Châu Âu mở đường, xe tự lái Trung Quốc lấn sâu và chiếm lĩnh thị trường

Xe tự lái Trung Quốc ồ ạt vào châu Âu

Khi cuộc cạnh tranh toàn cầu trong lĩnh vực xe tự lái ngày càng gay gắt, châu Âu đã nổi lên như chiến trường mới cho công nghệ tự hành đang phát triển nhanh chóng của Trung Quốc. Hàng loạt công ty khởi nghiệp như Pony.ai, WeRide, AutoX, DeepRoute.ai, Momenta và Apollo Go của Baidu đang mở rộng thử nghiệm và hợp tác tại nhiều thành phố châu Âu, biến lục địa này thành giai đoạn tiếp theo trong cuộc cạnh tranh công nghệ mang tính toàn cầu.

Từ một cuộc chạy đua nội địa nhằm vượt qua các ông lớn Mỹ như Waymo hay Cruise, nỗ lực của Trung Quốc đã biến thành cuộc cạnh tranh xuyên lục địa về ảnh hưởng thị trường, chủ quyền dữ liệu và đòn bẩy địa chính trị.

Quyết định của Bắc Kinh hướng sang châu Âu xuất phát từ cả cơ hội lẫn nhu cầu. Sau nhiều năm bị Mỹ hạn chế trong các công nghệ AI và dữ liệu, Trung Quốc tìm thấy ở châu Âu một “sân chơi” có quy định phân mảnh nhưng thân thiện với đổi mới.

Chiến lược di chuyển của Ủy ban châu Âu đặt mục tiêu tích hợp quy mô lớn công nghệ tự hành vào năm 2030, trong khi các thành phố như Hamburg (Đức) hay Gothenburg (Thụy Điển) đã thiết lập các hành lang giao thông thông minh chuyên biệt.

Đối với Bắc Kinh, sự cởi mở này là cơ hội để thể hiện “quyền lực mềm” thông qua sự phụ thuộc công nghệ – một hình thức ảnh hưởng tinh tế hơn nhiều so với các dự án hạ tầng của “Sáng kiến Vành đai và Con đường”.

Việc mở rộng này mang ý nghĩa chiến lược rõ rệt. Hệ sinh thái ô tô của châu Âu không chỉ mang lại cho Trung Quốc hợp tác kỹ thuật, mà còn giúp củng cố tính chính danh trong việc định hình các tiêu chuẩn di chuyển tương lai.

Khi hệ thống xe tự hành Trung Quốc xuất hiện tại trung tâm công nghiệp ô tô châu Âu, Bắc Kinh có cơ hội ảnh hưởng đến các chuẩn mực toàn cầu trong xử lý dữ liệu, giao thức an toàn và đạo đức AI – những lĩnh vực gắn liền với khái niệm chủ quyền số đang định hình trật tự công nghệ thế giới.

Các công ty Trung Quốc đã nhanh chóng tìm đối tác chiến lược tại châu Âu. WeRide hợp tác với Bosch phát triển hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến tích hợp cả nhận thức và ra quyết định trong một quy trình thống nhất.

Trong khi đó, Baidu bắt tay cùng Lyft để triển khai dịch vụ Apollo Go tại châu Âu, dự kiến bắt đầu từ Đức và Anh vào năm 2026 – với Lyft vận hành nền tảng và Baidu cung cấp xe cùng công nghệ cốt lõi.

Những thỏa thuận này cho thấy Trung Quốc không còn là “người ngoài” mà đang thâm nhập sâu vào hệ sinh thái di chuyển của châu Âu, tận dụng tri thức công nghiệp sẵn có và quyền tiếp cận thị trường.

Cơ hội và rủi ro cho các nhà sản xuất ô tô châu Âu

Trong hai năm qua, các công ty xe tự hành Trung Quốc đã tăng tốc mở rộng đáng kể tại châu Âu. Pony.ai đang thiết lập trung tâm châu Âu và trụ sở chính tại Luxembourg, làm cơ sở cho nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm công nghệ di chuyển tự động.

Chiến lược này phản chiếu cách các thương hiệu xe điện Trung Quốc như BYD và Nio đã dùng châu Âu làm bàn đạp tiến ra toàn cầu.

Tuy nhiên, sự nhiệt tình của châu Âu đi kèm nỗi lo ngại. Các nhà hoạch định chính sách ở Brussels và các thủ đô lớn chia rẽ giữa lạc quan kinh tế và thận trọng an ninh.

Hội đồng Bảo vệ Dữ liệu châu Âu (EDPB) cảnh báo rằng xe tự hành với cảm biến độ phân giải cao có thể vô tình thu thập thông tin nhận dạng cá nhân, đặt ra câu hỏi về chủ quyền dữ liệu và quyền riêng tư.

Trong bối cảnh đó, chiến lược công nghiệp của châu Âu đang được định hình lại bởi thực tế địa chính trị mới. Các sáng kiến như Đạo luật Chip EU hay Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo (AI Act) được thiết kế nhằm bảo vệ chủ quyền công nghệ, đồng thời giữ cho thị trường mở và cạnh tranh.

Các doanh nghiệp Trung Quốc lại tỏ ra linh hoạt: họ thích nghi thay vì áp đặt, chọn “bản địa hóa ảnh hưởng” – một cách tiếp cận thực dụng, phản ánh ngoại giao công nghệ kiểu mới của Bắc Kinh.

Đối với các hãng xe châu Âu, sự hiện diện của các đối tác Trung Quốc vừa mở ra cơ hội, vừa tiềm ẩn nguy cơ. Việc hợp tác với các công ty xe tự hành Trung Quốc giúp họ tiếp cận nhanh hệ sinh thái tự động hóa trưởng thành, rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm.

Tuy nhiên, điều đó cũng khiến châu Âu phụ thuộc sâu hơn vào kiến trúc AI của Trung Quốc, giống như cách mà ngành pin xe điện đang phải đối mặt với sự phụ thuộc nguồn cung từ châu Á.

Nỗi lo đánh mất quyền tự chủ chiến lược

Sự tiến bộ của Trung Quốc phản ánh sự dịch chuyển chiến lược lớn hơn – từ vị thế “công xưởng của thế giới” sang người định hình chuẩn mực công nghệ.

Khi Washington siết chặt kiểm soát xuất khẩu và cấm chip AI, Bắc Kinh chọn mở rộng ảnh hưởng thông qua các công nghệ dân sự – nơi ranh giới giữa thương mại và chiến lược ngày càng mờ nhạt.

Bằng cách cắm rễ doanh nghiệp trong các cụm đổi mới của châu Âu, Trung Quốc không chỉ xuất khẩu xe, mà còn xuất khẩu mô hình quản trị dữ liệu và tiêu chuẩn công nghệ, từng bước định hình quy tắc của nền kinh tế số tương lai.

Giới phân tích gọi đây là hình thức “ngoại giao lái xe” – nơi ảnh hưởng toàn cầu được xây dựng không bằng ý thức hệ, mà bằng các tiêu chuẩn chi phối nền kinh tế tương lai.

Theo đó, châu Âu trở thành chiến trường ủy nhiệm giữa hai tầm nhìn quản trị AI: Một bên là Mỹ, nhấn mạnh minh bạch thuật toán và kiểm soát chặt dữ liệu; Bên kia là Trung Quốc, ưu tiên tốc độ triển khai và tích hợp hạ tầng.

Những quy tắc về đạo đức dữ liệu và tính minh bạch của thuật toán giờ đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật – mà còn phản ánh sự đối đầu ý thức hệ giữa các cường quốc.

Sự chấp nhận các thử nghiệm xe tự hành Trung Quốc tại châu Âu phần lớn bắt nguồn từ nhu cầu phục hồi kinh tế và thực tế chính trị. Các thành phố châu Âu coi tự động hóa là cách để tái sinh ngành công nghiệp và giảm khí thải carbon.

Các hệ thống của Trung Quốc cung cấp giải pháp sẵn có, chi phí cạnh tranh, giúp đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa.

Tuy nhiên, các chiến lược gia châu Âu vẫn thận trọng trước nguy cơ phụ thuộc dữ liệu. Xe tự hành tạo ra khối lượng dữ liệu không gian khổng lồ, có giá trị chiến lược đối với đào tạo AI và an ninh quốc gia. Nếu các công ty Trung Quốc kiểm soát những dữ liệu này, châu Âu có thể lệ thuộc vào thuật toán ngoại quốc để điều hành mạng lưới giao thông của chính mình.

Trong khi đó, các hãng xe Trung Quốc như Leapmotor và SAIC đang mở rộng mạnh mẽ hoạt động R&D tại châu Âu. Leapmotor dự kiến triển khai công nghệ lái thông minh vào năm 2026, còn IM Motors của SAIC đã bắt đầu thử nghiệm xe tự lái cấp độ 2+ tại Pháp và Hà Lan.

Liên minh châu Âu hoan nghênh sự hợp tác này, nhưng vẫn cảnh giác với nguy cơ phụ thuộc chiến lược, đặc biệt khi cuộc cạnh tranh quản trị AI giữa Trung Quốc, Mỹ và EU ngày càng gay gắt.

Châu Âu ngày nay trở thành sân khấu cho một kiểu cạnh tranh địa chính trị mới – nơi các quốc gia không đấu bằng thuế quan hay tàu chiến, mà bằng thuật toán, cảm biến và bộ quy tắc pháp lý.

Liệu châu Âu có thể tận dụng năng lực công nghệ của Trung Quốc mà không đánh mất quyền tự chủ chiến lược? Câu trả lời sẽ định hình tương lai của ngành di chuyển toàn cầu – và có thể cả cán cân quyền lực công nghệ thế kỷ 21.

Sự lựa chọn giữa hội nhập sâu với Trung Quốc hay giữ vững độc lập số sẽ quyết định vị thế công nghệ toàn cầu của châu Âu trong thập niên tới.