Elon Musk: Lương thưởng 1.000 tỷ USD và niềm tin ‘người không thể thay thế’

Tesla dự kiến công bố kết quả bỏ phiếu quan trọng vào thứ Năm, quyết định xem CEO Elon Musk có được nhận gói lương thưởng khổng lồ trị giá gần 1.000 tỷ USD bằng cổ phiếu trong vòng 10 năm tới hay không.

Mặc dù quy mô gói thưởng này được đánh giá là “chưa từng có trong lịch sử doanh nghiệp”, kết quả bỏ phiếu lại không còn quá nhiều bí ẩn.

Tesla đã ngầm bày tỏ mong muốn cổ đông chấp thuận kế hoạch này. Với tỷ lệ sở hữu lớn của Musk cùng lực lượng nhà đầu tư nhỏ lẻ vốn thường đứng về phía CEO, phe phản đối gần như không có cơ hội, dù các tổ chức tư vấn quyền cổ đông hàng đầu như Glass Lewis và ISS đều khuyên nên bỏ phiếu chống.

Kết quả sẽ được công bố sau Đại hội Cổ đông thường niên của Tesla tại Austin, bang Texas.

Cơn hỗn loạn vì gói thưởng khổng lồ

Chủ tịch Hội đồng quản trị Tesla, bà Robyn Denholm, cùng những người ủng hộ Musk cho rằng mức thưởng này là cần thiết để giữ ông tiếp tục lãnh đạo Tesla - nhân tố then chốt trong tham vọng mở rộng sang robot và trí tuệ nhân tạo.

Tỷ phú đầu tư Ron Baron, đại diện quỹ Baron Capital, đã đăng bài dài trên mạng xã hội X (do Musk sở hữu), bày tỏ sự ủng hộ tuyệt đối đối với CEO Tesla.

“Elon là ví dụ điển hình của ‘yếu tố nhân sự quan trọng nhất’,” Baron viết. “Không có sự thúc đẩy không ngừng và tiêu chuẩn khắt khe của ông ấy, sẽ không có Tesla ngày hôm nay.”

Tuy vậy, không phải tất cả đều đồng thuận. Quỹ tài sản quốc gia Na Uy trị giá 2.000 tỷ USD, do Norges Bank Investment Management (NBIM) quản lý và là một trong những cổ đông lớn nhất của Tesla, đã tuyên bố bỏ phiếu chống.

“Chúng tôi ghi nhận giá trị to lớn mà ông Musk tạo ra, nhưng chúng tôi lo ngại quy mô gói thưởng quá lớn, gây pha loãng cổ phần và không có giải pháp giảm rủi ro phụ thuộc vào một cá nhân,” NBIM thông báo.

Chuyên gia vận động quyền cổ đông James McRitchie cho biết ông phản đối kế hoạch này vì công ty vẫn chưa giải quyết những rủi ro liên quan đến nhu cầu thị trường và lợi nhuận, nhất là khi tín dụng thuế dành cho xe điện ở Mỹ đang dần bị cắt giảm.

“Tesla có quá nhiều người hâm mộ cuồng nhiệt. Nhiều nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì yêu xe,” McRitchie nói. “Điều đó rất đáng trân trọng, nhưng họ cũng cần nhìn vào rủi ro tài chính.”

Giá cổ phiếu Tesla đã tăng 14% trong năm nay sau đợt phục hồi mạnh mẽ từ quý 3, được thúc đẩy bởi việc Musk bỏ ra 1 tỷ USD để mua thêm cổ phiếu.

“Đội quân robot” và tham vọng quyền lực tuyệt đối

Gói thưởng được Tesla đề xuất vào tháng 9. Theo đó, Musk - người đang là người giàu nhất thế giới - sẽ nhận được 12 đợt thưởng cổ phiếu nếu đạt được các mục tiêu trong 10 năm tới. Gói thưởng này còn tăng quyền biểu quyết của Musk tại Tesla, đáp ứng yêu cầu mà ông đã công khai từ đầu năm 2024.

“Tôi muốn đảm bảo rằng nếu chúng ta xây dựng một đội quân robot, tôi phải có ít nhất ảnh hưởng mạnh mẽ lên đội quân đó,” Musk nói trong cuộc họp với các nhà phân tích quý vừa rồi. “Tôi không thấy thoải mái nếu không có quyền kiểm soát.”

Nếu đạt toàn bộ mục tiêu, Musk - hiện nắm khoảng 13% cổ phần Tesla -sẽ nhận thêm hơn 423 triệu cổ phiếu, nâng tỷ lệ sở hữu lên khoảng 25%.

Đợt thưởng đầu tiên sẽ được kích hoạt khi Tesla đạt giá trị vốn hóa 2.000 tỷ USD. Hiện Tesla đang ở mức 1.540 tỷ USD.

Các đợt tiếp theo yêu cầu giá trị công ty tăng dần theo các mốc 500 tỷ USD, cho đến 6.500 tỷ USD. Hai đợt cuối sẽ chỉ xảy ra khi Tesla đạt 8.500 tỷ USD vốn hóa - mức mà chưa doanh nghiệp nào đạt đến.

Ngoài mục tiêu vốn hóa, kế hoạch còn gắn với các chỉ tiêu hoạt động: 20 triệu xe giao tới khách hàng; 10 triệu đăng ký phần mềm tự lái FSD; 1 triệu robot Optimus được bán; 1 triệu robotaxi hoạt động thương mại.

Tính đến nay, Tesla đã giao hơn 8 triệu xe.

Tuy nhiên, kế hoạch không làm rõ liệu đăng ký FSD phải là đăng ký trả tiền hay có thể tính cả bản dùng thử miễn phí. Tại thị trường Mỹ, Tesla hiện cung cấp hệ thống lái tự động “FSD Supervised”, vẫn cần người giám sát. Mục tiêu là phát triển thành lái hoàn toàn tự động không cần người can thiệp.

Bên cạnh đó, Tesla cũng đề ra các mục tiêu lợi nhuận, bắt đầu từ 50 tỷ USD lợi nhuận điều chỉnh hằng năm, lên đến 400 tỷ USD. Trong quý gần nhất, Tesla đạt lợi nhuận EBITDA điều chỉnh 4,2 tỷ USD.

Theo Reuters, Musk có thể kiếm hơn 50 tỷ USD ngay cả khi không đạt phần lớn mục tiêu, chỉ cần hoàn thành một vài mốc dễ hơn.

Các điều khoản của gói thưởng bao gồm “những sự kiện được bao phủ”, cho phép Musk nhận cổ phiếu ngay cả khi Tesla không đạt mục tiêu, nếu công ty gặp phải các yếu tố bất khả kháng: Thiên tai; Chiến tranh; Đại dịch; Thay đổi chính sách pháp luật cản trở sản xuất hoặc kinh doanh.

Đáng chú ý, gói thưởng không yêu cầu Musk phải dành thời gian tối thiểu cho Tesla, cũng như không cấm ông tham gia chính trị.

Hiện Musk đang điều hành cùng lúc nhiều doanh nghiệp: Tesla; SpaceX và Starlink; X (trước đây là Twitter) và công ty AI xAI; Neuralink; The Boring Company.

Ông cũng tham gia mạnh mẽ vào chính trị Mỹ, hỗ trợ Trump trở lại Nhà Trắng và thúc đẩy các kế hoạch cắt giảm mạnh chính phủ liên bang.

Một báo cáo của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) gần đây cho biết do hình ảnh chính trị gây tranh cãi của Musk, doanh số Tesla tại Mỹ từ tháng 10/2022 đến tháng 4/2024 có thể đã cao hơn 67% – 83% nếu Musk không có những hành động mang tính đảng phái.

Người duy nhất biến Tesla thành tập đoàn dẫn đầu thế giới?

Cổ đông bỏ phiếu cho kế hoạch này trong bối cảnh Tòa án Delaware đã phán quyết rằng gói thưởng năm 2018 của Musk được Tesla phê duyệt không đúng quy trình và yêu cầu hủy bỏ.

Nell Minow, chuyên gia quản trị công ty và Chủ tịch ValueEdge Advisors, phản đối gói thưởng mới, gọi Musk là “CEO bán thời gian”.

“Nếu Tesla nói sẽ trả ông ấy 1.000 tỷ USD nhưng đồng thời yêu cầu Musk từ bỏ các hoạt động bên ngoài, ngừng can dự vào chính trị và dành toàn bộ thời gian cho Tesla, tôi sẽ suy nghĩ,” Minow nói. “Nhưng ông ấy chẳng làm điều gì trong số đó.”

Kế hoạch lương thưởng trị giá 1.000 tỷ USD của Elon Musk đặt ra câu hỏi lớn hơn: Tesla có phải là Musk, và Musk có phải là Tesla?

Với những người ủng hộ, Musk là thiên tài cấp tiến - người duy nhất đủ táo bạo để biến Tesla thành tập đoàn robot và AI dẫn đầu thế giới.

Với những người phản đối, Musk đang kiểm soát quá nhiều và ngày càng ít tập trung vào Tesla.

Cổ đông sẽ quyết định. Nhưng dù kết quả ra sao, một điều đã rõ: tương lai của Tesla gắn chặt với Elon Musk hơn bao giờ hết.