Trận chiến thầm lặng dưới đáy biển quyết định cuộc đua AI toàn cầu

Hơn 95% lưu lượng dữ liệu quốc tế và các cuộc gọi thoại trên toàn cầu đang di chuyển qua gần 1 triệu dặm cáp viễn thông dưới đáy đại dương.

Những sợi cáp này truyền tải gần như mọi thứ: thông tin chính phủ, giao dịch tài chính, email, cuộc gọi video, phát trực tuyến phim ảnh và mọi dữ liệu Internet mà con người trao đổi mỗi ngày.

Lịch sử của công nghệ này bắt đầu từ năm 1850, khi tuyến cáp viễn thông thương mại đầu tiên được đặt dưới eo biển Manche, nối Dover (Anh) và Calais (Pháp), phục vụ hệ thống điện báo. Sau đó, cáp tiến hóa sang cáp đồng trục cho điện thoại, và đến ngày nay là cáp quang, đưa Internet tốc độ cao lan tỏa toàn cầu.

Paul Gabla, Giám đốc kinh doanh của công ty Alcatel Submarine Networks, cho biết: “Khoảng 10 năm trước, một nhóm khách hàng mới đã xuất hiện – đó là các tập đoàn công nghệ như Meta, Google, Amazon. Giờ đây, họ chiếm khoảng 50% thị trường cáp biển.”

Theo tạp chí chuyên ngành Submarine Telecoms Forum, Alcatel hiện là nhà sản xuất và triển khai cáp biển lớn nhất thế giới.

Nhu cầu xây dựng cáp biển đang tăng vọt do các tập đoàn công nghệ chạy đua phát triển mô hình AI tiêu tốn lượng tính toán khổng lồ và mở rộng hệ thống trung tâm dữ liệu trên toàn cầu.

Công ty phân tích TeleGeography dự báo: đầu tư vào cáp biển mới giai đoạn 2025–2027 sẽ đạt gần 13 tỷ USD, gần gấp đôi so với giai đoạn 2022–2024.

Cuộc đua mới của Big Tech: Cáp càng lớn, AI càng mạnh

Các tập đoàn siêu công nghệ hiện không chỉ xây dựng trung tâm dữ liệu – họ còn tự đặt cáp biển riêng.

“AI làm tăng mạnh nhu cầu hạ tầng cáp biển. Không có kết nối giữa các trung tâm dữ liệu, bạn chỉ có những nhà kho đắt tiền.” Alex Aime, Phó chủ tịch phụ trách đầu tư mạng của Meta cho biết.

Tháng Hai năm nay, Meta công bố dự án Waterworth - tuyến cáp dài 50.000 km, kết nối năm châu lục, và được gọi là cáp biển dài nhất thế giới. Đây sẽ là dự án kéo dài nhiều năm, trị giá nhiều tỷ USD, và Meta sở hữu hoàn toàn.

Amazon cũng vừa công bố tuyến cáp biển đầu tiên do họ sở hữu 100% - Fastnet, nối bờ biển bang Maryland (Mỹ) với County Cork (Ireland). Công suất tuyến cáp vượt quá 320 terabit/giây, tương đương 12,5 triệu bộ phim HD được phát đồng thời.

“Không có cáp biển, chúng ta phải dựa vào vệ tinh. Nhưng vệ tinh có độ trễ cao, chi phí lớn và không thể cung cấp đủ băng thông cho nhu cầu của khách hàng và Internet toàn cầu.” Matt Rehder, Phó chủ tịch mạng lõi của Amazon Web Services, chia sẻ.

Google cũng là “ông lớn” trong lĩnh vực này, đã đầu tư hơn 30 tuyến cáp. Dự án mới nhất là Sol, kết nối Mỹ – Bermuda – Azores – Tây Ban Nha.

Microsoft cũng tham gia mạnh mẽ vào hạ tầng cáp biển.

Matthew Mooney, Giám đốc vấn đề toàn cầu tại công ty an ninh Recorded Future, nhận định: “Trong 20 năm qua, số lượng cáp biển tăng vọt vì nhu cầu dữ liệu ngày càng bùng nổ.”

Cáp đứt: Hậu quả nghiêm trọng

Việc cáp biển bị gián đoạn có thể gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt ở những khu vực chỉ có một hoặc rất ít tuyến cáp.

Erin Murphy, chuyên gia an ninh tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cảnh báo: “Nếu một tuyến cáp bị cắt, nhiều quốc gia có thể bị cô lập hoàn toàn khỏi Internet – bao gồm giao dịch tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử và liên lạc cơ bản.”

Tình huống này đã xảy ra với quốc đảo Tonga.

Năm 2022, sau một vụ phun trào núi lửa dưới biển, mảnh vỡ núi lửa đã cắt đứt duy nhất tuyến cáp của Tonga, khiến quốc gia này mất kết nối hoàn toàn với thế giới.

Tháng Chín vừa rồi, nhiều tuyến cáp ở biển Đỏ bị đứt, ảnh hưởng đến dịch vụ Azure của Microsoft. Công ty đã phải định tuyến lại lưu lượng, nhưng người dùng ở châu Á và Trung Đông vẫn bị chậm và giảm chất lượng kết nối.

Theo các chuyên gia, phần lớn thiệt hại là tai nạn, đặc biệt do tàu cá kéo lưới hoặc thả neo sai vị trí. Tuy nhiên, những năm gần đây xuất hiện nhiều nghi ngờ về hành vi phá hoại.

“Nếu bạn là tác nhân thù địch, bạn có thể giả vờ đó là tai nạn. Đôi khi rất khó phân biệt giữa tai nạn và phá hoại có chủ đích.” Erin Murphy cảnh báo.

Matthew Mooney cùng Recorded Future theo dõi các vụ cắt cáp đáng ngờ và cho biết: “Chúng tôi chứng kiến sự gia tăng đáng kể các vụ cắt cáp có khả năng là cố ý. Năm 2024–2025, nhiều sự cố xảy ra ở biển Baltic và khu vực xung quanh Đài Loan (Trung Quốc).”

Mooney cho biết mức độ nghi ngờ tăng song song với những vùng chiến sự hoặc căng thẳng địa chính trị.

Dù chưa có bằng chứng rõ ràng về phá hoại có chủ đích, chính phủ nhiều nước đã hành động. NATO triển khai chiến dịch Baltic Sentry, dùng máy bay, drone và tàu chuyên dụng để bảo vệ các tuyến cáp chiến lược ở biển Baltic.

Mooney cho biết: “Từ cuối tháng 1/2025 đến nay, không có thêm vụ đứt cáp nào ở biển Baltic.”

Một cuộc chiến thầm lặng đang diễn ra dưới đáy đại dương

Tại Mỹ, Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) đang áp dụng quy định nghiêm ngặt hơn về các công ty nước ngoài muốn xây dựng hoặc vận hành cáp nối vào lãnh thổ Mỹ.

Brendan Carr, Chủ tịch FCC, nói với CNBC: “Chúng tôi đặc biệt chú ý đến các nguy cơ từ Trung Quốc và Nga. Chúng tôi đang hành động để ngăn hoặc cấm việc kết nối cáp biển trực tiếp từ Mỹ đến các quốc gia đối nghịch.”

FCC cũng cấm sử dụng thiết bị từ Huawei, ZTE hoặc các nhà cung cấp bị nghi là “gián điệp” trong hệ thống cáp biển.

Tháng Bảy, ba nghị sĩ Đảng Cộng hòa gửi thư cho Meta, Amazon, Google và Microsoft, yêu cầu làm rõ liệu họ có sử dụng nhà thầu Trung Quốc trong việc bảo trì cáp hay không.

Meta trả lời CNBC: “Chúng tôi không làm việc với bất kỳ nhà cung cấp cáp Trung Quốc nào trong các dự án đã công bố và tuân thủ đầy đủ quy định của Mỹ.”

Amazon cũng khẳng định tương tự. Google và Microsoft không phản hồi yêu cầu bình luận.

Cáp biển vốn là nền tảng của Internet toàn cầu. Nhưng trong kỷ nguyên AI, khi nhu cầu truyền dữ liệu giữa các trung tâm tính toán tăng theo cấp số nhân, vai trò của cáp biển không còn chỉ là hạ tầng viễn thông, mà trở thành phần cốt lõi của cuộc đua AI giữa các tập đoàn công nghệ và các quốc gia.

Dưới đáy đại dương, một cuộc chiến thầm lặng đang diễn ra - về dữ liệu, sức mạnh AI và quyền lực địa chính trị.

Big Tech đầu tư hàng tỷ USD để kiểm soát kết nối toàn cầu. Còn các chính phủ coi cáp biển là tài sản chiến lược, không khác gì căn cứ quân sự. Mỗi tuyến cáp không chỉ mang dữ liệu, mà còn mang theo lợi thế trong cuộc cạnh tranh AI.

Trong tương lai gần, ai sở hữu mạng lưới cáp biển mạnh hơn, người đó kiểm soát dòng chảy dữ liệu của thế giới.