Cuộc đua robot hình người: Mỹ - Trung cạnh tranh lợi thế chiến lược trong kỷ nguyên mới

Vào tháng 4/2025, Bắc Kinh tổ chức một cuộc thi bán marathon giữa con người và robot – lần đầu tiên trên thế giới. Một số robot hình người (humanoid) tham gia, mang giày thể thao, đã vượt qua vạch đích, trong khi những con khác thì chật vật ngay từ lúc xuất phát.

Trong khi đó, tại Mỹ, tập đoàn công nghệ Nvidia đã tổ chức hội nghị dành cho các nhà phát triển AI vào tháng 3, nơi trưng bày hàng loạt robot, bao gồm Neo Gamma – một humanoid được thiết kế để thực hiện các công việc gia đình như tưới cây và hút bụi.

Khi cả Washington và Bắc Kinh đều thúc đẩy phát triển robot, các nhà phân tích cho rằng khó có thể xác định ai đang dẫn đầu. Các báo cáo cho thấy những nhà sản xuất humanoid hàng đầu gần như đều đến từ hai quốc gia này, chẳng hạn Tesla của Mỹ và Unitree Robotics của Trung Quốc.

Tuy nhiên, một điều rõ ràng là – thị trường giàu tiềm năng này đang định hình một kỷ nguyên mới, nơi con người và máy móc cùng tồn tại theo những cách chưa từng có.

Trung Quốc bơm tiền “khủng” cho mặt trận mới

Theo báo cáo được công bố vào tháng trước bởi Morgan Stanley Research, thị trường humanoid toàn cầu có thể vượt 5.000 tỷ USD vào năm 2050.

Báo cáo cũng dự đoán sẽ có hơn 1 tỷ robot hình người được sử dụng vào thời điểm đó, trong đó Trung Quốc có thể chiếm số lượng lớn nhất với 302,3 triệu đơn vị, theo sau là Mỹ với 77,7 triệu.

Các humanoid Trung Quốc lần đầu tiên gây chú ý mạnh mẽ vào đầu năm nay khi trình diễn múa trong Gala mùa xuân mừng Tết Nguyên đán, thu hút sự quan tâm toàn cầu.

Các nhà sản xuất đã bắt đầu bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt, với mục tiêu hơn 1.000 sản phẩm trong năm nay, đạt giá trị 610 triệu USD trong nước.

Phần lớn thành công này đến từ chuỗi cung ứng vững mạnh, chính sách hỗ trợ của chính phủ cùng quỹ đầu tư, thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp robot.

Theo số liệu chính thức, Trung Quốc có 451.700 công ty robot thông minh vào cuối năm 2024, tăng 206% so với năm 2020. Trung Quốc cũng tuyên bố sẽ đầu tư 1 nghìn tỷ nhân dân tệ (138 tỷ USD) vào robot và công nghệ cao trong hai thập kỷ tới, nhiều hơn đáng kể so với Mỹ hay châu Âu.

Nhà phân tích Ray Wang tại Washington, chuyên theo dõi cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung và ngành công nghiệp bán dẫn châu Á nhận định: “Tiến bộ này phản ánh sự phối hợp công – tư ở Trung Quốc, được hỗ trợ bởi nguồn nhân lực STEM đẳng cấp thế giới và cơ sở hạ tầng sản xuất dày dạn kinh nghiệm”.

Ông cũng chỉ ra làn sóng khởi nghiệp và đổi mới công nghệ ngày càng mạnh mẽ tại Trung Quốc, thúc đẩy nhiều đột phá mới. Với hàng chục nghìn doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng, từ sản xuất linh kiện, lắp ráp, đến thiết kế nguyên mẫu, Trung Quốc đang từng bước mở rộng "công xưởng thế giới" sang lĩnh vực robot.

Xu hướng này tiếp tục được thể hiện tại Diễn đàn công nghệ Trung Quan Thôn (Zhongguancun) năm nay ở Bắc Kinh, nơi robot trở thành tâm điểm.

Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại với Mỹ, các nhà sản xuất Trung Quốc tích cực trưng bày những phát minh cơ khí mới nhất, bao gồm robot Nia của Qingfei Technologies – robot dịch vụ khách hàng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Giám đốc điều hành công ty, bà Wei Yufei, chia sẻ với CNA rằng bà hy vọng robot có thể thay thế con người trong một số công việc dịch vụ, chẳng hạn như giáo dục hoặc thậm chí là hỗ trợ cảm xúc.

Các chuyên gia lạc quan về tương lai của ngành robot tại Trung Quốc, nhất là khi quốc gia này đang đối mặt với những thách thức xã hội và địa chính trị ngày càng lớn.

Wang cho biết Chính phủ Trung Quốc coi robot hình người là giải pháp thiết yếu cho vấn đề dân số già và tỷ lệ sinh đang giảm.

“Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung, họ xem humanoid là công nghệ mũi nhọn, cần được đặt ưu tiên quốc gia để phát triển”, ông nói thêm.

Trung Quốc đang chuẩn bị để robot hình người đảm nhận những vai trò ngày càng phức tạp. EngineAI, Unitree và các công ty khác đã bắt đầu thử nghiệm với các công việc như phân loại rác, giao thuốc tại viện dưỡng lão, tuần tra đường phố cùng cảnh sát, và dẫn tour bảo tàng. Theo báo cáo địa phương, một số robot còn đang được thử nghiệm âm thầm cho mục đích quân sự.

Mỹ nắm giữ lợi thế quan trọng

Tại Mỹ, CEO Tesla Elon Musk từng công bố kế hoạch sản xuất khoảng 5.000 robot hình người Optimus trong năm nay.

Cả Tesla và Nvidia, nhà sản xuất chip có doanh thu lớn nhất thế giới, đều cho rằng robot sẽ là “cú hit lớn tiếp theo”. CEO Nvidia Jensen Huang nhận định hồi đầu năm rằng humanoid sẽ bắt đầu được triển khai rộng rãi trong các nhà máy chỉ trong vòng 5 năm tới.

Tại hội nghị GPU Technology Conference ở San Jose vào tháng 3, ông Huang tuyên bố: “Đã đến lúc của robot. Trí tuệ nhân tạo vật lý và robot đang phát triển nhanh chóng. Tất cả mọi người nên chú ý đến lĩnh vực này. Nó có thể trở thành ngành công nghiệp lớn nhất”.

Startup Figure AI của Mỹ cũng công bố vào tháng 2 rằng họ đã gọi vốn thành công 675 triệu USD từ những tên tuổi lớn như Jeff Bezos – nhà sáng lập Amazon. Mục tiêu của họ là xây dựng humanoid thương mại đầu tiên có tính ứng dụng cao.

Một startup khác tại Mỹ – 1X Technologies, đơn vị phát triển robot Neo – cho biết họ muốn giải quyết vấn đề thiếu hụt lao động hiện nay.

“Hành trình đó bắt đầu ngay từ ngôi nhà”, CEO Bernt Bornich chia sẻ. “Cạnh tranh là cần thiết, vì tôi hy vọng nếu chúng ta trò chuyện lần nữa trong 5 năm tới, công ty vẫn đang dẫn đầu, thế giới sẽ rất khác, và hy vọng chúng ta có thể cùng nhau thúc đẩy cả ngành tiến lên”.

Các nhà phân tích cho rằng cả Trung Quốc và Mỹ đều đang có những bước tiến mạnh mẽ, nên khó có thể kết luận rõ ràng ai dẫn đầu.

Bob O’Donnell, Chủ tịch công ty nghiên cứu thị trường TECHnalysis Research, nói rằng Trung Quốc phát triển mạnh về linh kiện phần cứng, như mô-tơ và cảm biến. Trong khi đó, các công ty Mỹ lại tiên phong trong việc phát triển công nghệ "mềm", nền tảng hỗ trợ cốt lõi cho ngành công nghiệp này.

“Tại Mỹ, chúng ta chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ về phần mềm trong vài năm qua. Thị trường này đang tiến hóa rất nhanh. Ban đầu là robot công nghiệp và cánh tay robot cho sản xuất. Giờ đây, chúng ta đang nhanh chóng áp dụng công nghệ đó vào các humanoid”, O’Donnell cho biết.

Tuy nhiên, tình hình địa chính trị phức tạp, chẳng hạn như Mỹ áp thuế và kiểm soát xuất khẩu bán dẫn đối với Trung Quốc, khiến việc hợp tác đôi bên trở nên khó khăn.

Mỗi robot hình người là sự kết hợp giữa một "bộ não" cực kỳ tiên tiến, bao gồm AI, học máy và cảm biến để nhận thức và phản ứng với môi trường, cùng với một "cơ thể" tinh vi làm từ vật liệu nhẹ, tích hợp các khớp linh hoạt cho chuyển động tự nhiên. Hệ thống tích hợp chặt chẽ này giúp robot có thể bắt chước cử chỉ, lời nói và tương tác với môi trường một cách linh hoạt.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng quá trình phát triển humanoid vẫn sẽ tiếp tục.

“Rất nhiều tiến bộ công nghệ được sao chép rất nhanh – một nơi phát minh, nơi khác làm theo”, ông O’Donnell nói. “Có một câu nói: ‘Muốn nuôi dạy một đứa trẻ cần cả một ngôi làng’. Còn để xây dựng thế giới robot, chúng ta cần cả hành tinh này”.

Thời điểm bước ngoặt

Năm 2025 được dự đoán sẽ là bước ngoặt của ngành công nghiệp robot, nơi những người đi đầu trong đổi mới công nghệ và sản xuất hàng loạt sẽ quyết định cục diện thị trường toàn cầu.

Trung Quốc và Mỹ đều có chiến lược riêng, nhưng quốc gia nào sẽ vươn lên dẫn đầu? Câu trả lời sẽ dần lộ diện khi robot ngày càng trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống con người.

Ngoài lợi ích kinh tế sẽ là những hệ lụy chiến lược sâu sắc cho các chính phủ. Ai dẫn đầu lĩnh vực robot hình người có thể sở hữu một “đội quân” công nhân, y tá và binh lính không biết mệt mỏi - định nghĩa lại sức mạnh kinh tế và chính trị.

Dẫu vậy, giữa những căng thẳng địa chính trị và cạnh tranh khốc liệt, vẫn có một điểm sáng, sự hợp tác học thuật giữa hai siêu cường Mỹ - Trung phần lớn không bị gián đoạn. Đây có thể được coi là điểm sáng của cuộc đua humanoid để hướng đến những giá trị cho toàn nhân loại.