Australia cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội: Mỹ và nhiều quốc gia sẽ áp dụng?

Các nhà quản lý, phụ huynh và cả thanh thiếu niên trên khắp thế giới đang theo dõi sát sao để xem lệnh cấm sẽ vận hành ra sao và điều gì có thể xảy ra tiếp theo.

Lệnh cấm được đưa ra sau nhiều năm lo ngại rằng mạng xã hội gây nghiện, tác động tiêu cực đến hình ảnh cơ thể, gia tăng trầm cảm và các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ vị thành niên, đồng thời khiến họ dễ bị tổn thương trước nạn bắt nạt trực tuyến hoặc nguy cơ bị lạm dụng tình dục.

Hai thiếu niên Australia đã đệ đơn kiện để ngăn chặn luật này, cho rằng nó vi phạm quyền tự do biểu đạt chính trị. Nhiều ý kiến phản đối khác cũng nêu lên lo ngại về quyền riêng tư và tự do ngôn luận.

Dù vậy, Đan Mạch và Malaysia đang có kế hoạch áp dụng biện pháp tương tự. Tại Mỹ, một số nhà lập pháp và lãnh đạo chính trị cũng đang vận động cho các chính sách hạn chế mạnh tay hơn. Câu hỏi đặt ra: Liệu một lệnh cấm mạng xã hội cho trẻ dưới 16 tuổi có thể xảy ra tại Mỹ và nhiều quốc gia khác hay không?

“Đây là một phép thử cực kỳ quan trọng”, Michael Posner, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh và Nhân quyền thuộc Đại học NYU Stern, nhận định. “Nếu nó thành công… tôi nghĩ nhiều bang và nhiều chính phủ sẽ nói: ‘Hãy xem Australia đã làm được gì”.

Dưới đây là những điều quan trọng nhất liên quan đến lệnh cấm mang tính bước ngoặt này.

Nội dung chính của lệnh cấm mạng xã hội tại Australia

Luật mới yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phổ biến – được phân loại là “nền tảng mạng xã hội giới hạn độ tuổi” – phải xác minh độ tuổi người dùng và chủ động chặn hoặc gỡ tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi kể từ ngày 10/12. Nếu vi phạm, họ có thể đối mặt với mức phạt hàng triệu USD.

Danh sách các nền tảng bị ảnh hưởng bao gồm: Snapchat, Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Threads, TikTok, Twitch, X và YouTube.

Một số nền tảng khác như Roblox hay Discord hiện chưa nằm trong danh sách nhưng có thể được bổ sung sau.

Nhiều công ty công nghệ phản đối, nói rằng họ đã có biện pháp bảo vệ trẻ em. Tuy nhiên, phần lớn cho biết sẽ tuân thủ lệnh cấm. Trẻ vị thành niên vẫn có thể lách luật, chẳng hạn dùng VPN giả vị trí sang quốc gia khác, mà không phải chịu bất kỳ chế tài nào.

Để tuân thủ luật, các nền tảng phải sử dụng hai phương pháp chính:

Tài liệu chính thức – như giấy tờ tùy thân.

Công nghệ AI ước tính độ tuổi bằng cách quét khuôn mặt qua camera.

Năm ngoái, Australia đã thực hiện một nghiên cứu được chính phủ tài trợ để kiểm nghiệm các phương pháp xác minh độ tuổi và kết luận rằng việc này có thể được thực hiện mà không ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền riêng tư.

Tuy nhiên, các công nghệ ước tính tuổi bằng AI đã từng gây tranh cãi ở nhiều nơi. Tại Anh, một số thiếu niên thậm chí dùng gương mặt nhân vật trong game để đánh lừa hệ thống kiểm tra độ tuổi.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc yêu cầu người dùng nộp dữ liệu sinh trắc học, ngay cả khi họ đã trên 16 tuổi, gây ra lo ngại lớn về quyền riêng tư.

Ví dụ, khi YouTube thông báo sẽ dùng AI để phát hiện tuổi người dùng tại Mỹ, nhiều người phản đối vì lo ngại họ phải cung cấp ID hoặc quét mặt nếu hệ thống nhận diện sai.

Australia yêu cầu các nền tảng phải xóa dữ liệu người dùng ngay sau khi xác minh độ tuổi.

Liệu lệnh cấm thanh thiếu niên dùng mạng xã hội có lan ra Mỹ và toàn cầu?

Dù chưa có bang nào tại Mỹ áp dụng biện pháp mạnh như Australia, ngày càng nhiều bang tại Mỹ đang siết chặt việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội.

Các chính sách đã được thông qua tại:

Nebraska: yêu cầu xác minh độ tuổi và có sự đồng ý của phụ huynh khi trẻ lập tài khoản mới; hiệu lực từ 7/2026.

Utah, Texas, Louisiana: yêu cầu cửa hàng ứng dụng phải xác minh tuổi và có sự đồng ý của phụ huynh khi tải xuống hoặc cập nhật ứng dụng.

Meta ủng hộ cách làm này vì nó “tập trung hóa” trách nhiệm cho các kho ứng dụng, nhưng Google và Apple phản đối vì nó buộc họ thu thập quá nhiều thông tin từ người trưởng thành.

Thêm vào đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã ủng hộ luật tại Texas yêu cầu kiểm tra tuổi người dùng trên các trang web khiêu dâm – cho thấy tòa không hoàn toàn phản đối việc giới hạn độ tuổi trực tuyến.

Một số nhân vật muốn tiến xa hơn. Rahm Emanuel – cựu Chánh văn phòng của Tổng thống Barack Obama, người ám chỉ khả năng tranh cử tổng thống năm 2028 – tuyên bố Mỹ cũng nên chặn trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội.

Nhưng khả năng có chính sách ở cấp liên bang vẫn rất thấp. Quốc hội Mỹ nhiều năm qua không đạt được đồng thuận về các dự luật liên quan an toàn trẻ em trên môi trường số. Nếu có luật cấm, chắc chắn nó sẽ bị thách thức dựa trên Tu chính án thứ nhất về quyền tự do ngôn luận.

“Big Tech sẽ chống lại một lệnh cấm toàn quốc bằng toàn bộ sức mạnh vận động hành lang”, Alex Pascal từ Trung tâm Internet và Xã hội Berkman Klein (Đại học Harvard) nhận định. Ông nói thêm rằng chính quyền Trump hiện có xu hướng nới lỏng quản lý các nền tảng công nghệ.

Tuy nhiên, Pascal cũng cho rằng xu hướng xã hội đã thay đổi rõ rệt: “Dư luận tại Mỹ đang quay lưng với các nền tảng. Tôi kỳ vọng từ nay đến 2030 sẽ có nhiều bang hành động mạnh mẽ hơn để giải quyết những hệ lụy của mạng xã hội đối với giới trẻ”.

Ngay cả khi không bị bắt buộc, các công ty công nghệ đã triển khai nhiều biện pháp để giảm rủi ro cho trẻ: Nhắc nhở nghỉ ngơi; Giới hạn nội dung; Công cụ kiểm soát của phụ huynh.

Gần đây, nhiều nền tảng bắt đầu dùng AI để xác định tuổi thật của người dùng, bất kể họ khai báo ngày sinh như thế nào.

Instagram đã triển khai “tài khoản dành cho thanh thiếu niên”, kết hợp khai báo cá nhân và AI để ước tính tuổi. Một số hạn chế được căn chỉnh theo chuẩn xếp hạng phim PG-13.

YouTube đang áp dụng AI để đoán tuổi người dùng tại Mỹ. OpenAI cũng công bố sẽ đưa công nghệ nhận diện độ tuổi bằng AI vào ChatGPT, song song với tính năng kiểm soát dành cho phụ huynh dự kiến ra mắt trong năm tới.

Roblox gần đây yêu cầu tất cả người dùng phải xác minh tuổi bằng ID hoặc quét mặt nếu muốn sử dụng tính năng chat thoại – một phần phản ứng trước các vụ kiện cáo buộc nền tảng để kẻ xấu tiếp cận trẻ em.

Những thay đổi này có thể giúp các công ty công nghệ: Tránh việc bị siết chặt hơn bởi các bang tại Mỹ; Sẵn sàng tuân thủ nếu Quốc hội hoặc chính quyền liên bang đưa ra quy định mới; Thích nghi nhanh hơn nếu nhiều quốc gia noi theo Australia.

Nếu lệnh cấm dưới 16 tuổi của Australia thành công và được xem là mô hình hiệu quả, các công ty công nghệ có thể phải đối mặt với áp lực thay đổi lớn trên toàn cầu, bao gồm cả tại Mỹ.

Lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi của Australia không chỉ là một chính sách nội địa, nó trở thành một thí nghiệm toàn cầu.

Nếu mô hình này chứng minh được hiệu quả trong việc bảo vệ sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, những quốc gia khác, đặc biệt là Mỹ, sẽ chịu áp lực phải hành động.

Trong khi đó, cuộc đấu giữa bảo vệ trẻ em, quyền riêng tư, tự do ngôn luận và quyền lợi kinh tế của các công ty công nghệ sẽ tiếp tục là một trong những câu chuyện căng thẳng nhất trong thời đại số.