Fintech: Mặt trận mới của cạnh tranh Mỹ - Trung

Giằng co ảnh hưởng trên “đấu trường” tài chính số

Fintech đang nổi lên như một “đấu trường” mới nơi Mỹ và Trung Quốc tranh giành ảnh hưởng. Hồi tháng 1/2021, giữa lúc căng thẳng Mỹ - Trung leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng ký sắc lệnh cấm giao dịch với 8 ứng dụng thanh toán của Trung Quốc. Danh sách bị cấm bao gồm những “ông lớn” fintech như Alipay, QQ Wallet, Tencent QQ và WeChat Pay.

Giới quan sát nhận định đây là nước đi mạnh mẽ của Tổng thống Trump nhằm bảo vệ an ninh quốc gia trước các công ty Trung Quốc. Theo đó, sắc lệnh của Tổng thống Mỹ nêu rõ: “Bằng cách truy cập vào các thiết bị điện tử cá nhân, các ứng dụng của Trung Quốc có thể thu thập một lượng dữ liệu khổng lồ từ người dùng”.

Tuy nhiên, theo tạp chí Foreign Affair, lý do an ninh chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Sự trỗi dậy của fintech Trung Quốc đang đặt ra một thách thức cốt lõi đối với Mỹ: Liệu Bắc Kinh có thể tận dụng đòn bẩy công nghệ tài chính để gia tăng ảnh hưởng và từng bước làm suy giảm vai trò dẫn dắt của Washington trong hệ thống tài chính toàn cầu?

Mỹ hiện vẫn là nước có nhiều công ty fintech giá trị nhất thế giới. Tuy nhiên, các ứng dụng fintech Trung Quốc cũng đang tăng trưởng vượt bậc, dần thâm nhập vào đời sống kinh tế thường nhật tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tính đến tháng 2/2024, ví điện tử lớn nhất Trung Quốc Alipay có khoảng 1,3 tỷ người dùng trên toàn cầu, trong đó có hơn 300 triệu người dùng bên ngoài Trung Quốc.

Ngoài các ứng dụng thanh toán, Trung Quốc cũng đi đầu toàn cầu trong phát triển và thử nghiệm tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC). Trong thời gian tới, nước này sẽ mở rộng việc sử dụng nhân dân tệ số trong thương mại quốc tế, nhất là với các nước tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).

Theo Foreign Affairs, Mỹ cần nhìn nhận nghiêm túc những bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực tiền tệ số. Ông Max Levchin, nhà đồng sáng lập ví điện tử PayPal, đã cảnh báo rằng nếu Washington không sớm ra mắt đồng USD số thì Trung Quốc có thể chiếm ưu thế và đưa nhân dân tệ số trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Bitcoin trong tâm bão thương chiến Mỹ - Trung

Từ đầu năm 2025 đến nay, Tổng thống Trump đã liên tục đưa ra các tuyên bố về thuế quan gây rúng động thế giới, trong đó đáng chú ý nhất là cuộc đối đầu căng thẳng với Trung Quốc.

Dù không trực tiếp tham gia vào dòng chảy thương mại toàn cầu, nhưng thị trường tiền mã hóa vẫn chịu tác động mạnh mẽ từ cuộc chiến thuế quan này. Dễ thấy nhất là sự biến động liên tục của giá Bitcoin.

Ngay sau khi Tổng thống Trump tuyên bố áp thuế nhập khẩu 10% lên hàng Trung Quốc ngày 1/2, giá Bitcoin lao dốc từ hơn 100.000 USD xuống dưới 93.000 USD. Đến ngày 4/3, khi Mỹ nâng mức thuế lên 20%, Bitcoin tiếp tục giảm còn khoảng 80.000 USD. Tuy nhiên, ngày 11/6, sau khi 2 nước đạt thỏa thuận “đình chiến” thương mại, giá Bitcoin bật tăng mạnh, chạm gần 110.300 USD.

Theo Cointelegraph, dù thuế quan không tác động trực tiếp đến tiền mã hóa, nhưng thị trường này vẫn bị ảnh hưởng gián tiếp từ tâm lý nhà đầu tư. “Những quyết định thuế quan thay đổi liên tục của ông Trump khiến nhà đầu tư rơi vào trạng thái tiến thoái lưỡng nan giữa kỳ vọng và e ngại”, chuyên gia Justin d'Anethan nhận định.

Tuy nhiên, vượt lên trên những biến động ngắn hạn, nhiều chuyên gia vẫn nhìn thấy tiềm năng dài hạn của Bitcoin. Trong bối cảnh quốc tế đầy bất ổn, nhu cầu đầu tư vào các tài sản an toàn tiếp tục gia tăng. Vàng hiện vẫn được xem là lựa chọn hàng đầu, nhưng Bitcoin cũng đang từng bước khẳng định vị thế như một “vàng số” trong danh mục phòng thủ của nhà đầu tư.

Bitcoin có ưu điểm là không thuộc về bất kỳ quốc gia nào, không bị kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ hay ngân hàng trung ương nào. Đặc điểm này khiến Bitcoin trở thành một "nơi trú ẩn an toàn" tiềm năng trước các biện pháp bảo hộ thương mại và chiến tranh tiền tệ.

Không những vậy, Bitcoin cũng nổi lên như một quân bài chiến lược trong cạnh tranh Mỹ - Trung. Tháng 3 năm nay, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh lập “Kho dự trữ Bitcoin” của nước Mỹ, trong khi Phó Tổng thống JD Vance gọi Bitcoin là “tài sản chiến lược” và kêu gọi người ủng hộ mua Bitcoin để “vượt mặt” Trung Quốc.

Nguy cơ phân mảnh hệ thống thanh toán quốc tế

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, hệ thống thanh toán quốc tế đang đứng trước nguy cơ phân mảnh sâu sắc. Giới quan sát nhận định các công cụ tài chính có thể bị “vũ khí hóa” như một quân cờ chính trị, từ đó làm xói mòn tính kết nối và ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu.

Theo Foreign Affairs, cuộc chiến thuế quan gần đây với Mỹ có thể trở thành động lực thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Bắc Kinh từ lâu đã lo ngại nguy cơ bị Washington áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính, tương tự như cách Mỹ và phương Tây loại Nga khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT sau chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine. Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy sử dụng đồng nhân dân tệ trong thanh toán xuyên biên giới được xem là một chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị, đồng thời củng cố vị thế của Trung Quốc trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Trên thực tế, từ năm 2015, Trung Quốc đã cho ra mắt Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới bằng đồng nhân dân tệ (CIPS). CIPS được coi là đối trọng với hệ thống SWIFT do Mỹ chi phối.

Tính đến cuối tháng 5, CIPS đã có 174 thành viên trực tiếp, trong đó có những tập đoàn tài chính hàng đầu thế giới như HSBC, JP Morgan và Citibank. Hệ thống này cũng đang thu hút thêm nhiều tổ chức tài chính từ châu Phi, Trung Á và Trung Đông. Trong năm 2024, tổng giá trị giao dịch của CIPS đạt 24,4 nghìn tỷ USD, tăng 43% so với năm trước.

Trong các khuôn khổ hợp tác quốc tế, chẳng hạn như BRICS, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy quá trình “phi USD hóa” và quảng bá đồng nhân dân tệ như một lựa chọn thay thế.

Ông Phan Công Thắng (Pan Gongsheng), Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, nhận định: "Sau hơn một thập kỷ nỗ lực, Trung Quốc đã bước đầu thiết lập được mạng lưới thanh toán quốc tế bằng nhân dân tệ với hệ thống kết nối đa dạng và phạm vi phủ sóng rộng”.

Tuy nhiên, bất chấp nỗ lực của Trung Quốc, các chuyên gia cho rằng đồng USD vẫn sẽ duy trì vị thế áp đảo trong các thập kỷ tới. Mặt khác, việc Trung Quốc và một số quốc gia khác thúc đẩy các hệ thống thanh toán riêng biệt có dẫn đến sự phân tách của mạng lưới tài chính toàn cầu.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, nếu các hệ thống thanh toán được triển khai rộng rãi mà thiếu sự tương tác và điều phối, hệ thống tiền tệ quốc tế có thể bị phân mảnh thành các khối riêng biệt. Do đó có thể làm giảm tính thanh khoản, cản trở đầu tư và tăng chi phí giao dịch quốc tế. Tổn thất kinh tế tiềm tàng có thể lên tới 5.700 tỷ USD.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng việc có nhiều hệ thống thanh toán với những quy định và công nghệ khác nhau khiến giao dịch xuyên biên giới gặp trở ngại. Các quốc gia và các tổ chức có thể bị đẩy vào thế phải lựa chọn một trong các hệ thống đang cạnh tranh, hoặc phải xây dựng cơ chế tuân thủ riêng cho từng hệ thống. Điều này cũng có thể khiến dòng vốn đầu tư quốc tế bị giới hạn trong một nhóm quốc gia nhất định, thay vì được đa dạng hóa để giảm thiểu rủi ro.