Cách làm mới trên vùng đất cũ: Nông nghiệp làm trụ cột cho giảm nghèo lâu dài

Từ tư duy cứu trợ sang phát triển sinh kế

Xác định nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu, gắn chặt với đời sống của phần lớn người dân nông thôn, tỉnh Điện Biên đã ưu tiên nguồn lực đầu tư cho khu vực này, nhất là các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Thay vì dàn trải, các chính sách tập trung hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, gắn giảm nghèo với phát triển sinh kế lâu dài và xây dựng nông thôn mới.

Xã Tủa Thàng từng là một trong những địa bàn khó khăn của tỉnh. Địa hình dốc đứng, đất sản xuất ít, giao thông cách trở khiến việc phát triển kinh tế gặp vô vàn trở ngại. Trong ký ức của nhiều người dân nơi đây, quanh năm chỉ trông chờ vào vài vụ ngô, sắn trên nương. Mùa thuận thì đủ ăn, mùa thất bát lại chật vật xoay xở từng bữa.

Thế nhưng, những năm gần đây, sự can thiệp đúng lúc của các Chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình giảm nghèo bền vững, đã tạo ra bước ngoặt quan trọng. Không còn là những hỗ trợ mang tính ngắn hạn, các chính sách mới hướng tới việc “trao cần câu” thay vì “cho con cá”, giúp người dân từng bước thay đổi phương thức sản xuất và tư duy làm ăn.

Tại thôn Nậm Bành, cây sắn từ lâu đã là cây trồng quen thuộc của đồng bào dân tộc Dao. Tuy nhiên, do canh tác kéo dài nhiều năm trên cùng diện tích, đất bạc màu, năng suất ngày càng giảm. Người dân hiểu muốn tăng sản lượng thì phải cải tạo đất, bón phân, nhưng rào cản lớn nhất vẫn là thiếu vốn và thiếu kiến thức kỹ thuật.

Từ nguồn vốn của Dự án đa dạng hóa sinh kế thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, 65 hộ dân trồng sắn trong thôn đã được hỗ trợ phân bón, trong đó phần lớn là hộ nghèo và cận nghèo. Không chỉ dừng lại ở việc cấp vật tư, cán bộ kỹ thuật còn trực tiếp xuống tận nương hướng dẫn bà con cách sử dụng phân bón hợp lý, cải tạo đất và chăm sóc cây trồng theo quy trình.

Sự thay đổi thể hiện rõ ngay trong vụ đầu tiên. Cây sắn sinh trưởng tốt hơn, củ to, nhiều bột, năng suất tăng lên đáng kể. Quan trọng hơn, người dân bắt đầu nhận ra hiệu quả của việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thay vì làm theo thói quen cũ.

Ở thôn Phi Giàng 1, ông Giàng A Chứ một hộ cận nghèo chia sẻ rằng điều ông tâm đắc nhất không chỉ là được hỗ trợ phân bón hay giống cây, mà là được “mở mang đầu óc”. Trước đây, việc trồng trọt hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm truyền đời, nay được cán bộ hướng dẫn bài bản từ khâu chọn giống, làm đất đến chăm sóc, thu hoạch, ông mới hiểu vì sao cùng một mảnh đất nhưng có người làm hiệu quả hơn.

Điểm khác biệt lớn của các chương trình hỗ trợ hiện nay là không tạo tâm lý trông chờ, ỷ lại. Các mô hình sinh kế đều gắn với yêu cầu người dân tham gia tích cực, học hỏi kỹ thuật, tính toán đầu ra sản phẩm. Chính sự đồng hành giữa Nhà nước và người dân đã giúp các mô hình phát huy hiệu quả thực chất.

Không riêng Tủa Thàng, nhiều địa phương khác trong tỉnh Điện Biên cũng đang từng bước “thay áo mới” nhờ định hướng phát triển nông nghiệp phù hợp. Theo lãnh đạo tỉnh, quá trình cơ cấu lại ngành nông, lâm nghiệp những năm qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Điện Biên đã từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung theo nhóm sản phẩm chủ lực, phù hợp với điều kiện tự nhiên và lợi thế từng tiểu vùng. Các cây trồng như lúa gạo, chè, cà phê, mắc ca, cao su được quy hoạch bài bản, gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ.

Hiện nay, diện tích lúa chất lượng cao chiếm tỷ lệ lớn trong tổng diện tích gieo trồng của tỉnh. Cây cao su, cà phê và mắc ca cũng phát triển nhanh, trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân. Đặc biệt, một số sản phẩm đã xây dựng được thương hiệu, có chỉ dẫn địa lý, tạo chỗ đứng trên thị trường như gạo tám Điện Biên, cà phê Mường Ảng, chè Tủa Chùa.

Việc thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong sản xuất – chế biến – tiêu thụ đã giúp nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, giảm rủi ro đầu ra và từng bước hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Nhờ định hướng phát triển phù hợp, tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn của Điện Biên giảm đều qua các năm, bình quân trên 3% mỗi năm. Đến cuối năm 2024, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh còn khoảng 21%. Không chỉ thu nhập được cải thiện, người dân vùng khó khăn còn được tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nước sạch và hạ tầng giao thông.

Xây dựng nông thôn mới được xem là “đích đến” trong chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn của tỉnh. Các xã được lựa chọn đầu tư đều gắn tiêu chí nông thôn mới với nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế cho người dân, tránh chạy theo hình thức.

Khoa học công nghệ – chìa khóa cho phát triển dài hạn

Trong giai đoạn tới, Điện Biên xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông nghiệp. Tỉnh tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện miền núi, có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với các sản phẩm đặc sản, công tác bảo tồn nguồn gene, nâng cao chất lượng giống, ứng dụng công nghệ trong sơ chế, bảo quản và truy xuất nguồn gốc được đẩy mạnh. Việc áp dụng tem QR, bao bì hiện đại không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Các mô hình sản xuất tiên tiến như nhà màng, nhà lưới, canh tác hữu cơ, tưới tiết kiệm, lúa thông minh được triển khai theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, phù hợp với trình độ và điều kiện thực tế của nông dân miền núi. Song song với đó, chuyển đổi số trong nông nghiệp từng bước được áp dụng vào quản lý vùng trồng, cấp mã số sản xuất và xúc tiến thương mại điện tử.

Bên cạnh sản xuất, tỉnh cũng chú trọng đầu tư hạ tầng phục vụ nông nghiệp và nông thôn. Hệ thống thủy lợi đa mục tiêu được nâng cấp, vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất, vừa phục vụ sinh hoạt và phòng chống thiên tai. Công tác đo đạc, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, phân loại rừng và đất lâm nghiệp được đẩy nhanh, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài.

Căn cứ các văn bản của Chính phủ và hướng dẫn của các bộ, ngành Trung ương, tỉnh Điện Biên đã kịp thời ban hành các văn bản chỉ đạo, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, bảo đảm sát thực tiễn và phù hợp năng lực thực thi của cơ sở. Công tác lập kế hoạch, phân bổ vốn được thực hiện đầy đủ, kịp thời; tiến độ giải ngân thường xuyên được đôn đốc, tháo gỡ khó khăn; công tác tuyên truyền, vận động được tăng cường.

Tổng kế hoạch vốn thực hiện Chương trình giai đoạn 2021 - 2025 là 2.279.076 triệu đồng, trong đó vốn đầu tư phát triển là 1.606.004 triệu đồng, vốn sự nghiệp là 673.072 triệu đồng; giai đoạn 2022 - 2025 đều phân bổ đạt 100% kế hoạch giao.

Năm 2024, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm 4,39%, đạt và vượt mục tiêu Thủ tướng Chính phủ giao (4%/năm), là năm thứ ba liên tiếp Điện Biên giảm tỷ lệ hộ nghèo trên 4%. Việc triển khai các dự án thuộc Chương trình cơ bản thuận lợi, đúng mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ, bước đầu mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Nổi bật là 100% các huyện nghèo (cũ) được hỗ trợ đầu tư hạ tầng kinh tế – xã hội liên kết vùng, phục vụ dân sinh, sản xuất, thương mại và cung cấp dịch vụ xã hội cơ bản. Hàng trăm mô hình, dự án giảm nghèo hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh, khởi nghiệp đã được triển khai, tạo sinh kế, việc làm và thu nhập bền vững cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.

Đồng thời, 100% cán bộ làm công tác giảm nghèo được bồi dưỡng, tập huấn; 100% người dân thuộc hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ bảo hiểm y tế; 8.179 hộ được hỗ trợ nhà ở; trên 90% hộ nghèo, cận nghèo sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 95% hộ gia đình ở huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn được tiếp cận thông tin về giảm nghèo bền vững. Tỷ lệ lao động thuộc hộ nghèo và vùng khó khăn qua đào tạo ngày càng tăng.