DN Việt đổi mới sáng tạo: Từ nhỏ thành lớn, từ làng quê vươn ra thế giới

Thoát khỏi 'bờ vực' nhờ đổi mới sáng tạo

Hành trình chuyển đổi xanh – số – sáng tạo thể hiện rõ ở những thương hiệu tiên phong, từ sản phẩm đại chúng đến nền tảng công nghệ và công nghiệp.

Biti’s là ví dụ điển hình về tái tạo mô hình giá trị thông qua đổi mới sáng tạo. Từ thương hiệu giày nội địa tưởng như bị lu mờ trong cạnh tranh quốc tế, Biti’s đã “tái sinh” bằng chiến lược Biti’s Hunter, chuyển từ thông điệp “bền chắc” sang biểu tượng phong cách trẻ, gắn với bản sắc Việt và tinh thần khám phá.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn nằm ở năng lực vận hành phía sau: doanh nghiệp đã đầu tư R&D vật liệu, nâng cấp thiết kế, ứng dụng dữ liệu để tối ưu tồn kho, triển khai bán lẻ omni–channel và nâng trải nghiệm khách hàng. Biti’s cho thấy ĐMST không phải câu chuyện “làm marketing hay”, mà là tái thiết toàn bộ chuỗi giá trị từ sản phẩm – công nghệ – chuỗi cung ứng – kênh phân phối. Truyền thông tạo “điểm nổ”, nhưng chính năng lực hệ thống giúp doanh nghiệp đi đường dài và thoát bẫy “hào quang nhất thời”.

Trong khi đó, câu chuyện của MoMo cho thấy cách một startup fintech có thể tiến hóa thành kỳ lân nhờ chiến lược xây dựng hệ sinh thái thay vì bám vào một tính năng cốt lõi. Bắt đầu từ ví điện tử, MoMo mở rộng không gian sử dụng sang tài chính cá nhân, bảo hiểm, dịch vụ công, kiều hối và nhiều dịch vụ tiêu dùng khác, nhờ vậy biến ứng dụng thành thói quen hàng ngày của hàng chục triệu người.

Việc tối ưu hành trình khách hàng, mở rộng đối tác quốc tế và xây dựng năng lực vận hành giúp MoMo nâng cao giá trị vòng đời người dùng (LTV) và tăng tần suất sử dụng. Thông điệp chính từ câu chuyện này: nền tảng số không chiến thắng bằng tính năng đơn lẻ, mà bằng cách tạo ra hệ sinh thái tiêu dùng gắn liền với nhu cầu thực tiễn của người dùng.

Ở góc độ thể chế và kiến tạo môi trường cho đổi mới sáng tạo, ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học & Công nghệ) cho biết, doanh nghiệp sẽ giữ vị trí trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Cùng với đó, mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ và cơ sở thử nghiệm – thương mại hóa đang được triển khai mạnh mẽ, mở ra hạ tầng hỗ trợ doanh nghiệp theo chuẩn quốc tế.

SMEs đổi mới sáng tạo: Từ startup địa phương đến DN chuỗi

Nếu các tập đoàn lớn là “đầu kéo” của nền kinh tế, thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) chính là “động cơ đẩy”, lan tỏa sự đổi mới từ gốc rễ thị trường. Không ồn ào, không nguồn lực khổng lồ, nhưng họ sở hữu thứ tài sản quan trọng: tư duy sáng tạo, khả năng thử nghiệm nhanh, và độ nhạy cao với xu hướng tiêu dùng xanh – số – trách nhiệm. Bước đi của họ cho thấy đổi mới không dành riêng cho “ông lớn”, mà là lựa chọn sống còn để tạo giá trị cao từ mô hình nhỏ.

Ông Ba Macadamia là điển hình tiêu biểu khi biến câu chuyện nông sản bản địa thành thương hiệu quà tặng cao cấp dựa trên nền tảng công nghệ chế biến, truy xuất nguồn gốc và thương mại số. Từ một sản phẩm vùng miền, doanh nghiệp nâng cấp chuỗi giá trị, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Thành công này chứng minh luận điểm quan trọng: khi sản phẩm được nâng giá trị bằng công nghệ và câu chuyện văn hóa, nông sản Việt hoàn toàn có thể thoát khỏi vòng xoáy “giá rẻ – biên lợi nhuận thấp”.

Trong ngành cà phê, Fine Robusta – Phụ nữ gieo hạt tạo nên mô hình tích hợp giữa nông nghiệp tái sinh, ESG và sự trao quyền cho phụ nữ dân tộc thiểu số. Không chỉ cải thiện chất lượng hạt, doanh nghiệp áp dụng nền tảng quản trị số và truy xuất nguyên liệu, qua đó nâng tính minh bạch và tiêu chuẩn xuất khẩu. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc chuyển đổi kép xanh – số có thể bắt đầu từ những cộng đồng nhỏ nhất, và khi giá trị được phân phối công bằng, mô hình kinh doanh trở nên bền vững cả về kinh tế, xã hội lẫn môi trường.

Ở lĩnh vực thời trang ngành vốn chịu sức ép lớn từ mô hình thời trang nhanh – GMAA và Fastlink chọn hướng đi khác: sản xuất theo nhu cầu (made-to-demand), tối ưu tồn kho, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường, và thúc đẩy phân phối qua nền tảng số. Thay vì chạy đua mở chuỗi, họ xây dựng mô hình tinh gọn – giá trị cao – vòng đời sản phẩm dài hơn. Đây chính là xu hướng đang dẫn dắt toàn cầu: tăng trưởng không phải bằng số lượng cửa hàng, mà bằng chiều sâu giá trị của mỗi sản phẩm và tính hiệu quả toàn chuỗi.

Trong khi đó, Kiến Hưng HandiCraft làm mới ngành thủ công mỹ nghệ bằng chiến lược “bản địa hóa sáng tạo”, giữ tinh hoa nguyên liệu tự nhiên và kỹ nghệ truyền thống, nhưng kết hợp thiết kế hiện đại và mở kênh bán hàng xuyên biên giới qua thương mại điện tử toàn cầu. Một ngành từng bị coi là lỗi thời nay trở thành trường hợp tiêu biểu về xuất khẩu văn hóa và định vị ESG dựa trên lao động thủ công và nguyên liệu xanh. Đây là chiến lược không chỉ duy trì nghề truyền thống mà còn nâng tiêu chuẩn sản phẩm Việt trên thị trường quốc tế.

Câu chuyện của Công ty Giấy và Bao bì Hà Nội tiếp tục khẳng định năng lực đổi mới từ mô hình sản xuất truyền thống. Doanh nghiệp áp dụng mô hình tuần hoàn vật liệu, tự động hóa, và thiết kế bao bì xanh đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mới của thị trường EU, Mỹ, Nhật. Bằng cách tối ưu nguồn nguyên liệu tái sinh và áp dụng quản trị số hóa, ngành bao bì vốn bị xem là “cũ kỹ” đã trở thành ngành mũi nhọn trong nền kinh tế tuần hoàn. Bài học ở đây là: chuyển đổi bền vững không phụ thuộc ngành nghề — mà phụ thuộc tư duy và cách tổ chức mô hình giá trị.

Những SMEs này dù quy mô khiêm tốn, nhưng họ cùng chia sẻ DNA chung: đổi mới không phải khẩu hiệu, mà là phương thức tồn tại và phương thức tạo chuẩn mực thị trường mới. Khi những “xưởng nhỏ” có thể vươn ra quốc tế bằng đổi mới xanh – số – sáng tạo, hệ sinh thái doanh nghiệp Việt hoàn toàn có lý do để kỳ vọng một thế hệ thương hiệu mới: bản địa nhưng toàn cầu, nhỏ nhưng có sức lan tỏa lớn, và bền vững ngay từ gốc rễ.

Động lực mới trong kỷ nguyên xanh – số – sáng tạo

Theo ông Nguyễn Hoàng Dũng - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Phần mềm Digiwin Việt Nam, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành “điều kiện sống còn” đối với doanh nghiệp sản xuất Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi kết hợp cùng chiến lược chuyển đổi xanh, doanh nghiệp có thể đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị – vận hành, giảm lãng phí tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ đối tác quốc tế.

Ông Dũng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp nội muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu cần năng lực tương đương hoặc thậm chí vượt các doanh nghiệp FDI: từ R&D, kiểm chứng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, minh bạch vận hành cho đến năng lực giao hàng đúng hạn với chi phí cạnh tranh.

“Không thể đi vào chuỗi cung ứng toàn cầu nếu chỉ sản xuất theo ‘đơn đặt hàng’ kiểu cũ; doanh nghiệp Việt phải chứng minh năng lực công nghệ, năng lực quản trị và tính bền vững,” ông Dũng nói.

Ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho rằng, sức bật của Việt Nam đến từ tốc độ và quy mô cải cách thể chế. “Chưa bao giờ quá trình sửa đổi luật, chuẩn hóa khung chính sách và thiết kế công cụ hỗ trợ doanh nghiệp lại diễn ra nhanh chóng và đồng bộ như hiện nay,” ông nhận định, đồng thời cho rằng môi trường chính sách thuận lợi đang tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

GS.TS Hoàng Văn Cường – Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá, bối cảnh toàn cầu hiện nay dù phức tạp với xu hướng bảo hộ và cạnh tranh công nghệ gay gắt, nhưng lại là cơ hội hiếm có để Việt Nam bứt phá. Cuộc cách mạng công nghệ – từ kinh tế số, AI đến chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn – đang “làm bằng phẳng sân chơi” giữa các quốc gia. Lợi thế không còn chỉ thuộc về các nền kinh tế phát triển; quốc gia nào có chuẩn bị và quyết tâm sẽ chiếm được vị trí trong chuỗi giá trị mới.