'Thị trường chứng khoán thiếu không gian sáng tạo sản phẩm mới'

Mở rộng hàng hoá, sản phẩm trên thị trường

Theo Bộ Tài chính, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026–2030, đưa GDP bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030 và tạo nền tảng để đến năm 2045 Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có công nghiệp hiện đại và thu nhập cao, tổng nhu cầu vốn ước tính tối thiểu khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 20%, còn lại 80% sẽ đến từ nguồn vốn xã hội hóa.

Trong bối cảnh dư địa của thị trường tiền tệ ngày càng hạn chế, các nguồn vốn trung và dài hạn từ thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán, được xác định đóng vai trò then chốt. Dù việc huy động vốn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động là thách thức, đây cũng đồng thời mở ra cơ hội cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính.

Trao đổi tại Talk show Phố Tài chính, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS), cho rằng thị trường vốn Việt Nam vẫn được kỳ vọng tiếp tục là kênh dẫn vốn quan trọng và hiệu quả trong thời gian tới.

Ông cho rằng việc gia tăng huy động vốn qua thị trường chứng khoán là hoàn toàn hợp lý, bởi nguồn vốn dài hạn từ cổ phiếu và trái phiếu sẽ hỗ trợ các dự án triển khai bền vững hơn so với phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.

Hiện nay, việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động niêm yết và phát hành đã giúp hạn chế các đợt huy động vốn thiếu minh bạch, qua đó nâng cao đáng kể chất lượng doanh nghiệp trên sàn. Thị trường hiện có khoảng 1.548 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, với các chỉ tiêu về vốn hóa và thanh khoản đều ghi nhận kết quả tích cực. Thanh khoản thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực ASEAN, phản ánh sự quan tâm lớn từ nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Đáng chú ý, nhiều tập đoàn nhà nước đã có công ty niêm yết chính thức, song tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại không ít doanh nghiệp vẫn ở mức rất cao, thậm chí trên 90%. Ông Nguyễn Minh Hạnh kỳ vọng tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại hầu hết các doanh nghiệp niêm yết sẽ giảm xuống mức 51% để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư khi giao dịch thị trường.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp FDI cũng đóng vai trò quan trọng khi hiện chiếm tới 80% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và ngày càng gia tăng ảnh hưởng trong nền kinh tế. Việc có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp FDI niêm yết sẽ giúp thị trường bổ sung thêm nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, nâng cao chất lượng “hàng hóa” và tăng cường liên kết với các thị trường tài chính quốc tế.

Một yếu tố chiến lược khác được nhấn mạnh là phát triển sản phẩm mới. Theo ông Hạnh, đây là yếu tố chiến lược trọng tâm Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cần thực hiện để giúp dải sản phẩm đầy đủ hơn, nhà đầu tư có thể linh hoạt hơn trước sự thay đổi của thị trường.

“Khi thị trường tốt nhà đầu tư có thể chọn sản phẩm mua và nắm giữ (long only), khi khó khăn họ cần các sản phẩm bán khống (short), các sản phẩm gửi tiền có lãi suất cố định cao vì nhu cầu nắm giữ cổ phiếu xuống thấp… Đây là các nhu cầu hoàn toàn hợp lý cho nhà đầu tư”, ông Hạnh phân tích.

Bên cạnh đó, các sản phẩm liên quan đến tài sản số, hàng hóa phái sinh hay vàng, cũng giúp thu hút nhiều nhóm nhà đầu tư khác nhau. Đồng thời, đây là nền tảng để phát triển các quỹ hedge fund – lực lượng đang đóng vai trò quan trọng tại các thị trường phát triển. Tại Mỹ, các quỹ này đóng góp hơn 70% thanh khoản thị trường mỗi ngày, với quy mô gần 5.000 tỷ USD.

Ông Hạnh đánh giá cao những đóng góp tích cực của bộ máy hiện nay trong việc cải cách thủ tục, hoàn thiện khung pháp lý và thúc đẩy tiến trình nâng hạng thị trường, từng bước hội nhập sâu hơn với hệ thống tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng các công ty thành viên trên thị trường vẫn đang hoạt động trong một khuôn khổ tương đối chặt, chưa có nhiều không gian để sáng tạo sản phẩm và dịch vụ mới. Do đó, ông kỳ vọng cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đẩy mạnh phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới, hướng tới một hệ sinh thái đa dạng tương tự các thị trường phát triển.

Nâng cao chất lượng dòng vốn dài hạn

Để thị trường vốn và thị trường chứng khoán phát triển bền vững, chất lượng dòng tiền là yếu tố then chốt. Theo ông Nguyễn Minh Hạnh, tại các quốc gia phát triển, nguồn vốn tốt nhất vào thị trường là từ các quỹ hưu trí tự nguyện nhờ tính chất dài hạn.

Người lao động có thể đóng góp vào quỹ trong suốt thời gian làm việc, kéo dài tới hơn 40 năm. Nếu Việt Nam phát triển được mô hình này, với giả định khoảng 35 triệu lao động đóng góp định kỳ 2–3 triệu đồng mỗi tháng, thị trường sẽ có một nguồn vốn siêu dài hạn cho đầu tư hạ tầng, đồng thời giảm thiểu rủi ro rút vốn đột ngột.

“Chúng ta nên đẩy mạnh nguồn vốn dài hạn và rẻ nhất này. Việc liên tục có dòng tiền định kỳ hàng tháng bất chấp thị trường lên hay xuống sẽ giúp thị trường giảm độ biến động rất lớn trong tương lai”, ông Hạnh cho biết.

Bên cạnh đó, các family office cũng là nguồn vốn dài hạn đáng chú ý. Với chiến lược đầu tư 10-20 năm, nhóm này ưu tiên bảo toàn tài sản trước khi tìm kiếm tăng trưởng. Thực tế tại Việt Nam đã có một số family office nước ngoài đầu tư từ giai đoạn 2011–2012 và vẫn nắm giữ đến nay, góp phần tạo sự ổn định cho cổ phiếu doanh nghiệp.

Trên phạm vi toàn cầu, quy mô tài sản do các family office quản lý đã đạt khoảng 3,1 nghìn tỷ USD và dự kiến tăng lên 5,1 nghìn tỷ USD vào năm 2030, trở thành một trong những lực lượng quản lý tài sản lớn nhất thế giới.

Trong khi đó, dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức phần lớn vẫn chịu ảnh hưởng từ tâm lý nhà đầu tư cá nhân, do được hình thành từ dòng tiền góp vốn vào các quỹ. Vì vậy, vẫn có hiện tượng dòng tiền vào – ra mạnh theo biến động thị trường.

Tuy nhiên, việc phát triển ngành quỹ vẫn là hướng đi tích cực, bởi hoạt động đầu tư chuyên nghiệp sẽ góp phần giảm mức độ biến động của VN-Index so với một thị trường mà nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn như hiện nay.