Tài chính quốc tế 2025: Những cú 'đảo chiều' ngoài dự đoán

Các nhà đầu tư trên khắp thế giới vừa trải qua thêm một năm thăng hoa. Thị trường chứng khoán tại Mỹ, châu Âu, Ấn Độ và Nhật Bản được dự báo sẽ khép lại năm 2025 ở mức cao kỷ lục hoặc tiệm cận đỉnh lịch sử, trong đó một số thị trường đang tiến gần tới năm thứ 3 liên tiếp ghi nhận mức tăng 2 chữ số.

Một phần động lực đến từ sự lạc quan ngày càng lớn của giới đầu tư về tiềm năng sinh lời của trí tuệ nhân tạo (AI). Song không chỉ AI, “tinh thần lạc quan” trên thị trường tài chính cũng lan tỏa rộng hơn bao giờ hết.

Các doanh nghiệp ở các thị trường mới nổi châu Á đang tiếp cận thị trường trái phiếu với mức phí rủi ro thấp chưa từng thấy. Song song đó, chi phí vay của các doanh nghiệp Mỹ xếp hạng tín nhiệm cao đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 3 thập kỷ.

Tuy nhiên, những con số ấn tượng này lại che khuất một thực tế: 2025 là một năm đầy biến động. Tháng 4 vừa qua, hệ thống tài chính toàn cầu từng đứng bên bờ vực khủng hoảng sau khi các mức thuế “Ngày Giải phóng” do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đe dọa làm đảo lộn trật tự thương mại thế giới. Trong suốt năm, nhiều xu hướng tưởng như bền vững đã bất ngờ đứt gãy hoặc đảo chiều.

Dưới đây là 5 diễn biến có ảnh hưởng lớn nhất tới thị trường tài chính toàn cầu trong năm 2025.

"Hào quang" của tài sản Mỹ phai nhạt

Đầu tháng 4, thị trường Mỹ có thời điểm giao dịch với những đặc điểm thường thấy ở các nền kinh tế mới nổi dễ bị tổn thương trước khủng hoảng.

Sau khi Tổng thống Trump công bố các mức thuế quan cứng rắn, giá cổ phiếu lao dốc. Nhà đầu tư lo ngại về độ an toàn của trái phiếu chính phủ Mỹ và bán tháo cả tài sản vốn được coi là “nơi trú ẩn”. Khi giá trái phiếu giảm, lợi suất tăng, về lý thuyết lẽ ra phải hỗ trợ đồng USD, nhưng thực tế lại ngược lại, giới giao dịch hoảng loạn và bán tháo đồng tiền này (xem biểu đồ 1).

Cơn hoảng loạn chỉ lắng xuống khi ông Trump phản ứng bằng cách hủy bỏ hoặc trì hoãn phần lớn các mức thuế. Sau đó, trái phiếu kho bạc Mỹ và USD dần ổn định trở lại, còn chứng khoán Mỹ nối dài đà tăng quen thuộc.

Dẫu vậy, niềm tin vào vai trò “nơi trú ẩn an toàn” của tài sản Mỹ chưa thể khôi phục hoàn toàn. Đồng USD gần như không lấy lại được những gì đã mất, trong khi nhà đầu tư nước ngoài ngày càng tích cực phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Quan trọng hơn cả, trải nghiệm trái phiếu kho bạc Mỹ từng chao đảo trong lúc thị trường hoảng loạn có thể để lại dư âm dai dẳng trong tâm lý nhà đầu tư ở các cuộc khủng hoảng sau.

Những "ngôi sao" đổi ngôi

Chứng khoán Mỹ bước vào năm 2025 với vị thế đáng ngưỡng mộ. Thị trường này đã tăng 26% trong năm 2023 và 23% trong năm 2024, vượt xa mức tăng lần lượt 14% và 2% của các thị trường phát triển khác. Thế nhưng, năm nay chuỗi thành tích đó đã bị chặn lại (xem biểu đồ 2), bất chấp việc Mỹ vẫn là trung tâm của làn sóng AI.

Đồng USD suy yếu giải thích một phần sự đảo chiều, nhưng không phải tất cả. Các thị trường chứng khoán châu Âu nổi lên mạnh mẽ, được hỗ trợ bởi kế hoạch kích thích kinh tế của Đức và làn sóng gia tăng chi tiêu quốc phòng trên toàn lục địa.

Ngay trong nội bộ châu Âu cũng xuất hiện một sự đảo chiều đáng chú ý: các thị trường từng bị xem là “ngoại vi” lại vượt trội so với nhóm “trung tâm”. Những cái tên nổi bật nhất năm 2025 gồm Hy Lạp, Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan, trong đó các khu vực từng gặp nhiều khó khăn ghi nhận mức tăng đặc biệt ấn tượng.

Đáng chú ý hơn, cổ phiếu tại các thị trường mới nổi đã vượt trội so với các thị trường phát triển lần đầu tiên sau nhiều năm: chỉ số MSCI của thị trường mới nổi tăng 27%, so với mức 19% của nhóm phát triển.

Riêng chỉ số KOSPI của Hàn Quốc tăng gần 70%. Chứng khoán Mỹ vẫn thu hút nhiều sự chú ý nhất, song “tâm điểm thực sự” của năm 2025 lại nằm ở những khu vực khác.

Lãi suất giảm, lợi suất trái phiếu thì không

Xét tổng thể, 2025 là năm các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới chuyển sang lập trường ôn hòa hơn. Fed đã 3 lần hạ lãi suất, mỗi lần 0,25 điểm phần trăm, tương tự Ngân hàng Anh. Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Canada mỗi bên thực hiện 4 lần cắt giảm. Ngoại lệ hiếm hoi là Ngân hàng Nhật Bản, nơi lãi suất ngắn hạn được nâng hai lần, dù xuất phát điểm chỉ ở mức 0,25%.

Tuy nhiên, chính lợi suất trái phiếu dài hạn, yếu tố quyết định chi phí vay đối với phần lớn nợ thế chấp, nợ chính phủ và nợ doanh nghiệp, lại giảm rất ít, thậm chí còn tăng. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chỉ giảm 0,4 điểm phần trăm; trái phiếu chính phủ Anh giảm chưa tới 0,1 điểm. Lợi suất 10 năm của Đức hiện ở mức 2,9%, cao hơn 0,5 điểm phần trăm so với đầu năm, còn Nhật Bản đã chạm 2%, ghi nhận mức cao nhất kể từ năm 1999.

Xu hướng này được một số nhà đầu tư gọi là “giao dịch làm xói mòn giá trị tiền tệ”. Họ lo ngại các ngân hàng trung ương đang nới lỏng quá sớm, trong khi các chính phủ vay nợ thiếu bền vững. Đây là hai yếu tố có thể khiến lạm phát bùng phát trở lại, làm xói mòn giá trị thực của tiền tệ và nợ công.

Vì vậy, người nắm giữ trái phiếu yêu cầu mức lợi suất dài hạn cao hơn để bù đắp rủi ro. Nếu lạm phát tăng tốc vào năm tới, “giao dịch làm xói mòn giá trị tiền tệ” nhiều khả năng sẽ trở thành xu hướng chủ đạo.

Bitcoin không phải là “vàng kỹ thuật số”

Trong một thời gian dài, Bitcoin từng được xem là một dạng “giao dịch làm xói mòn giá trị tiền tệ” khác. Với nguồn cung hữu hạn và nằm ngoài tầm kiểm soát của các ngân hàng trung ương, tiền điện tử này được kỳ vọng sẽ trở thành “vàng kỹ thuật số” - một hàng rào chống lạm phát và sự phung phí tài khóa.

Thực tế lại cho thấy nhà đầu tư vẫn ưa chuộng tài sản truyền thống. Từ đầu năm 2025, giá vàng đã tăng hơn 60%. Trái lại, Bitcoin giảm 7% và từng lao dốc hơn 30% từ đỉnh xuống đáy trong giai đoạn tháng 10 - 11.

Thay vì tìm kiếm các lựa chọn thay thế bằng tài sản kỹ thuật số, giới đầu tư quay lại với những kim loại quý quen thuộc. Bạc thậm chí còn vượt trội hơn vàng, với mức tăng hơn gấp đôi trong năm (xem biểu đồ 3).

Nếu không phải là vàng kỹ thuật số, vậy Bitcoin là gì? Nó thường được xem như thước đo khẩu vị rủi ro toàn cầu hoặc sự lạc quan về công nghệ.

Thật vậy, cú giảm mạnh của Bitcoin cuối năm diễn ra đồng thời với đà lao dốc của cổ phiếu Nvidia và nhóm công nghệ nói chung. Tuy nhiên, xét cả năm, các cổ phiếu công nghệ vẫn vượt trội hơn nhiều so với tiền điện tử. Những người ủng hộ Bitcoin có lẽ cần một câu chuyện thuyết phục hơn nếu không muốn mất thêm niềm tin của thị trường.

Thị trường tư nhân dần kém hấp dẫn

Sau giai đoạn bùng nổ trong thập niên 2010, các công ty đầu tư tư nhân đang tăng trưởng chậm lại. Theo PitchBook, trong 3 quý kết thúc vào tháng 9, lĩnh vực này huy động được khoảng 900 tỷ USD vốn mới. Nếu tốc độ này duy trì đến cuối năm, đây sẽ là năm thứ 4 liên tiếp dòng vốn huy động suy giảm kể từ mức đỉnh năm 2021.

Một nguyên nhân là việc mua - bán doanh nghiệp tư nhân trở nên khó khăn hơn, do các thương vụ này thường phụ thuộc vào nợ vay - vốn đắt đỏ hơn nhiều so với năm 2021.

Trong nửa đầu năm, bất ổn địa chính trị, đặc biệt liên quan đến thuế quan và thương mại toàn cầu, đã khiến nhiều thương vụ bị “đóng băng”. Dù thị trường đang dần ấm lên, các quỹ buộc phải trì hoãn thoái vốn đã hoàn trả ít tiền hơn cho nhà đầu tư, khiến họ trở nên dè dặt khi rót thêm vốn mới.

Không ngạc nhiên khi các công ty đầu tư tư nhân đang tìm cách “dân chủ hóa” lĩnh vực này, tiếp cận nhà đầu tư cá nhân bên cạnh khách hàng tổ chức truyền thống. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu các cá nhân có nên sẵn sàng giao tiền của mình cho một lĩnh vực mà ngay cả các nhà đầu tư tổ chức cũng đang ngày càng thận trọng hay không.