Hộ kinh doanh thu dưới 1 tỷ/năm: Miễn thuế, 'không hoá đơn và chế độ kế toán'?

Phân loại theo lĩnh vực và quy mô doanh thu

Trong kiến nghị được gửi đến lãnh đạo Đảng và Nhà nước, cùng các cơ quan nhà nước góp ý về nội dung quản lý thuế và chính sách thuế, hoá đơn đối với Hộ kinh doanh, Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín (Trọng Tín Tax) nêu, hiện hộ kinh doanh phải nộp thuế tính trực tiếp trên doanh thu theo công thức doanh thu nhân (x) tỷ lệ tính thuế, bao gồm cả hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thực hiện đầy đủ hóa đơn, chứng từ và chế độ kế toán đơn giản quy định tại Thông tư 88 năm 2021 gồm 07 tài khoản và sổ kế toán.

Trọng Tín Tax cho rằng, chính sách thuế hộ kinh doanh hiện hành nêu trên gây ra tình trạng thuế chồng thuế, lỗ vẫn phải nộp thuế và ngược lại lãi nhiều lại nộp thuế ít. Điều này, tạo ra sự bất bình đẳng và làm méo mó giao dịch kinh tế.

“Đây đang là khó khăn, gánh nặng lớn cho các hộ kinh doanh trong bối cảnh bỏ thuế khoán và minh bạch nghĩa vụ thuế”, Trọng Tín Tax nói thêm.

Chưa kể, khi bỏ thuế khoán từ năm 2026, Trọng Tín đánh giá, hộ kinh doanh phải thực hiện theo phương pháp “kê khai” mặc dù chế độ kế toán đơn giản nhưng vẫn yêu cầu tính tuân thủ cao về pháp luật kế toán cũng như hóa đơn chứng từ. Điều này là rào cản lớn đối với hộ kinh doanh đặc biệt là hộ kinh doanh yếu thế, người lớn tuổi ...Và đây cũng là gánh nặng chi phí tuân thủ cũng như tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý trong bối cảnh chế tài xử lý vi phạm về hóa đơn, vi phạm thuế và các chế tài khác được quy định tại Bộ luật hình sự năm 2015 rất nghiêm khắc và răn đe.

Do đó, Trọng Tín khuyến nghị rằng, việc quản lý thuế, hóa đơn, chứng từ và áp dụng chế độ kế toán đối với hộ kinh doanh chia theo lĩnh vực và quy mô doanh thu.

Theo đó, phân loại hộ kinh doanh tương ứng với các chính sách quản lý thuế, áp dụng hóa đơn và chế độ kế toán chi tiết như sau.

Một là, toàn bộ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ (loại 1) được miễn thuế không phải thực hiện hóa đơn điện tử, chế độ kế toán tạo thuận lợi và giảm áp lực chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh đồng thời tiết giảm nguồn lực của cơ quan thuế và xã hội.

Hai là, hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (loại 2 và 3) tức là doanh thu nhân (x) tỷ lệ thuế đồng thời thực hiện hóa đơn điện tử hoặc sử dụng máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế theo quy định tại Nghị định 70 nhằm đảm bảo khai doanh thu đúng, đầy đủ nhưng “không phải thực hiện chế độ kế toán” theo thông tư 88 năm 2021, trừ trường hợp hộ kinh doanh tự nguyện thực hiện chế độ kế toán khi có nhu cầu quản lý minh bạch tài chính.

Theo Trọng Tín Tax, phương án này có tính khả thi cao đảm bảo ngân sách nhà nước thu đúng, thu đủ, tạo sự công bằng, bình đẳng và minh bạch trong kinh doanh cũng như nghĩa vụ thuế đồng thời giảm áp lực chi phí tuân thủ khi người nộp thuế không có nhu cầu hoặc chưa có nhu cầu về quản trị tài chính, bán hàng thông qua chế độ kế toán.

Mặt khác, khi hộ kinh doanh có nhu cầu vẫn được tự nguyện thực hiện chế độ kế toán đảm bảo tính chuyên nghiệp và phù hợp với đặc thù cũng như điều kiện của mỗi hộ kinh doanh.

Ba là, đối với nhóm hộ kê khai (loại 4) thực hiện theo phương pháp kê khai thuế tại Thông tư 40 cần được hiệu chỉnh cho đúng và tương đồng với thuật ngữ pháp lý trong Luật Thuế giá trị gia tăng đó là phương pháp khấu trừ: Đầu ra, trừ đầu vào (phương pháp khấu trừ thuế) và doanh thu trừ chi phí (kê khai) theo pháp Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp.

Theo phương pháp này hộ kinh doanh nộp thuế theo kê khai phải thực hiện đầy đủ “hóa đơn, chứng từ và chế độ kế toán” theo thông tư 88 năm 2021.

Tuy nhiên, Trọng Tín Tax cho rằng cần thiết quy định phương pháp “kê khai” đối với thuế GTGT đầu ra, trừ đầu vào (khấu trừ) và Thuế thu nhập cá nhân là doanh thu trừ đi chi phí (kê khai) để đảm bảo công bằng bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp bởi các lý do sau.

Thứ nhất, thuế GTGT đầu ra trừ đầu vào được tính trên phần giá trị tăng thêm khắc phục được hiện tượng thuế chồng thuế mà hộ kinh doanh đang gặp khó khăn;

Thứ hai, doanh thu trừ chi phí đối với thuế thu nhập cá nhân đảm bảo có lãi mới nộp thuế đồng thời lỗ không phải nộp thuế cũng là vướng mắc mà hộ kinh doanh đang quan tâm;

Thứ ba, “kê khai” đảm bảo công bằng, bình đẳng nghĩa vụ thuế và không làm méo mó nghĩa vụ thuế cũng như giao dịch kinh tế;

Thứ tư, khi hộ kinh doanh phải thực hiện “kê khai” thuế đầu ra, trừ đầu vào và doanh thu trừ đi chi phí tương tự doanh nghiệp sẽ giúp thúc đẩy quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp của hộ kinh doanh đạt hiệu quả.

Cần chính sách hướng hộ kinh doanh “tự nguyện” chuyển lên doanh nghiệp

Hiện, pháp luật của nhà nước tôn trọng quyền tự do lựa chọn mô hình kinh doanh là doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh, không dùng các biện pháp mệnh lệnh hành chính để quản lý, định hướng chuyển đổi thành doanh nghiệp. Chủ trương này đúng đắn và phù hợp với thực tiễn cũng như thông lệ quốc tế.

Vì vậy, Trọng Tín Tax nhìn nhận, việc xóa bỏ các chính sách vốn là lợi thế của hộ kinh doanh như thuế khoán, nộp thuế trên doanh thu không quan tâm đến kết quả kinh doanh... cần được áp dụng đối với những hộ kinh doanh có đủ điều kiện chuyển đổi thành doanh nghiệp nhưng “cố thủ” để né tránh hoặc trì hoãn nghĩa vụ.

Bên cạnh đó, chính sách cần yêu cầu hộ kinh doanh chuyển qua phương án theo “kê khai” đảm bảo minh bạch doanh thu, thực hiện kê khai, khấu trừ, tính thuế trên lợi nhuận thực tế (tức là phương pháp kê khai đang đề xuất) tương tự doanh nghiệp bên cạnh các chính sách ưu đãi, hỗ trợ lớn đối với doanh nghiệp trong khi hộ kinh doanh không có các chính sách này thì chắc chắn hộ kinh doanh có xu thế và buộc phải chuyển đổi.

“Cần thiết kế chính sách tạo sự công bằng bình đẳng đồng thời gia tăng các ưu đãi hỗ trợ đối với doanh nghiệp, kiểm soát và minh bạch hóa hoạt động của hộ kinh doanh là giải pháp “pháp lý” căn cơ để định hướng hộ kinh doanh “tự nguyện” chuyển đổi thành doanh nghiệp hoặc lựa chọn mô hình doanh nghiệp để tổ chức kinh doanh”, Trọng Tín Tax kết luận.