Khẳng định sẽ 'trả đũa' Mỹ, Iran đã đầu tư thế nào vào tên lửa và hạt nhân?

Ngày 28/2/2026, cuộc khủng hoảng giữa Israel, Mỹ và Iran bước sang một giai đoạn mới đầy nguy hiểm khi hai đồng minh đã phối hợp tiến hành cuộc tấn công quân sự nhằm vào các mục tiêu ở Iran.

Theo các hãng tin quốc tế, chiến dịch này được mô tả là "chiến dịch tác chiến quy mô lớn" nhằm làm suy yếu năng lực quân sự và răn đe của Tehran, đồng thời gây áp lực tối đa trong việc chấm dứt chương trình hạt nhân và tên lửa mà Washington và Tel Aviv coi là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh của họ.

Trong tuyên bố được Tổng thống Mỹ đưa ra cùng ngày, ông nói rằng chiến dịch nhằm vào hệ thống tên lửa đạn đạo, các cơ sở quân sự then chốt và năng lực hạt nhân của Iran, đồng thời kêu gọi quân đội Iran đầu hàng để tránh thương vong lớn hơn.

Israel cũng ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và đóng cửa không phận khi thông báo về các vụ nổ và các cuộc tấn công ở nhiều thành phố, trong đó có thủ đô Tehran.

Iran đáp trả bằng tuyên bố sẽ trả đũa mạnh mẽ đối với những hành động này, đẩy nguy cơ xung đột toàn diện ở Trung Đông lên mức cao hơn bao giờ hết.

Trước bối cảnh đó, hiểu rõ năng lực tên lửa và chương trình hạt nhân của Iran - vốn là lý do chính được cả Mỹ và Israel viện dẫn để hành động - là điều then chốt để đánh giá khả năng Tehran phản công hoặc leo thang cuộc xung đột.

Năng lực tên lửa của Iran - răn đe và nguy cơ trả đũa

Trong khu vực Trung Đông, Iran được coi là một trong những quốc gia có chương trình tên lửa đạn đạo và hành trình phát triển nhất. Với chương trình tự lực sản xuất tên lửa kéo dài nhiều năm, Tehran đã xây dựng một kho vũ khí đa dạng nhằm bù đắp cho sự thiếu hụt về các lực lượng khác như không quân chiến lược. Kho tên lửa này gồm những dòng chủ lực có tầm bắn từ tầm ngắn đến tầm trung, đủ để bao phủ phạm vi chiến lược rộng lớn.

Các dòng tên lửa đạn đạo tầm trung như Shahab, Ghadr, Sejil đã được cải tiến để có khả năng mang tải trọng lớn và bay xa hơn 1.000-2.000 km. Nhờ vậy, hầu hết khu vực Trung Đông, bao gồm toàn bộ lãnh thổ Israel, các căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh và các mục tiêu quan trọng khác đều nằm trong tầm bắn. Iran cũng phát triển tên lửa hành trình tầm xa với quỹ đạo bay thấp, khó phát hiện bởi radar, gây thách thức lớn cho hệ thống phòng thủ đối phương.

Không chỉ vậy, trong những năm gần đây, Tehran chú trọng đến việc tích hợp hệ thống tên lửa với mạng lưới lực lượng ủy nhiệm và các đồng minh ở khu vực như Hezbollah (Lebanon), các nhóm vũ trang ở Iraq và Yemen. Điều này tạo nên một mạng lưới răn đe phi đối xứng, cho phép Iran không chỉ dựa vào kho tên lửa của chính mình mà còn kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm để mở rộng phạm vi trả đũa trong trường hợp xung đột với Mỹ hoặc Israel.

Tuy nhiên, năng lực tên lửa của Iran không phải là không có giới hạn. Mặc dù số lượng lớn và tầm bắn đáng kể, nhiều hệ thống của Tehran vẫn bị đánh giá là kém chính xác hơn so với các loại vũ khí dẫn đường tiên tiến của phương Tây.

Ngoài ra, hệ thống phòng không mà Mỹ và Israel triển khai ở khu vực cũng có khả năng đánh chặn phần nào các đợt tấn công tên lửa - dù không thể bảo đảm 100% thành công nếu đối mặt với một loạt đạn đông đảo trong chiến tranh.

Như vậy, dù Tehran có thể triển khai một cuộc phản công đáng kể, khả năng gây thiệt hại chiến lược cho đối phương vẫn bị hạn chế bởi cả chính kỹ thuật và phòng thủ đối phương.

Trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu chính của kho tên lửa Iran là tạo ra một sức ép răn đe chiến lược đủ mạnh để buộc đối thủ phải tính toán thận trọng trước khi sử dụng lực lượng quân sự. Nếu xung đột leo thang, tên lửa vẫn là công cụ phản công nhanh và trực tiếp nhất mà Iran có thể triển khai trong thời gian ngắn.

Chương trình hạt nhân Iran đầy nhạy cảm

Bên cạnh tên lửa, chương trình hạt nhân của Iran là một trong những nguyên nhân chính khiến căng thẳng giữa Tehran và các cường quốc phương Tây không ngừng gia tăng. Theo Iran International, dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran duy trì hoạt động làm giàu uranium ở nhiều cơ sở, nổi bật nhất là các cơ sở tại Natanz, Fordow và Isfahan.

Các báo cáo gần đây cho thấy Iran hiện lưu giữ khoảng 440,9 kg uranium được làm giàu tới 60% độ tinh khiết, một mức rất cao so với mức 3-5% thường dùng cho năng lượng dân sự, nhưng chỉ là bước kỹ thuật ngắn tới mức vũ khí (~90%). Đây là vật liệu “sẵn sàng nhất” nếu Tehran quyết định đi theo con đường chế tạo vũ khí hạt nhân. Điều này đã khiến nhiều nhà phân tích lo ngại rằng Iran không chỉ dừng ở mục tiêu hòa bình mà có thể tiến gần tới vũ khí thực tế nếu không bị kiềm chế.

Tuy nhiên, IAEA hiện không thể xác nhận liệu Iran đã ngừng hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium hay không, do việc giám sát bị gián đoạn sau những căng thẳng quân sự gần đây và việc Tehran hạn chế cung cấp quyền truy cập đầy đủ cho các thanh tra viên. Đặc biệt các cơ sở từng bị không kích của Mỹ và Israel trong năm 2025 vẫn chưa được phục hồi hoàn toàn chế độ kiểm tra, khiến “kiến thức liên tục” về kho uranium bị mất.

Cũng theo Iran International, có hai yếu tố quan trọng trong việc đánh giá chương trình hạt nhân Iran: khả năng kỹ thuật và ý chí chính trị. Mặc dù Tehran có kiến thức và cơ sở vật chất để sản xuất uranium ở mức cao, việc chế tạo một vũ khí hạt nhân hoàn chỉnh - kể cả thu nhỏ để lắp lên đầu đạn tên lửa - đòi hỏi bước tiến kỹ thuật phức tạp hơn.

Một số chuyên gia cho rằng chưa có bằng chứng chắc chắn rằng Iran đã vượt qua những bước đó. Tuy nhiên, theo cách đánh giá của IAEA và cộng đồng quốc tế, việc sở hữu vật liệu làm giàu tới 60% đã đặt Tehran rất gần ngưỡng “thời gian bứt phá” - thời gian cần để chuyển từ chương trình hạt nhân dân sự sang chế tạo vũ khí nếu quyết định làm như vậy.

Trong bối cảnh xung đột diễn ra, chương trình hạt nhân của Iran đóng vai trò kép: vừa là lý do chính mà Mỹ và Israel viện dẫn để tấn công nhằm ngăn chặn nguy cơ vũ khí, vừa là con bài răn đe chiến lược khiến Tehran ít có khả năng lùi bước tuyệt đối nếu bị uy hiếp, bởi mỗi hành động quân sự nhằm vào chương trình này có thể kích hoạt phản ứng dữ dội từ phía Iran.

Trước đó, ông Trump tuyên bố Iran có “tối đa 15 ngày” để đạt được thỏa thuận, nếu không sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng. Mới đây, TT Trump nói rằng, đàm phán với Iran không tích cực, dẫn đến cuộc tấn công hôm nay.

Ngay lập tức, Bộ Ngoại giao Iran đã phản hồi về các cuộc tấn công phối hợp, tuyên bố rằng nước này “sẽ không ngần ngại” đáp trả hành động gây hấn quân sự mới.

“Đã đến lúc bảo vệ Tổ quốc và đối phó với cuộc tấn công quân sự của kẻ thù”, Bộ Ngoại giao Iran đăng tải trong một tuyên bố trên mạng xã hội.

Giới quan sát cho rằng, dù Tehran chưa được xác nhận là đã sở hữu vũ khí hạt nhân hoàn chỉnh, mức độ làm giàu uranium cao và sự gián đoạn trong hoạt động giám sát quốc tế khiến khu vực đứng trước nguy cơ leo thang ngoài kiểm soát. Những tính toán sai lầm trong tình huống chiến tranh có thể đẩy các bên vào vòng xoáy không ai mong muốn.