Tài chính cá nhân: Nền tảng nâng tầm hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ

Lẫn lộn giữa tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp

Một câu chuyện về Công ty TNHH Quản trị Công nghệ Thức, chuyên cung cấp các giải pháp phần mềm và thiết kế website, được thành lập năm 2018 trong bối cảnh ngành công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đầy thách thức.

Ông Nguyễn Hồng Thức, 39 tuổi, cựu kỹ sư công nghệ thông tin tại một doanh nghiệp FDI, quyết định khởi nghiệp với số vốn ban đầu là 500 triệu đồng từ tiền tiết kiệm cá nhân và vay mượn người thân. Công ty có 15 nhân sự, với thị trường tiềm năng khoảng 400 khách hàng ký hợp đồng sử dụng dịch vụ thường xuyên của công ty.

Tuy nhiên, công ty lại phải đối mặt với những thách thức điển hình của SME: Công ty thường xuyên đối mặt với chu kỳ dòng tiền bất đối xứng nghiêm trọng. Công ty phải thanh toán cho các đối tác cung cấp dịch vụ và cho thuê domain trong vòng 15 – 30 ngày. Trong khi khách hàng chỉ thanh toán tiền khi phần mềm/ website hoàn thiện bàn giao, thông thường thời gian thanh toán của khách hàng từ 45 – 60 ngày.

“Điều này tạo ra khoảng trống dòng tiền lên tới 30-45 ngày, buộc công ty phải duy trì vốn lưu động lớn”, ông Thức nói.

Công ty TNHH Quản trị Công nghệ Thức cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn. Khi công ty cần vay 1 tỷ đồng để mở rộng kinh doanh vào năm 2020, ngân hàng yêu cầu tài sản thế chấp trị giá 1,5 tỷ đồng - một con số vượt quá khả năng của gia đình ông Thức.

Trong giai đoạn 2018-2022, Công ty TNHH Quản trị Công nghệ Thức mắc phải sai lầm phổ biến của SME Việt Nam: không tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Hồng Thức, Giám đốc công ty, chia sẻ: "Thời gian đầu, tôi thường sử dụng tài khoản cá nhân để giao dịch kinh doanh, khiến việc theo dõi dòng tiền trở nên khó khăn. Có những tháng tôi phải bán tài sản cá nhân để trả tiền nhà cung cấp.” Việc sử dụng tài khoản cá nhân để giao dịch kinh doanh, dẫn đến tình trạng không thể theo dõi chính xác dòng tiền và hiệu quả kinh doanh.

Sau khi tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn tài chính vào năm 2022, Công ty Minh Phát đã triển khai một loạt giải pháp: mở tài khoản ngân hàng riêng cho doanh nghiệp, sử dụng phần mềm quản lý tài chính chuyên nghiệp, thiết lập quỹ dự phòng rủi ro tương đương 10% doanh thu hàng năm, và tham gia chương trình tư vấn tài chính định kỳ.

Nhờ vậy, sau 1 năm triển khai, công ty đã đạt doanh thu 12 tỷ đồng và lợi nhuận 800 triệu đồng, lợi nhuận cải thiện 40% lên 1,12 tỷ đồng, thành công tiếp cận được khoản vay 2 tỷ đồng từ ngân hàng với lãi suất ưu đãi, và mở rộng thêm 1 chi nhánh mới ở TP. Hồ Chí Minh.

"Việc quản lý tài chính bài bản không chỉ giúp chúng tôi kiểm soát tốt dòng tiền mà còn tạo được niềm tin với đối tác và ngân hàng. Đây chính là nền tảng để chúng tôi phát triển bền vững", ông Thức chia sẻ.

Trường hợp của Công ty TNHH Quản trị Công nghệ Thức đã chứng minh rằng việc áp dụng bài bản các nguyên tắc hoạch định tài chính không chỉ giúp vượt qua khó khăn mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Trong đó, hoạch định tài chính cá nhân lại càng đặc biệt quan trọng đối với các đơn vị kinh tế tư nhân quy mô vừa và nhỏ.

TS Nguyễn Quỳnh Thơ, Giảng viên Học viện Ngân hàng - Cố Vấn Tài chính FIDT đánh giá, khác biệt với các doanh nghiệp lớn có bộ phận tài chính chuyên nghiệp, các đơn vị kinh tế tư nhân (doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh cá thể) thường do chính chủ doanh nghiệp kiêm vai trò quản lý tài chính – cả cho doanh nghiệp lẫn gia đình.

Việc thiếu kiến thức quản lý tài chính và không tách bạch giữa tài chính cá nhân và tài chính kinh doanh chính là nguyên nhân dẫn đến hàng loạt rủi ro nghiêm trọng có thể xảy ra.

Bà Quỳnh Thơ cho rằng, có một số nguyên nhân chủ yếu dẫn đến khó khăn cho nhóm hộ kinh doanh, các doanh nghiệp mô hình gia đình, doanh nghiệp nhỏ trong quá trình vận hành và phát triển.

Trước hết, không tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp. Thu chi cá nhân và kinh doanh lẫn lộn khiến chủ doanh nghiệp không nắm rõ dòng tiền thực tế, ra quyết định đầu tư cảm tính, khó mở rộng quy mô. Tình trạng không tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, tài chính gia đình cũng bị ảnh hưởng nặng nề, và ngược lại.

Ví dụ: Một chủ quán ăn lấy hết tiền tiết kiệm của gia đình để mở thêm chi nhánh mà không có kế hoạch tài chính rõ ràng. Chi nhánh lỗ nặng khiến cả gia đình rơi vào cảnh nợ nần, không còn quỹ học phí cho con. Các quyết định tài chính cá nhân có thể tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Việc không tách bạch giữa tài chính cá nhân và doanh nghiệp đã trở thành "điểm chết" của nhiều SME, đặc biệt khi theo pháp lý họ phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với mọi nghĩa vụ tài chính.

Kế đến, không nhìn thấy được lợi nhuận thực. Các đơn vị kinh tế tư nhân nhỏ ở Việt Nam, do thường không được trang bị đầy đủ kiến thức quản lý tài chính nói chung và tài chính cá nhân nói riêng, họ thường thiếu công cụ và kiến thức theo dõi tài chính khiến hàng tồn kho, công nợ phát sinh vượt kiểm soát. Lợi nhuận không nằm ở dòng tiền mà bị “chôn” trong tồn kho lỗi thời hoặc nợ khó đòi. Ngoài ra, do dùng nguồn vốn chung của gia đình và doanh nghiệp, họ thường khó xác định được lợi nhuận thực tạo ra từ hoạt động của doanh nghiệp.

Điều này dẫn đến rào cản đối với nhóm hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ là khó tiếp cận vốn vay chính thức. Việc báo cáo tài chính không minh bạch, không phản ánh đúng hiệu quả kinh doanh khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn ngân hàng, buộc phải vay nóng với lãi suất cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và tài sản.

Theo khảo sát của Viện Quản lý Kinh tế Trung ương, gần 90% doanh nghiệp SME phải vay từ các nguồn không chính thức do khó khăn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn: thiếu minh bạch tài chính dẫn đến khó tiếp cận vốn chính thức, buộc phải dựa vào nguồn vốn cá nhân và gia đình, khiến rủi ro tài chính trở nên kép.

Ngoài ra, chưa có dự phòng rủi ro và dự phòng tài chính. Do không lập kế hoạch tài chính khiến doanh nghiệp không có quỹ dự phòng khi gặp biến cố như dịch bệnh, tai nạn, thiên tai... Khi đó, tài sản cá nhân của chủ doanh nghiệp thường bị đem ra “chống cháy”, ảnh hưởng đến các mục tiêu tài chính dài hạn của gia đình.

Số liệu nghiên cứu của Prudential Việt Nam cho thấy, việc quản lý dòng tiền cá nhân hiệu quả không chỉ giúp tạo nền móng vững chắc cho phát triển doanh nghiệp mà còn đảm bảo an toàn tài chính cho gia đình trong dài hạn. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam vẫn chưa thực hiện hoạch định tài chính một cách bài bản.

Tài chính cá nhân chủ hộ - nền tảng nâng tầm hộ kinh doanh, DN nhỏ

Với thực trạng nêu trên, TS Nguyễn Quỳnh Thơ nhìn nhận, các chủ doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong bối cảnh hiện nay cần nâng cao nhận thức tài chính, trong đó có tài chính cá nhân. Việc này không chỉ dừng lại ở việc hiểu các khái niệm tài chính cơ bản mà còn bao gồm việc rèn luyện các kỹ năng quản lý tài chính cá nhân và doanh nghiệp một cách bài bản, chủ động và có hệ thống.

Theo vị cố vấn tài chính, trước hết mỗi cá nhân cần xác định rõ nguồn thu nhập, các khoản chi tiêu, thiết lập mục tiêu tài chính phù hợp với từng giai đoạn phát triển của bản thân và doanh nghiệp. Việc lập kế hoạch tài chính chi tiết sẽ giúp chủ động kiểm soát dòng tiền, dự phòng các rủi ro bất ngờ và đảm bảo nguồn lực cho các mục tiêu dài hạn như đầu tư, mở rộng kinh doanh hoặc chuẩn bị cho nghỉ hưu.

Tiếp cận kiến thức tài chính từ sớm giúp cá nhân và doanh nghiệp hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của thị trường tài chính, nhận diện và đánh giá các rủi ro, lựa chọn các công cụ tài chính phù hợp như tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm, tín dụng, đồng thời biết cách tận dụng các sản phẩm tài chính hiện đại để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

“Chủ doanh nghiệp và hộ kinh doanh nên chủ động tham gia các khóa học về hoạch định tài chính cá nhân để nâng cao năng lực quản trị tài chính, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư, chi tiêu, huy động vốn hợp lý, phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường”, bà Quỳnh Thơ gợi ý.

Tiếp đến, bà Thơ cũng khuyên rằng, chủ hộ, chủ doanh nghiệp nên chủ động cập nhật thông tin thị trường đặc biệt là các chính sách hỗ trợ của nhà nước dành cho kinh tế tư nhân để kịp thời ứng dụng.

Trong bối cảnh kinh tế tư nhân ngày càng được coi trọng, Nhà nước liên tục ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tiếp cận vốn, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, bảo hiểm, cũng như các chương trình hỗ trợ đào tạo, tư vấn pháp lý, kế toán miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Việc chủ động cập nhật và hiểu rõ các chính sách này sẽ giúp cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tận dụng tối đa các nguồn lực hỗ trợ, giảm chi phí vận hành, tăng khả năng tiếp cận vốn và mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.

“Nghị quyết của Bộ Chính trị đã đặt ra hàng loạt chính sách thực chất như: miễn, giảm thuế cho nhóm hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp còn 15% đối với công ty có doanh thu dưới 3 tỷ, cho phép trích lập quỹ phát triển khoa học công nghệ lên tới 20% thu nhập tính thuế, cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự…”, bà Thơ dẫn chứng.

Ngoài ra, bà Quỳnh Thơ cho biết, chủ hộ, chủ doanh nghiệp có thể tìm sự hỗ trợ từ các chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân chuyên nghiệp. Các chuyên gia hoạch định tài chính có kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý dòng tiền, đầu tư, quản trị rủi ro, tối ưu hóa thuế và bảo vệ tài sản. Họ sẽ có thể hỗ trợ chủ doanh nghiệp “bắt mạch” chính xác tình hình tài chính hiện tại, xác định mục tiêu tài chính rõ ràng và xây dựng lộ trình phù hợp để đạt được các mục tiêu đó, đồng thời đưa ra các chiến lược tối ưu hóa nguồn lực tài chính cá nhân lẫn doanh nghiệp.

“Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản trị mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nhóm hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa trong dài hạn”, TS Nguyễn Quỳnh Thơ nhấn mạnh.