Thiếu cơ chế gắn 'nhãn xanh' cho vật liệu, khó phát triển công trình xanh

'Sử dụng vật liệu thân thiện môi trường là bắt buộc với công trình xanh'

"Chúng ta đang muốn hướng đến việc giảm thiểu tác động của đô thị hóa và công nghiệp hóa lên môi trường, nên việc đi theo các chỉ tiêu cân bằng năng lượng nói chung và đưa ra các sản phẩm thân thiện môi trường nói riêng là một việc mà chúng ta cần phải quan tâm nhiều hơn", TS. Phùng Anh Tuấn, Phó trưởng khoa Điện, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết tại một tọa đàm diễn ra mới đây.

Theo vị TS, bên trong một công trình xanh, việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường là một yêu cầu bắt buộc. Các vật liệu này phải đảm bảo các yếu tố như là tiêu tốn ít năng lượng, có nguồn gốc tự nhiên… đây là một thách thức lớn khi mà sản phẩm vẫn phải đáp ứng các đòi hỏi kỹ thuật ngày càng cao của thị trường. Việc này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư cả về phát triển công nghệ kỹ thuật cũng như sản xuất.

"Tiêu chí thân thiên môi trường không chỉ nằm ở mỗi sản phẩm, mà còn ở các thiết bị công nghệ, phương tiện, cách thức, mức tiêu tốn năng lượng để phục vụ cho việc sản xuất và chế tao ra sản phẩm ấy", ông Phùng Anh Tuấn nhấn mạnh.

Đánh giá về vai trò của vật liệu xanh trong xây dựng, TS. Phùng Anh Tuấn cho biết vật liệu xanh hiểu một cách đơn giản là quá trình tạo ra nó tiêu tốn ít năng lượng và có thể tái chế được.

"Trong lĩnh vực sản xuất chế tạo thiết bị và vật liệu, có một khái niệm gọi là “quản lý vòng đời sản phẩm”. Là khi chúng ta chế tạo ra một sản phẩm thì sẽ phải tốn nguyên liệu thô và trong quá trình vận hành sử dụng cũng sẽ có hao tốn. Một sản phẩm thân thiện với môi trường sẽ có hao phí tối thiểu trong suốt các công đoạn chế tạo, sử dụng và tái tạo cho vòng đời tiếp theo. Nếu chúng ta có thể gia tăng tỷ lệ của vật liệu xanh, chúng ta có thể góp phần đóng góp cho mục tiêu Net Zero", vị TS nêu.

Theo TS. Trần Quốc Tuấn, Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội khoa học và tiêu chuẩn kỹ thuật về tiêu chuẩn và chất lượng Việt Nam, để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050, cần phải có sự tham gia của nhiều bên. Theo đó, Chính phủ sẽ đưa ra các cơ chế, chính sách hỗ trợ và doanh nghiệp cũng sẽ đóng vai trò nòng cốt quan trọng nhất để tiến tới Net Zero 2050.

Dưới góc nhìn chuyên môn, ông Trần Quốc Tuấn cũng cho rằng bên cạnh việc phải tích cực chuyển đổi xanh, góc nhìn về tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp cần gắn liền với bảo vệ môi trường, áp dụng ngay tại quá trình thiết kế sản phẩm, chọn lựa nguyên vật liệu, cho đến sản xuất, đóng gói sản phẩm, bảo quản và vận chuyển đến người tiêu dùng.

"Tất cả công đoạn này đều cần phải chú trọng đến bảo vệ môi trường. Để làm được điều đó thì doanh nghiệp phải ứng dụng các công nghệ mới, vật liệu mới xanh sạch hơn. Ngoài sản phẩm, chúng ta còn phải sử dụng các nguồn năng lượng xanh, năng lượng tái tạo để quy trình sản xuất xanh hơn", ông Trần Quốc Tuấn nói.

Nhiều thách thức

Nhìn chung, phát triển vật liệu xanh đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm góp phần phát triển môi trường và đạt cam kết Net Zero, tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều vấn đề lớn.

Tại hội thảo diễn ra trước đó, nhấn mạnh về thách thức trong việc phát triển vật liệu xây dựng xanh, KS. Lê Cao Chiến, Trung tâm Thiết bị, môi trường và an toàn lao động, Viện Vật liệu xây dựng, cho biết hiện nay, một số chủ đầu tư, nhà thầu, người tiêu dùng chưa thực sự nhận thức đầy đủ lợi ích cơ bản dài hạn của vật liệu xanh là giảm tiêu hao năng lượng, cải thiện chất lượng không khí trong nhà, hay giảm thiểu tác động đến môi trường…

Trong khi đó, nguồn cung vật liệu xanh trong nước cũng hạn chế; hạ tầng chưa phát triển đủ, do đó, Việt Nam cần phải đầu tư nhiều hơn vào hạ tầng kỹ thuật, như các cơ sở tái chế và hệ thống quản lý chất thải xây dựng… để hỗ trợ cho sự phát triển của vật liệu tái chế và phân hủy sinh học.

Đồng quan điểm, TS. Đào Danh Tùng, Chuyên viên chính, Vụ Vật liệu xây dựng, đánh giá tại Việt Nam, vật liệu xanh đang đứng trước cơ hội phát triển rộng mở. Theo đó, về hành lang pháp lý, Việt Nam đã ban hành một hệ thống các văn bản. Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, Việt Nam vẫn thiếu bộ tiêu chí nhãn xanh, vật liệu xanh, dẫn đến tồn tại không ít sản phẩm hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, làm ảnh hưởng không nhỏ đến người tiêu dùng.

Ngoài ra, cũng theo ông Tùng, Việt Nam vẫn chưa có hệ thống định mức về sản xuất, sử dụng vật liệu xanh trong công trình xây dựng; cơ chế chính sách ưu đãi đối với việc sản xuất, kinh doanh, sử dụng sản phẩm vật liệu xây dựng được gắn nhãn xanh Việt Nam/vật liệu xanh và chất lượng còn hạn chế.

Cùng với đó, nguồn nhân lực từ khâu sản xuất vật liệu xanh cho đến khâu tư vấn lập dự án, thiết kế, thi công, nghiệm thu công trình sử dựng vật liệu xanh chưa đáp ứng được nhu cầu.

Vì vậy, trong thời gian tới, ông Tùng cho rằng Chính phủ và các Bộ, ngành tại Việt Nam cần xây dựng được các bộ tiêu chí nhãn xanh/nhãn sinh thái/vật liệu xanh; hoàn thiện hơn hệ thống tiêu chuẩn, định mức về sản xuất, sử dụng vật liệu xanh trong công trình xây dựng; xây dựng các cơ chế chính sách ưu đãi đối với việc sản xuất, kinh doanh, sử dụng sản phẩm VLXD được gắn nhãn xanh/nhãn sinh thái/vật liệu xanh.