Khi khó khăn kinh tế châm ngòi những cuộc khủng hoảng chính trị

Nhiều năm qua, trong bối cảnh lạm phát leo thang, thất nghiệp gia tăng và nợ công phình to, đời sống người dân nhiều nước trên thế giới trở nên khó khăn. Tại nhiều nước, áp lực kinh tế đã kéo theo bất ổn xã hội và khủng hoảng chính trường.

Thủ tướng Nhật Bản từ chức giữa áp lực lạm phát

Ngày 7/9, Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đã chính thức tuyên bố từ chức sau chưa đầy 1 năm tại nhiệm. Một trong những nguyên nhân khiến ông Ishiba phải từ chức được cho là sức ép từ vấn đề lạm phát.

Từ sau đại dịch Covid-19, Nhật Bản trải qua “cơn bão giá cả” cao kỷ lục trong nhiều thập kỷ. Năm 2025, tình trạng tiếp tục xấu đi, khiến cuộc sống người dân thêm chật vật. Trong đó, gạo là một trong những mặt hàng tăng giá mạnh nhất, có thời điểm tăng tới 200 - 300% so với cùng kỳ năm 2024.

Do sự quan tâm lớn từ cử tri, các chính sách ứng phó với lạm phát đã trở thành trọng tâm hoạt động của các đảng phái Nhật Bản. Tháng 4/2025, Thủ tướng Shigeru Ishiba, lãnh đạo đảng cầm quyền Dân chủ Tự do (LDP) cam kết sẽ cải thiện đời sống của người dân.

Biện pháp then chốt của ông Ishiba là “đưa mức tăng thu nhập của người lao động cao hơn mức tăng của vật giá”. Tuy nhiên biện pháp này đã gây ra tác dụng ngược. Lương danh nghĩa của người lao động tăng nhưng kéo theo giá cả leo thang mạnh hơn, khiến thu nhập thực tế rốt cuộc lại sụt giảm.

Do không giải quyết được bài toán lạm phát, Thủ tướng Ishiba và đảng LDP đối diện với chỉ trích nặng nề. Liên minh do đảng LDP dẫn dắt đã mất thế đa số trong các cuộc bầu cử ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện. Đến ngày 7/9, ông Ishiba chính thức tuyên bố từ chức sau chưa đầy 1 năm tại nhiệm.

Theo các nhà kinh tế, lạm phát sẽ tiếp tục là một thách thức lớn đối với tân Thủ tướng Nhật Bản, đòi hỏi những chính sách quyết liệt nhằm vừa duy trì đà tăng trưởng vừa bảo đảm đời sống người dân.

Giới trẻ thất nghiệp: Biểu tình bùng nổ tại Indonesia, Nepal

Bên cạnh lạm phát, tình trạng thất nghiệp và bất bình đẳng thu nhập cũng có thể là “mồi lửa” cho bất ổn xã hội.

Cuối tháng 8, Indonesia chứng kiến làn sóng biểu tình làm rung chuyển đất nước. Biểu tình bắt nguồn từ đãi ngộ xa hoa mà các nghị sĩ nước này nhận được, trong bối cảnh người dân đang đối mặt cuộc sống khó khăn vì chi phí sinh hoạt và thuế tăng, tình trạng thất nghiệp lan rộng.

Những cuộc biểu tình bắt đầu nổ ra hôm 25/8 khi nhiều người đổ xuống đường phản đối việc chính phủ quy định mức lương và phụ cấp nhà ở cho các nghị sĩ. Theo báo chí đưa tin, 580 nghị sĩ Indonesia hiện đang nhận trợ cấp nhà ở hàng tháng lên tới 50 triệu rupiah (3.041 USD) ngoài lương. Khoản trợ cấp này được áp dụng từ năm ngoái, cao gần gấp 10 lần mức lương tối thiểu tại Jakarta.

Đến ngày 28/8, căng thẳng lên đến đỉnh điểm khi một tài xế xe ôm công nghệ bị xe đặc nhiệm cảnh sát cán tử vong. Vụ việc đã châm ngòi cho làn sóng phẫn nộ trong dư luận, biến các cuộc tuần hành thành bạo loạn lan rộng, thu hút hàng chục nghìn sinh viên, thanh niên và tài xế xuống đường biểu tình.

"Thiếu cơ hội việc làm là một trong những nguyên nhân của cuộc biểu tình", ông Bhima Yudhistira Adhinegara, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu luật và kinh tế Indonesia, chỉ ra. Theo Bộ Nhân lực Indonesia, hơn 42.000 người đã bị sa thải trong nửa đầu năm 2025, tăng 32% so với cùng kỳ năm ngoái.

Một lực lượng đặc biệt trong phong trào biểu tình là các tài xế công nghệ. Theo thống kê tại Jakarta, thu nhập trung bình của tài xế chỉ khoảng 163 USD/tháng, bằng một nửa mức lương tối thiểu của thành phố.

Lúc đầu, nghề xe ôm công nghệ được coi là giải pháp tạm thời cho người thất nghiệp tại Indonesia. Tuy nhiên, dần dần nó đã trở thành biểu tượng cho cuộc khủng hoảng việc làm kéo dài. Số lượng lao động phi chính thức tại Indonesia đã tăng vọt từ sau đại dịch Covid-19, từ 71 triệu người năm 2019 lên 87 triệu người năm 2025, chiếm 59% tổng lực lượng lao động. Lao động phi chính thức thường đối mặt với thu nhập bấp bênh, lại không được bảo đảm về bảo hiểm và an sinh xã hội.

Trước áp lực leo thang từ làn sóng biểu tình trong nước, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto tuyên bố Quốc hội sẽ thu hồi chính sách về mức phụ cấp và tạm dừng các chuyến công tác nước ngoài của các nghị sĩ.

Không lâu sau Indonesia, Nepal cũng phải đối mặt với cuộc khủng hoảng chính trị - xã hội nghiêm trọng nhất trong nhiều năm. Nguyên nhân bắt nguồn từ quyết định của chính phủ Nepal khi cấm 26 nền tảng mạng xã hội. Tình hình nhanh chóng leo thang khi hàng chục nghìn người trẻ đổ xuống đường, phát động cuộc “Biểu tình Gen Z” vào ngày 8/9.

Thanh niên Nepal ngày càng tỏ ra bất mãn với chính phủ, đặc biệt về vấn đề việc làm. Theo Ngân hàng Thế giới, lệ thất nghiệp ở thanh niên Nepal dao động từ 22,7% - 26%. Hơn 30% GDP Nepal phụ thuộc vào kiều hối từ lao động nước ngoài.

Cùng lúc với làn sóng biểu tình, mạng xã hội Nepal diễn ra phong trào chống lại “Nepo Kids”. Phong trào này nhắm vào con cái quan chức - những người được gia đình cho đi du học ở nước ngoài, thường xuyên phô trương hàng hiệu và lối sống xa xỉ. Đối với phần lớn thanh niên Nepal đang chật vật vì lạm phát và thất nghiệp, thì những hình ảnh hào nhoáng này càng xoáy sâu khoảng cách xã hội.

Khủng hoảng nợ công: Pháp thay thủ tướng lần thứ 3 trong 1 năm

Ngày 8/9, Quốc hội Pháp đã bỏ phiếu phế truất ông Francois Bayrou khỏi vị trí thủ tướng sau kế hoạch kiểm soát nợ công gây tranh cãi. Ông Bayrou từ chức chỉ sau 9 tháng tại nhiệm, là thủ tướng thứ 3 của Pháp phải “rời ghế” chỉ trong chưa đầy 1 năm.

Theo Ủy ban châu Âu, Pháp dự kiến thâm hụt ngân sách 5,6% GDP trong năm nay. Nợ công của Pháp hiện chiếm tới 113% GDP. Chi phí vay của chính phủ đã vượt mức của Hy Lạp, làm dấy lên những lo ngại về một cuộc khủng hoảng tài chính tệ hơn cả khủng hoảng của Hy Lạp năm 2009. Cơ quan xếp hạng tín nhiệm Fitch mới đây cũng đã hạ bậc tín nhiệm của Pháp xuống mức thấp nhất trong lịch sử.

Nhằm cải thiện tài chính công, cựu thủ tướng Bayrou đã đề xuất gói biện pháp cắt giảm chi tiêu và tăng thuế trị giá 44 tỷ euro (khoảng 48 tỷ USD). Một trong những đề xuất gây nhiều tranh luận nhất là rút bớt 2 ngày nghỉ lễ quốc gia.

Tuy nhiên, kế hoạch của ông vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ công chúng. Ngày 10/9, hơn 200.000 người đã tham gia cuộc biểu tình "Phong tỏa mọi thứ" để phản đối các biện pháp thắt lưng buộc bụng của chính phủ. Người biểu tình cho rằng các biện pháp này đặt gánh nặng lên vai nhóm người trung lưu và thu nhập thấp, và là biểu hiện của sự bế tắc trong chính phủ.

Ngay sau khi ông Bayrou bị bãi nhiệm, Tổng thống Emmanuel Macron đã bổ nhiệm cựu Bộ trưởng Quốc phòng Sebastien Lecornu làm thủ tướng. Chính phủ Pháp giờ đây đang phải chạy đua với thời gian để hoàn thiện dự thảo ngân sách năm 2026.

Theo các chuyên gia, trong dài hạn, nếu Pháp không tìm được sự cân bằng giữa kỷ luật tài khóa và công bằng xã hội, làn sóng bất mãn có thể tạo đà cho sự trỗi dậy mạnh mẽ của các lực lượng cực hữu hoặc cực tả, từ đó định hình lại cục diện chính trị trước thềm bầu cử tổng thống 2027.