Tài sản số: 'Mảnh ghép' cho khát vọng của thế hệ công dân số

Đầu Xuân 2026, kinh tế Việt Nam đứng trước kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng mới với mục tiêu GDP hướng tới mức hai con số. Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính không còn chỉ xoay quanh các kênh quen thuộc như ngân hàng, chứng khoán hay bất động sản. Một lĩnh vực mới – tài sản số (digital assets) – đang nổi lên, thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của nhóm dưới 40 tuổi, lực lượng đang nắm giữ và phân bổ ngày càng lớn nguồn lực tài chính trong nền kinh tế.

Trên thực tế, tài sản số không còn là khái niệm xa lạ hay mang tính thử nghiệm. Đây là quá trình số hóa các quyền sở hữu và lợi ích kinh tế, cho phép tài sản được ghi nhận, giao dịch và chuyển nhượng trên nền tảng công nghệ. Khi một đối tượng được xã hội thừa nhận và có khả năng lưu trữ giá trị, nó sẽ được xem là tài sản – dù tồn tại dưới dạng vật chất hay số hóa.

Theo báo cáo của Chainalysis, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm 5 quốc gia có mức độ chấp nhận tài sản số cao nhất thế giới. Tuy nhiên, cần làm rõ rằng tài sản số tại Việt Nam không phải là tiền tệ và không nhằm thay thế ngoại hối. Bản chất của tài sản số là công cụ giúp mã hóa quyền sở hữu, qua đó khơi thông những dòng vốn đang bị phân tán hoặc chưa thể tham gia thị trường chính thức, mở ra dư địa huy động nguồn lực mới cho nền kinh tế.

Khơi thông dòng tiền và cơ hội cho người trẻ

Vấn đề nan giải nhất hiện nay là sự tắc nghẽn của các kênh dẫn vốn. Ước tính Việt Nam có khoảng 18,6 triệu người sở hữu tài sản số, theo số liệu từ Triple-A. Đây là một nguồn vốn nội lực khổng lồ, nhưng thay vì luân chuyển vào sản xuất kinh doanh, nguồn vốn này lại đang bị "bỏ quên" hoặc chảy ra các sàn giao dịch nước ngoài vì thiếu một hành lang định danh chính thống.

Chính tại điểm nghẽn này, tài sản số mở ra cơ hội đầu tư chưa từng có cho thế hệ trẻ. Hãy thử tưởng tượng một nhân viên văn phòng 28 tuổi tại TP. HCM, thay vì đứng ngoài cuộc chơi bất động sản vì không có đủ 3-5 tỷ đồng, thông qua việc số hóa tài sản, họ có thể tham gia sở hữu những phần giá trị nhỏ nhất của một tòa nhà văn phòng hay một dự án hạ tầng. Tài sản số đã "phẳng hóa" sân chơi tài chính, giúp những người có vốn mỏng vẫn có thể tích lũy tài sản dựa trên sự bảo chứng của công nghệ. Thế nhưng, vận hội luôn đi kèm rào cản. Nếu thiếu đi định danh pháp lý, người trẻ sẽ mãi nằm trong "vùng xám", dễ bị tổn thương trước các biến động của thị trường quốc tế hoặc các dự án lừa đảo núp bóng công nghệ.

Trong bối cảnh đó, cơ hội thực tiễn nhất hiện nay chính là mã hoá tài sản thực (RWA - Real World Assets). Cần làm rõ rằng RWA không đơn thuần là góp vốn mua chung mà là chiếc chìa khóa giúp sổ đỏ hay chứng chỉ hàng hóa vốn đang "đứng yên" trở nên linh động hơn bao giờ hết.

Hãy lấy ví dụ về các "Chứng chỉ kho hàng số" cho một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê tại Tây Nguyên. Thông thường, để có vốn thu mua mùa vụ mới, họ phải chờ đợi phê duyệt tín dụng ngân hàng với quy trình thẩm định tài sản thế chấp kéo dài hàng tuần. Với RWA, doanh nghiệp mã hóa quyền sở hữu lô hàng nông sản trong kho thành các token kèm dữ liệu kiểm định trên Blockchain. Tại đây, mọi cam kết lợi nhuận hay chuyển nhượng đều được "máy móc hóa" qua Hợp đồng thông minh (Smart Contract). Các nhà đầu tư có thể góp vốn bằng cách mua các token này, giúp doanh nghiệp có vốn lưu động tức thì. Ngược lại, nhà đầu tư có được lợi tức dựa trên giá trị hàng hóa thực tế. Điều này không chỉ cứu vãn thanh khoản cho doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội thanh toán quốc tế, xóa bỏ rào cản biên giới, giúp dòng vốn luân chuyển nhanh như một email.

Để "mảnh ghép" tài sản số thực sự thông suốt, an ninh tài chính số chính là nền móng không thể tách rời. GS.TS Nguyễn Đình Thắng, Chủ tịch Liên minh Tài sản số Việt Nam (DAVN), khẳng định rằng an ninh tài chính số là nền tảng để xây dựng một thị trường minh bạch, bảo vệ quyền sở hữu của công dân trong thời đại số hóa.

Sự xuất hiện của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) chính là một "vùng an toàn" để các doanh nghiệp trẻ thỏa sức sáng tạo mà vẫn nằm trong sự bảo trợ của nền tảng pháp lý. Đây là thời khắc các quyền tài sản được công nhận chính thức, trở thành vật thế chấp hợp pháp để vay vốn ngân hàng hoặc huy động vốn cộng đồng. Tuy nhiên, an ninh tài chính không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là bài toán niềm tin. Việt Nam thất thoát hàng trăm triệu USD tiền thuế mỗi năm từ các giao dịch tài sản số không chính thức. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý theo Quyết định số 194/QĐ-TTg là yêu cầu cấp bách để đưa dòng tiền này về phục vụ phát triển quốc gia, đồng thời ngăn chặn các hành vi rửa tiền hay tài trợ bất hợp pháp.

Trở thành “cổ đông” của nền kinh tế số

Bước vào năm 2026, “cuộc chơi” kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào cải thiện hiệu suất. Tài sản số có thể đóng vai trò là "trục xoay" giúp nền kinh tế Việt Nam bứt phá. Việc doanh nghiệp có thể tự huy động vốn và giao thương quốc tế qua tài sản mã hóa sẽ tạo ra một cấu trúc tài chính tự cường, giảm bớt sự lệ thuộc vào dòng vốn vay ngoại vốn luôn đi kèm với rủi ro tỷ giá.

Thế nhưng, tài sản số không phải là phép màu giúp giàu nhanh sau một đêm, nó là thành quả của sự kết hợp giữa tri thức công nghệ và giá trị kinh tế thực. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện và sự đồng thuận của cộng đồng ngày càng cao, Việt Nam sẽ thực sự làm chủ được "đại lộ" tài chính mới này.

Chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để biến 18,6 triệu người sở hữu tài sản số thành 18,6 triệu "cổ đông" của nền kinh tế số. Đã đến lúc chúng ta thôi nghi ngại và bắt đầu xây dựng bệ đỡ cho niềm tin số, để tài sản số thực sự trở thành niềm tự hào của một Việt Nam hùng cường trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Năm 2026 không chỉ là câu chuyện của những con số tăng trưởng, mà là câu chuyện của một quốc gia biết biến những dòng vốn "ảo" thành những giá trị thực, kiến tạo nên gia sản bền vững cho nhiều thế hệ mai sau.

Tài sản số đã "phẳng hóa" sân chơi tài chính, giúp những người có vốn mỏng vẫn có thể tích lũy tài sản dựa trên sự bảo chứng của công nghệ. Thế nhưng, vận hội luôn đi kèm rào cản. Nếu thiếu đi định danh pháp lý, người trẻ nắm giữ tài sản số sẽ mãi nằm trong "vùng xám", dễ bị tổn thương trước các biến động của thị trường quốc tế hoặc các dự án lừa đảo núp bóng công nghệ.