9,4 tỷ USD của Nippon Life vào tín dụng tư nhân cho thấy các công ty bảo hiểm Nhật Bản đang đẩy mạnh tìm kiếm lợi suất ở nước ngoài, bất chấp những lo ngại ngày càng tăng về rủi ro của lĩnh vực này.
(VNF) - Ngay cả những nhà đầu tư nắm giữ Bitcoin lâu dài và có niềm tin mạnh mẽ nhất cũng đã tham gia vào làn sóng bán tháo gần đây. Theo Compass Point, diễn biến này có thể là dấu hiệu cho thấy thị trường giá xuống của Bitcoin đang bước vào giai đoạn cuối.
(VNF) - Zimbabwe đang tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một trong những trung tâm khai thác vàng hàng đầu châu Phi khi Dự án Vàng Dokwe – có giá trị ước tính hơn 1 tỷ USD – được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng cho ngành khai khoáng của quốc gia này.
(VNF) - Lần đầu tiên, các nhà sản xuất chip nhớ được định giá cao hơn những tập đoàn dầu khí hàng đầu, phản ánh sự dịch chuyển quyền lực từ năng lượng sang dữ liệu.
(VNF) - Mỹ đang gia tăng sức ép lên Iran khi trừng phạt sàn giao dịch tiền số lớn nhất nước này và tuyên bố đã tịch thu khoảng 1 tỷ USD tài sản số liên quan đến Tehran. Động thái mới cho thấy tiền điện tử đã trở thành mặt trận mới trong cuộc chiến trừng phạt giữa hai nước.
(VNF) - Vàng đã vượt qua trái phiếu chính phủ Mỹ để trở thành tài sản dự trữ lớn nhất thế giới, sau nhiều năm được các ngân hàng trung ương liên tục mua vào cùng với đợt tăng giá mạnh mẽ khiến giá kim loại quý này gần như tăng gấp đôi trong vòng hai năm qua.
(VNF) - Thị trường chứng khoán Kospi của nước này đã tăng tới 96,7% trong năm nay. Số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán đang hoạt động đã tăng thêm khoảng 1,25 triệu tài khoản mỗi tháng trong năm qua, nâng tổng số lên 106 triệu tài khoản.
(VNF) - World Cup luôn được quảng bá như một cơ hội vàng để thúc đẩy kinh tế, nâng tầm vị thế quốc gia và thu hút hàng triệu du khách. Nhưng phía sau ánh hào quang của giải đấu thể thao lớn nhất hành tinh là một thực tế ít được nhắc đến: Ai mới thực sự kiếm được nhiều tiền nhất từ World Cup?
(VNF) - Dell Technologies ghi nhận kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng với lợi nhuận và doanh thu tăng mạnh nhờ nhu cầu máy chủ AI bùng nổ
(VNF) - Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz hiện vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với thời điểm trước chiến sự. Tuy nhiên, số lượng tàu di chuyển qua khu vực này đã tăng trở lại trong những tuần gần đây, đặc biệt thông qua một tuyến hàng hải do quân đội Mỹ thiết lập, bất chấp giao tranh trong khu vực tiếp tục leo thang.
(VNF) - Doanh số xe điện tại 37 quốc gia đã lập kỷ lục theo tháng trong tháng 3 và 4, khi giá nhiên liệu tăng mạnh do cuộc chiến tại Trung Đông khiến người tiêu dùng chuyển hướng sang các phương tiện có chi phí sử dụng thấp hơn.
(VNF) - Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo không chỉ hút dòng vốn về các doanh nghiệp AI mà còn làm lung lay nền tảng định giá của thế hệ startup tiền ChatGPT, mở ra một cuộc đại thanh lọc trong giới đầu tư mạo hiểm.
(VNF) - Tổng thống Donald Trump mới đây tiếp tục thúc đẩy yêu cầu kiểm toán kho vàng Fort Knox, sau khi một cựu quan chức bị phát hiện chiếm đoạt số lượng vàng thỏi trị giá khoảng 40 triệu USD.
(VNF) - Thành phố quốc gia này đang chạy đua để loại bỏ những rào cản thủ tục khi cuộc cạnh tranh thu hút giới siêu giàu giữa các trung tâm quản lý tài sản hàng đầu thế giới ngày càng gay gắt.
(VNF) - Chính phủ, ngân hàng và các tập đoàn sản xuất trên khắp thế giới đang đổ xô đến thị trường trái phiếu Trung Quốc, phát hành các khoản nợ bằng đồng nhân dân tệ để tận dụng môi trường lãi suất thấp trong bối cảnh chi phí vay vốn tại nhiều nền kinh tế lớn vẫn ở mức cao.
(VNF) - Nguồn cung nhà ở xã hội tại Đức đang giảm nhanh trong khi giá nhà, giá thuê và chi phí xây dựng tiếp tục leo thang, khiến khả năng tiếp cận nhà ở giá rẻ ngày càng khó khăn. Các chuyên gia cảnh báo nước này sẽ cần khoảng 2 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030 và chỉ xây mới sẽ không đủ để giải quyết tình trạng thiếu hụt.
(VNF) - Kinh tế Canada bước vào giai đoạn thử thách khi các động lực tăng trưởng truyền thống bị suy yếu, trong khi thị trường lao động và lạm phát tiếp tục tạo áp lực
(VNF) - World Cup 2026 được kỳ vọng tạo ra hàng chục tỷ USD giá trị kinh tế, hàng trăm nghìn việc làm và làn sóng du lịch toàn cầu chưa từng có. Tuy nhiên, phía sau những dự báo đầy tham vọng là bài toán chi phí khổng lồ, áp lực hạ tầng và câu hỏi liệu lợi ích thực tế có tương xứng với khoản đầu tư bỏ ra.
(VNF) - Thị trường tài chính toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị Trung Đông, biến động giá các tài sản và những thay đổi trong cán cân tài chính quốc tế.
(VNF) - Làn sóng AI đang tạo ra những người chiến thắng vượt ra ngoài nhóm công nghệ và bán dẫn. Khi nhà đầu tư tìm kiếm các doanh nghiệp hưởng lợi ở cấp độ thứ hai và thứ ba từ cuộc đua AI, những cái tên tưởng chừng không liên quan như Ajinomoto, nhà sản xuất gia vị nổi tiếng của Nhật Bản, lại bất ngờ nổi lên.
(VNF) - Đằng sau cuộc gặp gỡ tưởng như đơn giản này là bàn ăn quy tụ các tập đoàn có tổng vốn hóa khoảng 5.370 tỷ USD cùng những kế hoạch mới xoay quanh AI, robot và tương lai ngành bán dẫn.
(VNF) - Nhiều dự án nhà ở thương mại đủ điều kiện mở bán nhà ở hình thành trong tương lai, bổ sung gần 10.500 căn hộ và nhà liền kề cho thị trường bất động sản Đà Nẵng.
