Một năm biến động chưa từng có ở châu Á

Từ tác động lan rộng của các mức thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành, cho tới những thảm họa tự nhiên và nhân tạo xảy ra khắp châu Á. Từ những nhà lãnh đạo mới phá vỡ các rào cản định kiến, đến những gương mặt quyền lực cũ bị đưa ra trước Tòa án Hình sự Quốc tế, thậm chí bị tuyên án tử hình vắng mặt. Tên lửa bay qua biên giới. Các vụ tấn công khủng bố tại Nam Á và khu vực Thái Bình Dương. Những thách thức dai dẳng về tham nhũng, khủng hoảng bất động sản. Và cả những con người bị lừa đảo, bị bắt làm nô lệ trong thế giới ngầm kỹ thuật số. Đã quá nhiều biến động diễn ra tại châu Á trong năm vừa qua.

Khi năm 2025 dần khép lại, đã đến lúc nhìn lại: ai là những kẻ chịu tổn thương nặng nề nhất, và ai là những người “về đích” trong một năm đầy sóng gió của châu Á.

Năm tồi tệ nhất: Nạn nhân của các đường dây lừa đảo mạng ở châu Á

Năm 2025 chứng kiến một làn sóng tội phạm mạng lan rộng trên toàn cầu, với tâm điểm xuất phát từ Đông Nam Á. Các băng nhóm tội phạm hoạt động chủ yếu tại Myanmar, Lào và Campuchia đã lừa đảo hàng tỷ USD từ nạn nhân trên khắp thế giới.

Trớ trêu thay, những “kẻ gây án” trong nhiều trường hợp cũng chính là nạn nhân. Hàng trăm nghìn người bị dụ dỗ bằng các lời mời làm việc giả mạo, nhiều người quá cảnh qua Thái Lan, trước khi bị giam giữ trái ý muốn và buộc phải làm việc như nô lệ trong các trung tâm lừa đảo.

Ngay cả chính quyền Mỹ cũng không đứng ngoài. Theo ước tính của FBI, các mạng lưới lừa đảo có nguồn gốc từ Đông Nam Á mỗi năm chiếm đoạt khoảng 9 - 10 tỷ USD từ người dân Mỹ.

Tuy nhiên, số liệu do Liên minh Chống Lừa đảo Toàn cầu (GASA) công bố còn cho thấy quy mô nghiêm trọng hơn nhiều: trong 12 tháng tính đến tháng 10/2025, tổng số tiền bị đánh cắp lên tới 64,8 tỷ USD, với mức thiệt hại trung bình 1.087 USD cho mỗi nạn nhân.

Trước thực trạng này, Mỹ đã thành lập Lực lượng Chống Trung tâm Lừa đảo vào tháng 11/2025 nhằm tăng cường đối phó. Riêng trong năm 2025, Washington cũng phối hợp với Anh áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những cá nhân và tổ chức đứng sau việc vận hành các trung tâm lừa đảo bất hợp pháp tại nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Nếu không bị ngăn chặn, các đường dây này được dự đoán sẽ ngày càng tinh vi hơn, đặc biệt khi bắt đầu khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake.

Một năm u ám: Khi đất, gió, nước và lửa gieo tai họa

Số người thiệt mạng do thiên tai tại nhiều khu vực ở châu Á dường như tăng vọt vào những tháng cuối năm. Trong suốt năm 2025, quá nhiều sinh mạng đã bị cướp đi bởi động đất, bão lũ và sạt lở.

Trận động đất ngày 28/3 tại Myanmar đã khiến hơn 3.600 người thiệt mạng, khoảng 200.000 người phải sơ tán, thậm chí làm sập một tòa nhà chọc trời đang xây dựng ở Bangkok, cách tâm chấn hàng trăm km, khiến hàng chục người khác tử vong.

Từ Sri Lanka, Thái Lan, Indonesia, Việt Nam, Malaysia đến Philippines, lũ lụt, sạt lở đất và bão đã ảnh hưởng tới hàng triệu người, cướp đi sinh mạng của hơn 1.600 người.

Chưa dừng lại ở đó, hỏa hoạn cũng để lại dấu ấn đau thương. Năm 2025 khép lại bằng vụ cháy kinh hoàng tại khu chung cư Wang Fuk Court ở Tai Po, Hồng Kông. Những hình ảnh biển lửa bốc cao được truyền hình trên toàn thế giới.

Hệ thống báo cháy không hoạt động cùng vật liệu xây dựng kém chất lượng được cho là nguyên nhân dẫn đến thảm kịch khiến ít nhất 160 người thiệt mạng – một trong những vụ hỏa hoạn gây chết người nhiều nhất lịch sử thành phố.

Một năm nhiều chuyển động: Sự lên tiếng của thế hệ Z

Với meme, hashtag, video ngắn và những biểu tượng văn hóa đại chúng như lá cờ hải tặc Jolly Roger từ anime/manga One Piece, thế hệ Z – lớp người trẻ khát khao thay đổi – đã để lại nhiều dấu ấn đáng chú ý trong năm 2025.

Những người sinh trong giai đoạn 1997–2012 đã thể hiện tiếng nói xã hội tại nhiều quốc gia như Nepal, Indonesia, Philippines, Maldives và cả Timor - Leste (quốc gia mới gia nhập ASEAN) xoay quanh các vấn đề được quan tâm rộng rãi như phòng, chống tham nhũng, hạn chế chủ nghĩa gia đình trị và thu hẹp bất bình đẳng kinh tế.

Mức độ tác động tại mỗi quốc gia là khác nhau, song tâm lý bức xúc và kỳ vọng cải thiện điều kiện sống của giới trẻ là xu hướng dễ nhận thấy trên khắp châu Á.

Tại một số nước, tiếng nói của giới trẻ đã góp phần thúc đẩy những điều chỉnh chính sách và thay đổi trong đời sống chính trị – xã hội. Ở những nơi khác, các cam kết cải cách từng phần cũng đã được đưa ra trong năm 2025.

Tuy vậy, đến cuối năm, câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu thế hệ Z – thế hệ đầu tiên trưởng thành trọn vẹn trong kỷ nguyên internet và mạng xã hội – có thể duy trì sự quan tâm, tham gia một cách lâu dài và chuyển hóa các yêu cầu của mình thành những thay đổi mang tính bền vững hay không.

Kỳ vọng chung được đặt vào việc hình thành những cơ chế và lực lượng chính trị – xã hội đủ khả năng thúc đẩy cải cách, từng bước khắc phục các hạn chế cố hữu, qua đó giảm bớt sự thất vọng của giới trẻ và mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế hơn. Như thông điệp quen thuộc của Monkey D. Luffy trong One Piece: “Nếu không dám mạo hiểm, sẽ không thể tạo ra tương lai.”

Một năm thuận lợi: "Chiến thuật kinh tế cây tre" của châu Á

Khả năng thích ứng đã được thể hiện rõ nét trong các nền kinh tế châu Á, dù tăng trưởng chậm lại nhưng vẫn duy trì sức bật, vào cuối năm. Các nhà lãnh đạo khu vực đã áp dụng những chiến lược linh hoạt, giống như cây tre uốn mình trong gió lớn, để ứng phó với các mức thuế quan “Ngày Giải phóng” của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Năm 2025 vì thế trở thành một năm tương đối thuận lợi cho “chiến thuật kinh tế cây tre” của châu Á được. Các quốc gia trong khu vực đã thích nghi với thực tế kinh tế toàn cầu mới, góp phần giúp Mỹ giảm mức thuế so với đề xuất ban đầu, đồng thời tái cấu trúc các mô hình thương mại và xây dựng những chiến lược kinh tế mới.

Một ví dụ tiêu biểu là thỏa thuận hợp tác giữa Ấn Độ, Canada và Australia trong lĩnh vực công nghệ và đổi mới, đây là minh chứng cho “nghệ thuật đàm phán” mang dấu ấn riêng của các quốc gia châu Á.

Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), việc điều chỉnh lại cách tiếp cận kinh tế đã giúp các nền kinh tế đang phát triển trong khu vực đạt mức tăng trưởng xấp xỉ 5% trong năm, tiếp tục giữ vững vị thế là khu vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Năm tốt nhất: Sức mạnh mềm của Trung Quốc

Nếu công nghệ và nội dung sáng tạo là thước đo mới của sức mạnh mềm, thì năm 2025 cho thấy “Sản xuất tại Trung Quốc” đang nổi lên như một ứng cử viên nặng ký, đưa Bắc Kinh gia nhập hàng ngũ các cường quốc sức mạnh mềm bên cạnh Mỹ và Hàn Quốc.

Năm mới mở đầu bằng bất ngờ vào tháng 1, khi DeepSeek ra mắt mô hình AI giá rẻ trong bối cảnh thế giới từng say mê ChatGPT và sức mạnh công nghệ của Mỹ. Đến cuối năm, món đồ chơi sưu tầm “xấu mà dễ thương” Labubu của Pop Mart đã gây bão toàn cầu, thậm chí xuất hiện trong Lễ diễu hành Ngày Lễ Tạ ơn Macy’s tại New York. Labubu là một phần của bộ nhân vật “The Monsters”, do nghệ sĩ kiêm tác giả người Hồng Kông Kasing Lung sáng tạo.

Từ xe điện BYD, bộ phim hoạt hình ăn khách nhất lịch sử thế giới Na Tra 2 – được cho là thu về hơn 2 tỷ USD – đến giày thể thao Li-Ning xuất hiện trên sân bóng rổ NBA và các cửa hàng Luckin Coffee mọc lên khắp châu Á và Mỹ, sức mạnh mềm của Trung Quốc đã thể hiện rõ đà trỗi dậy trong năm 2025.

Vì lẽ đó, Trung Quốc được xem là quốc gia “có năm tốt nhất” ở châu Á.